Eo biển Hormuz 'căng như dây đàn': Xuất khẩu nông sản Việt đối mặt bài toán phí chồng phí

Áp lực từ giá cước và phí bảo hiểm

Theo dữ liệu từ Drewry - đơn vị nghiên cứu và tư vấn hàng đầu thế giới về vận tải biển, cảng biển và logistics, có trụ sở tại Vương quốc Anh, Chỉ số giá container thế giới (World Container Index – WCI) đã ghi nhận mức tăng 9,8% chỉ trong vòng một tháng (từ giữa tháng 2 đến giữa tháng 3/2026) và chạm mốc 2.123 USD/container 40 Feet.

Khi Biển Đỏ chưa bao giờ là vùng nước yên bình, căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz đã tạo thêm một điểm nghẽn chiến lược, làm gia tăng rủi ro kép đối với vận tải biển toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các hãng tàu biển buộc phải duy trì lộ trình vòng qua Mũi Hảo Vọng, khiến thời gian giao hàng kéo dài và chi phí logistics tiếp tục tăng cao.

Đáng chú ý, từ sau ngày 5/3, thị trường bảo hiểm hàng hải đã có sự thay đổi mạnh mẽ. Các khoản phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng vọt, thậm chí một số đơn vị bảo hiểm đã thắt chặt điều khoản đối với các vùng biển gần khu chiến sự.

Theo ghi nhận của Euronews, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh trong vận tải biển đã tăng gấp nhiều lần, từ khoảng 0,05% giá trị tàu trước xung đột lên phổ biến 0,5% và có thời điểm tiệm cận 1%, tùy theo mức độ rủi ro của từng hải trình, phản ánh mức độ bất định ngày càng lớn trên các tuyến hàng hải chiến lược.

Điều này đồng nghĩa với việc, với một con tàu trị giá khoảng 100 triệu USD, chi phí bảo hiểm có thể tăng thêm từ 500.000 đến 1 triệu USD cho mỗi chuyến đi qua khu vực rủi ro cao, tùy theo mức độ căng thẳng và đánh giá của bên bảo hiểm.

"Hàng lạnh" đối mặt với "sức nóng" Hormuz

Không chỉ phải đối mặt với giá cước vận tải và phí bảo hiểm tăng cao, các mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam như cà phê, hồ tiêu, đặc biệt là trái cây xuất khẩu, còn chịu “rủi ro kép” từ biến động địa chính trị - vừa chi phí logistics leo thang, vừa nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng.

Báo cáo Reefer Shipping Forecaster của Drewry cho thấy, phân khúc vận tải hàng lạnh đang chịu áp lực kép: chi phí container lạnh gia tăng (loại thiết bị chuyên dụng để bảo quản nông sản, thủy sản), trong khi nguồn cung lại lệch pha giữa các khu vực, với tình trạng thiếu hụt container tại các thị trường xuất khẩu nhưng lại dư thừa ở điểm nhập khẩu.

Với đặc thù nhạy cảm về thời gian, việc lộ trình bị kéo dài thêm từ 10 - 20 ngày không chỉ làm tăng chi phí vận hành đối với "hàng lạnh" mà còn đe dọa trực tiếp đến chất lượng sản phẩm. Nguy cơ hư hỏng hàng hóa thường trực, buộc doanh nghiệp phải tăng chi phí bảo quản hoặc chấp nhận rủi ro bị đối tác ép giá.

Xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt trước biến động

Theo báo cáo phân tích chuyên sâu định kỳ về tình trạng tài chính và hiệu quả hoạt động của các hãng tàu container lớn trên thế giới - Container Shipping Financial Health Check 2026, ngành xuất nhập khẩu trong năm nay sẽ đối mặt với nghịch lý: tình trạng dư thừa nguồn cung vận tải toàn cầu do làn sóng tàu đóng mới ồ ạt từ năm 2025, đan xen với những cú sốc địa chính trị đột ngột tại các eo biển trọng yếu. Sự dư thừa vốn có thể làm giảm giá cước, nhưng biến động tại Hormuz đã nhanh chóng đảo ngược hoàn toàn lợi thế đó, biến chi phí vận tải trở thành biến số khó lường nhất.

Trước bài toán giảm thiểu thiệt hại, ông Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) Ngô Khắc Lễ khuyến nghị doanh nghiệp cần rà soát kỹ các hợp đồng vận chuyển, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến chiến tranh hoặc cho phép tàu đi chệch hành trình.

Trong khi đó, ông Trương Xuân Trung, đại diện Thương vụ Việt Nam tại UAE cảnh báo, việc phong tỏa các tuyến hàng hải quan trọng có thể tiếp tục đẩy chi phí sản xuất lên cao, đòi hỏi doanh nghiệp phải có phương án dự phòng dài hạn.

Hoàng Phương Anh