Fed 'bẻ lái' lãi suất và phép thử cho tỷ giá USD/VND

Rạng sáng 17/9, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nâng lãi suất tham chiếu thêm 25 điểm cơ bản, đưa phạm vi mục tiêu lên mức 3,75% - 4,00%. Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên kể từ tháng 7/2023. Sau quyết định này, chỉ số Dollar Index đo lường sức mạnh USD với 6 đồng tiền chủ chốt vọt lên mức 100,34 điểm, mức cao nhất gần 7 tuần, tương ứng tăng khoảng 1,3% trong một tuần và 0,7% so với tháng trước.

Tỷ giá biến động sau động thái từ Fed

Ngày 17/9, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố tỷ giá trung tâm ở mức 25.632 VND/USD, tăng thêm 6 đồng so với phiên trước và xác lập đỉnh kỷ lục mới. Đây là phiên tăng thứ tư liên tiếp của nhà điều hành sau quãng thời gian 3 tuần đi ngang và giảm nhẹ.

Với biên độ giao dịch 5%, giá USD tại các ngân hàng thương mại nhanh chóng đi lên: Vietcombank tăng 45 đồng lên mức 25.815 - 26.225 VND/USD, BIDV niêm yết ở 25.805 - 26.185 VND/USD, Techcombank đạt 25.816 - 26.197 VND/USD, đưa giá bán phổ biến vượt mốc 26.100 VND/USD. 

Trên thị trường tự do tại Hà Nội, giá USD giao dịch quanh ngưỡng 25.850 - 26.050 VND/USD, nhích nhẹ so với tuần trước nhưng vẫn thấp hơn rất nhiều đỉnh 28.000 VND hồi đầu năm.

Đồng USD bán ra tại các ngân hàng thương mại phổ biến vượt mốc 26.100 VND/USD. 

Ông Nguyễn Hoàn Niên, chuyên gia phân tích tại Chứng khoán Shinhan, cho rằng việc Fed tăng lãi suất có thể tạo thêm áp lực lên tỷ giá USD/VND trong một vài tuần tới. Tuy nhiên, tỷ giá có thể ổn định trở lại trong quý cuối năm nếu Fed dừng nâng lãi suất, dù thị trường vẫn cần theo dõi sát sao thêm nhiều yếu tố khách quan khác.

Trong Báo cáo Tiền tệ, Trái phiếu phát hành ngày 16/9, VNDirect Research nhận định việc Fed duy trì lập trường thắt chặt, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ và đồng USD có thể tiếp tục tăng. Điều này tạo thêm áp lực lên tỷ giá và dòng vốn tại các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Thế nhưng, VNDirect Research cho rằng tỷ giá trong nước hiện có bộ đệm tương đối tốt trước các cú sốc bên ngoài. Đến ngày 11/9, tỷ giá liên ngân hàng từng lùi về 25.920 VND/USD, phản ánh VND tăng giá hơn 1,4% so với đồng bạc xanh từ đầu năm, hoàn toàn đảo chiều so với mức mất giá hơn 3,6% cùng kỳ năm 2025. Hiện tượng giá USD tự do thấp hơn giá bán tại các ngân hàng thương mại cũng là điểm sáng hy hữu chưa từng xuất hiện trong 5 năm gần đây.

Bên cạnh đó, nguồn cung ngoại tệ dồi dào từ dòng vốn FDI giải ngân tích cực, kiều hối ổn định và nguồn vốn vay nước ngoài tiếp tục đóng vai trò giảm chấn. Đi kèm với đó, nhu cầu găm giữ, đầu cơ ngoại tệ phục vụ giao dịch vàng, tiền số hay kinh doanh chênh lệch giá đã hạ nhiệt đáng kể.

Theo VNDirect Research, việc NHNN chủ động nới dần tỷ giá trung tâm giúp gia tăng dư địa điều hành, tạo điều kiện cho tỷ giá hấp thụ linh hoạt các cú sốc bên ngoài thay vì chịu những cú giật cục bất ngờ.

Thách thức cho doanh nghiệp

Mặc dù nhận định tỷ giá trong nước có "điểm tựa" quan trọng, song giới phân tích cũng cho rằng lãi suất Mỹ tăng khiến đồng USD mạnh lên, trực tiếp tác động đến giá vốn của doanh nghiệp nhập khẩu.

TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cảnh báo việc Fed duy trì chính sách cứng rắn sẽ thu hẹp dư địa hạ lãi suất trong nước nhằm bảo vệ chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền. Đồng USD đắt đỏ sẽ trực tiếp làm tăng chi phí nhập khẩu xăng dầu, linh kiện máy móc, từ đó kích hoạt áp lực lạm phát và ảnh hưởng diện rộng tới chi phí sản xuất toàn xã hội. 

Nhóm chịu rủi ro lớn nhất là những doanh nghiệp thuần nhập khẩu, tức vay hoặc mua USD để nhập máy móc, hàng hóa và nguyên vật liệu nhưng chỉ tiêu thụ nội địa để thu VND. Nếu tỷ giá tăng 2% trong thời gian từ lúc ký hợp đồng đến khi thanh toán, một lô hàng 1 triệu USD sẽ phát sinh thêm chi phí quy đổi tương đương 20.000 USD tính theo VND.

Doanh nghiệp khi đó buộc phải lựa chọn giữa việc hy sinh biên lợi nhuận, tăng giá bán cho người tiêu dùng hoặc tìm cách cắt giảm chi phí ở các khâu khác. Gánh nặng này càng nhân đôi đối với các đơn vị có dư nợ vay bằng đồng USD. 

Ông Tạ Quang Huyên, Tổng giám đốc Công ty Hoàng Sơn 1, nêu dẫn chứng từ ngành điều, mặt hàng mà Việt Nam đã nhập khẩu gần 3 triệu tấn với trị giá 4,5 tỷ USD năm 2025 và nhập hơn 1,8 triệu tấn trị giá trên 3 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm nay. Riêng Hoàng Sơn 1 đã nhập 120.000 tấn và dự kiến nhập thêm khoảng 30.000 tấn.

Tuy nhiên, vì nguyên liệu nhập bằng USD nhưng thành phẩm xuất đi cũng thu về USD, doanh nghiệp có thể lấy chính nguồn thu này để trả chi phí ngoại tệ. Nếu cần 10 triệu USD nhập khẩu nhưng đã thu về 8 triệu USD xuất khẩu, phần thực tế chịu rủi ro biến động chỉ là khoản chênh lệch 2 triệu USD.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cho rằng  Fed tăng lãi suất sẽ tác động đến sức mua tại thị trường Mỹ. Cầu nội địa Mỹ suy giảm có thể tạo sức ép lên đơn hàng xuất khẩu của Việt Nam trong năm tới, đồng thời mặt bằng lãi suất Mỹ cao dễ thúc đẩy dòng vốn đầu tư ngắn hạn dịch chuyển, gây áp lực lên thị trường chứng khoán. 

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nếu lượng nguyên liệu đã được nhập từ đầu năm và đơn hàng không tăng đột biến, áp lực tỷ giá sẽ không quá đáng ngại, thậm chí việc USD tăng giá còn hỗ trợ phần nào cho xuất khẩu. Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Vina T&T Group, cho biết doanh nghiệp chưa ghi nhận tác động cụ thể vì đây là biến số vĩ mô cần thêm thời gian đánh giá. Tuy nhiên, việc Fed siết chặt tiền tệ nhằm hạ nhiệt lạm phát có thể làm sụt giảm sức mua của người tiêu dùng Mỹ, khiến rủi ro đơn hàng suy yếu lấn át lợi thế quy đổi tỷ giá.