Eo biển Hormuz bị tắc nghẽn, liệu 'Hành lang Trung tâm' có thể thay thế?

Hành lang Trung tâm được xem là tuyến vận chuyển tiềm năng, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai nhanh các hoạt động viện trợ nhân đạo. Ảnh: Future Publishing/Getty Images

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng, trong bối cảnh cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran khiến hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz bị siết chặt, Hành lang Trung tâm ngày càng được nhắc tới như một tuyến thay thế chiến lược, có thể duy trì mạch kết nối thương mại giữa Đông Á và châu Âu.

Còn gọi là Tuyến vận tải quốc tế xuyên Caspi, Hành lang Trung tâm là mạng lưới vận tải đa phương thức nối Trung Quốc với châu Âu, đi qua Kazakhstan ở Trung Á, Azerbaijan và Georgia tại khu vực Nam Caucasus, băng qua biển Caspi và tiếp tục qua Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo ông Waqar Ahmad, Hiệu trưởng trường Đại học Nazarbayev (Kazakhstan), đà tăng tốc của tuyến vận tải này phản ánh nhu cầu cấp bách phải tìm lối đi thay thế, khi các tuyến hàng hải truyền thống bị ảnh hưởng bởi xung đột Iran.

“Hành lang Trung tâm đang có động lực vận hành rất mạnh”, ông Ahmad nhận định tại một hội thảo do Quỹ GX (Hong Kong) tổ chức ngày 23/4. Ông đồng thời nhấn mạnh vai trò then chốt của eo biển Hormuz, điểm nghẽn hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới về thương mại và năng lượng.

Không chỉ dừng ở vai trò thương mại, tuyến hành lang này còn được nhìn nhận như một phương án hỗ trợ nhân đạo trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là y tế, ngày càng bộc lộ nhiều điểm dễ tổn thương.

Ông Ahmad cho rằng Hành lang Trung tâm - vốn được xem là con đường nối liền Con đường Tơ lụa cổ - có thể trở thành kênh vận chuyển nhanh các nguồn viện trợ khẩn cấp, như thiết bị y tế hay bộ dụng cụ ứng phó thiên tai.

Nhận định này cũng giống với nhận định của Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD). Ông Alkis Drakinos, Giám đốc khu vực Caucasus của EBRD, hồi tháng 3 cho biết tuyến vận tải này đang dần trở thành lựa chọn đáng tin cậy hơn, khi căng thẳng địa chính trị khiến hành lang qua Iran ngày càng kém khả thi.

Trong bức tranh rộng hơn, Kazakhstan giữ vị trí then chốt trong Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), chiến lược kết nối kinh tế liên lục địa do Trung Quốc thúc đẩy thông qua các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Chính tại thủ đô Astana năm 2013, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã lần đầu đưa ra ý tưởng về “Vành đai kinh tế Con đường Tơ lụa”, nền tảng của BRI ngày nay.

Trung Á vì thế đang nổi lên là không gian cạnh tranh ảnh hưởng ngày càng rõ nét giữa các cường quốc, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc.

Con tàu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: AA/TTXVN

Tháng 11 năm ngoái, Mỹ lần đầu tổ chức hội nghị thượng đỉnh cấp nguyên thủ theo cơ chế C5+1. Khi đó, Tổng thống Donald Trump tiếp đón lãnh đạo 5 nước Trung Á tại Nhà Trắng, đánh dấu 10 năm hợp tác. Các bên cam kết đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực khoáng sản chiến lược, cho thấy Washington đang gia tăng hiện diện tại khu vực vốn chịu ảnh hưởng sâu rộng của Bắc Kinh.

Về phía Trung Quốc, ngoài BRI, nước này còn duy trì nhiều khuôn khổ hợp tác đa phương với Trung Á như Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và cơ chế Trung Quốc - Trung Á (C+C5) ra mắt năm 2023. Tại hội nghị thượng đỉnh C+C5 lần hai ở Astana hồi tháng 6 năm ngoái, các bên đã ký hiệp ước về “láng giềng hữu nghị, hữu hảo và hợp tác lâu dài”.

Dự kiến, hiệp ước này sẽ được xem xét phê chuẩn trong tuần tới tại Trung Quốc.