(Emagazine) Giữ lửa đại ngàn từ Lễ mừng chiến thắng của đồng bào Jrai

Lễ mừng chiến thắng từ lâu đã giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của đồng bào Bahnar, Jrai ở Tây Nguyên. Thuở trước, nghi lễ này gắn với niềm vui khải hoàn của buôn làng sau khi vượt qua những cuộc đối đầu với kẻ thù, khẳng định sức mạnh và sự đoàn kết cộng đồng.

Ngày nay, ý nghĩa của lễ hội được mở rộng và trở nên sâu sắc hơn. Đây là dịp để người dân bày tỏ lòng tri ân đến các đấng thần linh đã phù hộ, chở che cho buôn làng được bình yên, no ấm; đồng thời gửi gắm ước vọng về một cuộc sống khỏe mạnh, mùa màng thuận lợi, bội thu, cùng nhau vững vàng vượt qua thiên tai, dịch bệnh trong hành trình lao động và dựng xây quê hương, làng xóm.

Những vòng xoang uyển chuyển hòa cùng âm vang cồng chiêng khiến không gian lễ hội tràn ngập niềm hân hoan trong Lễ mừng chiến thắng

Được phục dựng công phu tại sân nhà rông làng Bẹk, Lễ hội mừng chiến thắng được tái hiện với những nét văn hóa truyền thống, đặc trưng tạo nên khung cảnh sống động giữa đại ngàn. Không gian lễ hội được kết cấu thành hai phần rõ nét, đan xen giữa yếu tố linh thiêng và sinh hoạt cộng đồng.

Mở đầu là nghi thức “Thông linh” trang nghiêm, nơi Hội đồng già làng, với sự uy tín và am hiểu phong tục, đại diện cho dân làng thực hiện các nghi lễ thiêng liêng, gửi gắm lời khấn nguyện, kết nối con người với thần linh.

Trong làn khói nghi ngút và nhịp chiêng trầm hùng, Hội đồng già làng trang trọng tổ chức lễ cúng dựng cây nêu, sau đó đưa trâu cột vào cây nêu. Tiếp đó đại diện chủ lễ là già làng có tên Puih Gọc khấn mời các Yàng xuống nhận lễ vật và ban ơn.

Hội đồng già làng thực hiện các nghi thức “Thông linh” trang nghiêm và nghi lễ dâng lên các vị thần linh

Lễ vật hiến sinh được chuẩn bị chu đáo, thể hiện lòng thành kính của dân làng dâng lên thần linh, gồm một con trâu, một con heo, hai con dê và một con gà trống, đây là những vật phẩm gắn bó mật thiết với đời sống lao động và tín ngưỡng của đồng bào Jrai.

Giữa không gian linh thiêng nơi nhà rông, già làng chậm rãi thực hiện nghi thức cúng. Trên tay cầm nhành lá ngải, một loại lá rừng quen thuộc trong các lễ thức truyền thống, sau đó già làng khẽ vẩy những giọt rượu từ ghè ra bốn phương, như gửi lời mời gọi các đấng thần linh về chứng giám.

Trong tiếng cồng chiêng ngân dài, lời khấn bằng tiếng Jrai vang lên trầm ấm, tha thiết: “Hỡi Thần rừng, Thần nước và các vị thần linh thiêng của núi rừng Tây Nguyên! Hôm nay, chúng con thành tâm dâng lễ vật hiến sinh, cúi mong Yàng phù hộ cho mưa thuận gió hòa, dân làng mạnh khỏe, mùa màng bội thu. Ơi Yàng…”

Từng lời khấn hòa quyện cùng khói lễ và âm thanh đại ngàn, kết nối con người với thế giới thần linh, gửi gắm ước vọng về một cuộc sống bình yên, no đủ và bền vững cho buôn làng.

Sau phần nghi lễ trang nghiêm là không gian hội rộn ràng, nơi các giá trị văn hóa truyền thống được thăng hoa. Âm thanh cồng chiêng vang vọng hòa cùng những vòng xoang uyển chuyển, tạo nên nhịp điệu vừa mạnh mẽ, vừa cuốn hút.

Người dân tung những nắm gạo trắng và sợi dây rừng lên mình con trâu hiến sinh nhằm gửi gắm niềm tin, trao đi những ước vọng chân thành đến Yàng, mong được chở che, phù hộ

Vòng xoang dần mở rộng, uyển chuyển xoay quanh cây nêu giữa sân nhà rông, như những lớp sóng nhịp nhàng dâng lên trong sắc màu rực rỡ của ngày hội. Âm vang cồng chiêng ngân dài quyện cùng nhịp bước xoang tạo nên không gian rộn rã, lan tỏa niềm hân hoan đến từng nếp nhà, từng góc bản làng.

Trong mạch cảm xúc rộn ràng ấy, vẻ đẹp hiếu khách của người Jrai hiện lên đậm đà và chân tình. Những nụ cười hiền hậu của già làng mở lối cho mọi người cùng quây quần bên ché rượu cần, thưởng thức cơm lam, gà nướng, thịt nướng, lá mì xào… những hương vị núi rừng mộc mạc mà nồng ấm, gắn kết con người trong men say nghĩa tình của lễ hội.

Cũng trong không gian thiêng liêng ấy, một nghi thức giàu bản sắc được tiến hành trang trọng, theo đó bà con sẽ lần lượt tung những nắm gạo trắng và sợi dây rừng lên mình con trâu hiến sinh. Đó là cách người dân gửi gắm niềm tin, trao đi những ước vọng chân thành đến Yàng, mong được chở che, phù hộ.

Từng hạt gạo mang theo ước nguyện về cuộc sống đủ đầy, mùa màng no ấm, còn sợi dây rừng như một sợi nối vô hình níu giữ ký ức cội nguồn, nhắc mỗi người nhớ về nơi chôn nhau cắt rốn, nhớ về mảnh đất đã nuôi dưỡng và nâng đỡ họ qua bao thế hệ.

Bà Y Phương - Trưởng Phòng Trưng bày và Truyền thông (Bảo tàng Pleiku), cho biết: “Lễ mừng chiến thắng mang ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần của người Jrai. Nghi lễ không chỉ là lời tri ân thành kính dâng lên các đấng thần linh, mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, hun đúc tinh thần đoàn kết, tạo nên sức mạnh bền bỉ của buôn làng.

Các chàng trai làng Bẹk múa khiên thể hiện khí thế và tôn vinh sự chiến thắng trong nghi lễ

Việc phục dựng Lễ mừng chiến thắng chính là cơ hội để nhìn lại một cách sinh động và đầy đủ những giá trị văn hóa truyền thống tiêu biểu của người Jrai, từ tín ngưỡng, nghi lễ đến đời sống cộng đồng.

Trên nền tảng đó, mỗi người có thể góp phần gìn giữ, lan tỏa và phát huy các giá trị quý báu ấy, chung tay xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.

Vượt qua ý nghĩa của một hoạt động tái hiện, Lễ mừng chiến thắng tại làng Bẹk mở ra không gian gặp gỡ giữa truyền thống và đời sống đương đại, nơi các giá trị văn hóa của đồng bào Jrai được tiếp nối một cách tự nhiên qua từng thế hệ.

Những nghi thức, thanh âm và nhịp điệu không chỉ được gìn giữ như ký ức, mà còn đang được gìn giữ và phát huy trong chính đời sống hôm nay, tạo nên chiều sâu và sức bền cho bản sắc.

Trong bối cảnh Năm Du lịch quốc gia 2026, sự hiện diện của những lễ hội giàu bản sắc góp phần định hình hình ảnh Tây Nguyên như một điểm đến mang đậm dấu ấn văn hóa.

Không gian lễ hội trở thành nơi để du khách cảm nhận trọn vẹn tinh thần đại ngàn mộc mạc, chân thành nhưng đầy cuốn hút, qua từng trải nghiệm gần gũi với con người và đời sống bản địa. Đây cũng là cách để văn hóa không đứng yên trong bảo tồn, mà tiếp tục lan tỏa, hòa nhịp cùng sự phát triển và hội nhập.

NHƯ TRANG; thiết kế: MẠNH LÊ