EU cân nhắc dùng thuế carbon để hỗ trợ nông nghiệp

Cờ Liên minh châu Âu (EU). Ảnh: IRNA/TTXVN

Theo Euronews ngày 13/5, một tài liệu mà kênh này tiếp cận được cho thấy Ủy ban châu Âu đang chuẩn bị đề xuất cơ chế hỗ trợ tài chính có mục tiêu, theo đó một phần doanh thu từ Hệ thống Giao dịch Phát thải của EU (ETS) sẽ được phân bổ cho lĩnh vực nông nghiệp nhằm hỗ trợ nông dân đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang sử dụng phân bón hữu cơ và phân bón phát thải thấp.

Phân bón nitơ, loại được sử dụng rộng rãi trong nông nghiệp châu Âu, phụ thuộc lớn vào khí đốt tự nhiên, vốn chiếm tới 80% chi phí sản xuất. Giá phân bón tại châu Âu đã chịu áp lực kéo dài kể từ khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra và căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục đẩy chi phí năng lượng lên cao.

EU đặc biệt lo ngại nguy cơ gián đoạn thương mại qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải mà khoảng 30% hoạt động thương mại phân bón toàn cầu đi qua. Việc giá năng lượng và logistics tăng mạnh đang gây sức ép trực tiếp lên chi phí sản xuất nông nghiệp và lạm phát thực phẩm tại EU.

Dự thảo cho biết Ủy ban châu Âu muốn “tái chế” nguồn thu từ thị trường carbon để giảm tác động của giá phân bón đối với nông dân. Tuy nhiên, kế hoạch này có thể vấp phải phản ứng từ các ngành công nghiệp tiêu tốn nhiều năng lượng, những lĩnh vực hiện phải trả chi phí phát thải trong ETS, trong khi nông nghiệp vẫn được miễn cơ chế này nhưng lại có khả năng hưởng lợi từ nguồn thu của hệ thống.

Đề xuất mới cũng phản ánh áp lực chính trị mà Brussels đang đối mặt sau các cuộc biểu tình của nông dân châu Âu trong những năm qua. Nhiều nông dân phản đối chi phí đầu vào tăng cao, đặc biệt sau khi EU áp thuế 50% đối với phân bón nhập khẩu từ Nga và Belarus từ tháng 6/2025.

Theo dữ liệu Eurostat, Nga vẫn chiếm khoảng 30% lượng phân bón nhập khẩu của EU trong giai đoạn 2024 - 2025, bất chấp xung đột tại Ukraine. Ba Lan, Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Italy từng nằm trong nhóm nhập khẩu phân bón Nga lớn nhất trước khi các mức thuế mới được áp dụng đầy đủ.

Song song với kế hoạch hỗ trợ nông dân, Brussels cũng đang cân nhắc làm chậm lộ trình cắt giảm hạn ngạch phát thải miễn phí cho ngành phân bón và một số lĩnh vực công nghiệp khác. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp có thể tiếp tục phát thải ở mức cao trong thời gian dài hơn, đổi lại phải đầu tư vào các giải pháp sản xuất bền vững hơn.

Ủy ban châu Âu ước tính quyết định kéo dài cơ chế phân bổ hạn ngạch miễn phí có thể tạo thêm khoảng 4 tỷ euro doanh thu cho thị trường carbon của khối.

Ngoài ra, EU cũng xem xét sử dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới Carbon (CBAM) để bảo vệ các nhà sản xuất trong khối trước làn sóng phân bón giá rẻ có mức phát thải cao từ bên ngoài EU. Brussels dự định đánh giá mức độ mà các chi phí liên quan tới CBAM và ETS được chuyển vào giá phân bón mà nông dân phải trả.

Hồi tháng 1, Pháp và Italy từng đề nghị Ủy ban châu Âu miễn áp thuế carbon đối với phân bón nhập khẩu, cho rằng điều này cần thiết để bảo vệ sức cạnh tranh của nông dân châu Âu.

Bên cạnh các biện pháp tài chính, tài liệu cho thấy EU muốn thúc đẩy chiến lược “phân bón xanh” nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Brussels đang xem xét xây dựng các “hành lang amoniac xanh” với các quốc gia tại châu Phi và Trung Đông nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Ủy ban châu Âu cũng cân nhắc thiết lập cơ chế dự trữ chiến lược, giám sát thị trường chặt chẽ hơn và triển khai các hợp đồng carbon chênh lệch (CfDs) để hỗ trợ hình thành thị trường cho phân bón phát thải thấp.

Trong khi đó, các tổ chức môi trường đang gây sức ép buộc EU sử dụng chiến lược "phân bón xanh" để thúc đẩy mô hình nông nghiệp ít phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch hơn. Một liên minh các tổ chức phi chính phủ cho rằng hệ thống lương thực châu Âu hiện quá dễ tổn thương trước biến động năng lượng và khủng hoảng địa chính trị.

Bà Lisa Tostado, phụ trách chiến dịch hóa chất nông nghiệp và nhiên liệu hóa thạch tại Trung tâm Luật Môi trường Quốc tế (CIEL), cho rằng EU cần tận dụng thời điểm này để chuyển sang các giải pháp nông nghiệp sinh thái có khả năng tạo ra khả năng chống chịu thực sự và tự chủ lương thực.

Các nhóm môi trường cũng cảnh báo việc phụ thuộc vào phân bón hóa thạch gây ra nhiều hệ lụy như ô nhiễm nguồn nước, suy giảm đa dạng sinh học, thoái hóa đất và phát thải khí nhà kính.