Eo biển Hormuz bị phong tỏa: Lợi thế thuộc về những nước có lộ trình thay thế

Trong khi đó, các quốc gia thiếu lộ trình vận chuyển thay thế đã phải gánh chịu mức thiệt hại lên tới hàng tỷ USD.

Cơ sở khai thác dầu của Công ty dầu khí quốc gia Aramco ở Saudi Arabia. Ảnh: globalenergyprize.org/TTXVN

Dù Iran nắm quyền kiểm soát eo biển, nhưng Oman, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) vẫn có thể "vượt rào" phong tỏa thông qua các đường ống dẫn dầu và cảng biển thay thế. Ngược lại, nguồn dầu từ Iraq, Kuwait và Qatar đang bị kẹt lại do các quốc gia này không có con đường khác để tiếp cận thị trường quốc tế.

Phân tích của Reuters dựa trên dữ liệu xuất khẩu tháng 3/2026 ước tính từ Kpler và JODI cho thấy doanh thu xuất khẩu dầu ước tính của Iraq và Kuwait đều sụt giảm khoảng 75% so với cùng kỳ năm ngoái. Ngược lại, doanh thu của Iran tăng 37% và Oman tăng 26%. Doanh thu dầu mỏ của Saudi Arabia tăng 4,3%, trong khi UAE giảm nhẹ 2,6% do mức tăng giá đã bù đắp phần nào cho sự sụt giảm về sản lượng.

Đối với Saudi Arabia, giá dầu tăng cao đồng nghĩa với việc chính phủ sẽ thu về nhiều thuế và phí bản quyền hơn từ tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco. Đây là một diễn biến tích cực cho vương quốc này, nhất là khi họ vừa trải qua giai đoạn thâm hụt ngân sách do chi quá nhiều tiền vào các dự án nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ.

Đường ống lớn nhất của Saudi Arabia là tuyến Đông - Tây dài 1.200 km, được xây dựng từ những năm 1980 trong cuộc chiến Iran-Iraq để tránh eo biển Hormuz. Tuyến này nối các mỏ dầu phía Đông với cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ và hiện đang hoạt động với công suất được nâng cấp là 7 triệu thùng/ngày.

Trong đó, Saudi Aramco sử dụng khoảng 2 triệu thùng/ngày cho thị trường nội địa, còn khoảng 5 triệu thùng/ngày cho xuất khẩu. Dữ liệu vận tải cho thấy lượng hàng xếp tại Yanbu đạt trung bình gần mức tối đa 4,6 triệu thùng/ngày trong tuần bắt đầu từ ngày 23/3, bất chấp các cuộc tấn công nhằm vào trung tâm này hôm 19/3. Nhìn chung, dù tổng lượng xuất khẩu dầu thô của Saudi Arabia trong tháng 3 giảm 26% trong tháng 3 so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng giá dầu cao đã làm tăng giá trị xuất khẩu thêm khoảng 558 triệu USD so với một năm trước. Trước đó, Saudi Arabia đã chủ động đẩy mạnh xuất khẩu trong tháng 2 lên mức cao nhất kể từ tháng 4/2023 để phòng ngừa kịch bản Mỹ tấn công Iran.

Mặc dù có lợi thế từ đường ống Đông - Tây, ông Neil Quilliam, học giả tại Viện nghiên cứu Chatham House, cho rằng Saudi Arabia vẫn dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công tiếp theo từ Iran hoặc lực lượng Houthi tại Yemen nhằm vào hạ tầng năng lượng phía Tây và các tàu băng qua eo biển Bab el-Mandeb để vào Biển Đỏ.

Trong khi đó, UAE được bảo vệ phần nào nhờ đường ống Habshan Fujairah với công suất 1,5–1,8 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu dầu ước tính của nước này vẫn giảm hơn 174 triệu USD trong tháng 3 do cảng Fujairah hứng chịu nhiều cuộc tấn công dẫn đến việc tạm dừng bốc dỡ hàng.

Trong số các nhà sản xuất vùng Vịnh, doanh thu của Iraq sụt giảm mạnh nhất - mất 76% xuống còn 1,73 tỷ USD. Kuwait đứng thứ hai với mức giảm 73% xuống 864 triệu USD. Cơ quan Tiếp thị Dầu mỏ Nhà nước Iraq (SOMO) xác nhận doanh thu dầu mỏ tháng 3 đạt khoảng 2 tỷ USD, sát với ước tính của Reuters. Cả hai quốc gia này có khả năng sẽ phải đối mặt với mức giảm sâu hơn trong tháng 4, vì doanh thu tháng 3 vẫn còn được hỗ trợ bởi các chuyến hàng đã kịp khởi hành trong những ngày đầu của cuộc xung đột.

Dù Iran đã tuyên bố cho phép các tàu không có liên hệ với Mỹ hoặc Israel đi qua eo biển Hormuz, nhưng thị trường năng lượng vẫn phải đối mặt với sự gián đoạn chưa từng có. Giá dầu thô Brent đã tăng 60% trong tháng 3, mức tăng theo tháng kỷ lục. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mô tả cuộc xung đột này là cú sốc cung năng lượng lớn nhất thế giới từ trước đến nay, khi sản lượng dầu tại khu vực này giảm hơn 12 triệu thùng/ngày và khoảng 40 cơ sở năng lượng bị hư hại.