Ngành F&B Việt hút vốn trở lại: Kìm chi phí bằng cách nào?

Một tín hiệu đáng chú ý vừa xuất hiện trên thị trường thực phẩm và đồ uống (F&B) tại Việt Nam, khi dòng vốn mới được bổ sung trong lúc doanh nghiệp (DN) vẫn phải tìm cách kiểm soát chi phí. Trong hạ tuần tháng 9/2026, Jollibee Foods Corporation (JFC) công bố thỏa thuận bán 11% vốn tại CTCP SF Vũng Tàu, pháp nhân nắm hoạt động kinh doanh Highlands Coffee tại Việt Nam, cho CTCP Quốc tế Việt Thái (VTI).

Vốn trở lại, lợi nhuận chưa dễ giữ

Thương vụ nêu trên có giá trị khoảng 2.300 tỷ đồng. Sau giao dịch, VTI nâng sở hữu từ 40% lên 51%, trong khi JFC giảm còn 49% và mất quyền kiểm soát. Giao dịch định giá vốn chủ sở hữu Highlands Coffee khoảng 800 triệu USD.

Những tháng cuối năm, doanh nghiệp F&B vừa đón mùa cao điểm vừa chịu sức ép từ chi phí nguyên liệu, logistics và vận hành.

Highlands hiện có khoảng 1.062 cửa hàng trong và ngoài nước, đồng thời chuẩn bị kế hoạch IPO tại Việt Nam, dự kiến trong quý I/2027. Quy mô hệ thống và kế hoạch huy động thêm nguồn lực cho thấy chuỗi vẫn còn dư địa phát triển trong những năm tới.

Từ một thương vụ cụ thể, có thể nhìn rộng hơn vào thị trường F&B. Sau giai đoạn đóng cửa và tái cơ cấu mạnh, hoạt động kinh doanh đang dần ổn định trở lại, kéo theo nhu cầu mở rộng của nhiều DN. Tiền có thể trở lại, nhưng chi phí thì chưa hạ.

Những dữ liệu mới công bố trong tháng 9/2026 cho thấy thị trường F&B đã dần ổn định sau giai đoạn co hẹp mạnh. Theo Báo cáo Thị trường kinh doanh ẩm thực Việt Nam của iPOS.vn, tính riêng 6 tháng đầu năm 2026, cả nước có khoảng 329.200 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, chỉ giảm 0,1% so với cuối năm 2025. Doanh thu thị trường ước đạt 432.700 tỷ đồng, tăng 6,55% so với cùng kỳ.

Trong khi đó, 52,01% doanh nghiệp F&B được khảo sát vẫn có kế hoạch mở thêm cửa hàng hoặc phát triển quy mô trong những tháng cuối năm. iPOS đánh giá những tháng cuối năm tiếp tục là giai đoạn mở rộng, nhưng cơ hội sẽ nghiêng về những DN đủ sức mở đúng thời điểm thay vì chạy theo quy mô bằng mọi giá.

Đây cũng là giai đoạn DN phải gánh thêm nguyên liệu, vận chuyển, nhân sự và các khoản vận hành khi nhu cầu tăng. Thực tế này đang được phản ánh rõ qua những trở ngại mà doanh nghiệp F&B ghi nhận trong hoạt động kinh doanh.

Dòng vốn đang trở lại thị trường F&B Việt Nam khi quy mô kinh doanh dần ổn định. Tuy nhiên, chi phí nguyên liệu, logistics và vận hành vẫn bám sát lợi nhuận, khiến mở rộng phải đi cùng kiểm soát nguồn lực.

Khảo sát mới nhất của Vietnam Report công bố trong hạ tuần tháng 9/2026 cho thấy chi phí vận hành gia tăng là trở ngại lớn nhất với doanh nghiệp F&B, được 88,9% đơn vị đề cập. Tiếp theo là biến động giá nông sản, nguyên vật liệu với 85,3%, và cạnh tranh ngày càng gay gắt với 77,8%.

Gánh nặng này không chỉ đến từ nguyên liệu. Logistics, lưu kho, nhân công và chi phí tuân thủ cũng đang đẩy tổng chi phí lên. Đáng chú ý, chỉ số giá dịch vụ vận tải, kho bãi đã tăng 7,26%.

Với doanh nghiệp F&B, tăng giá bán để bù đầu vào có thể làm giảm sức mua. Nhưng giữ giá khi các khoản phải chi tăng lại khiến biên lợi nhuận thu hẹp. Vì thế, vấn đề không chỉ là bán được bao nhiêu, mà là giữ lại được bao nhiêu sau mỗi đồng doanh thu.

Theo giới chuyên gia, muốn giữ lợi nhuận, DN phải kiểm soát hiệu quả vận hành thay vì chỉ trông vào tăng doanh thu. Tồn kho, hao hụt nguyên liệu, bố trí nhân sự hay giao nhận đều có thể tạo ra những khoản chi nhỏ nhưng cộng dồn thành con số lớn khi quy mô mở rộng. Vì vậy, nguồn lực mới không chỉ để mở thêm cửa hàng, mà còn phải giúp DN vận hành chặt chẽ hơn trong mùa cao điểm cuối năm.

Kiểm soát từng khâu sau mỗi đơn hàng

Với F&B, cắt giảm chi phí không đơn giản là bớt một khoản chi. Giảm chất lượng nguyên liệu có thể ảnh hưởng món ăn, giảm nhân sự có thể kéo dài thời gian phục vụ. Thu hẹp danh mục quá mạnh cũng có thể làm mất doanh thu.

Theo Vietnam Report, các DN đang chú trọng nâng hiệu quả vận hành, từ kiểm soát nguyên liệu, tồn kho đến logistics và phân phối. Nguyên liệu là khoản dễ biến động bởi mùa vụ, thời tiết, dịch bệnh và thị trường hàng hóa. Với nguồn nhập khẩu, tỷ giá và cước vận chuyển cũng tác động trực tiếp đến giá đầu vào.

Vietnam Report khuyến nghị các DN F&B Việt cần đa dạng hóa nhà cung cấp, tăng tỷ trọng nguyên liệu trong nước, liên kết dài hạn với vùng nguyên liệu và cải thiện dự báo. Mục tiêu là hạn chế nhập dư, tồn kho lâu hoặc phải mua gấp khi thiếu hàng.

Với chuỗi nhiều cửa hàng, sai lệch nhỏ ở từng điểm bán cũng có thể thành khoản chi lớn khi cộng dồn. Hàng tồn quá lâu làm tăng chi phí kho bãi, hao hụt và hủy bỏ. Ngược lại, dự báo thiếu có thể khiến DN phải mua bổ sung với giá cao hơn.

Dữ liệu và AI đang mở thêm dư địa tối ưu từ phát triển sản phẩm đến quản lý tồn kho, nhân sự và logistics. Với doanh nghiệp F&B, hiệu quả không chỉ nằm ở bán nhiều hơn mà còn ở giảm những khoản thất thoát trong vận hành.

Đây cũng là lúc dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đi thẳng vào bài toán chi phí. Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), chỉ rõ AI đang được ứng dụng trong nhiều mắt xích ngành thực phẩm. Các ứng dụng gồm phân tích khẩu vị, tối ưu công thức, dự báo xu hướng tiêu dùng, quản lý chuỗi cung ứng và kiểm soát chất lượng.

Ở khâu phát triển sản phẩm, Ts. Nguyễn Bá Thanh, Viện trưởng Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm thuộc Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, cho rằng dữ liệu có thể tạo thay đổi đáng kể. Theo ông, một sản phẩm mới hiện mất 18-36 tháng để phát triển, trong khi chi phí lớn khiến DN khó theo kịp thị hiếu. Có tới 80% sản phẩm mới rời thị trường ngay trong năm đầu.

Ứng dụng dữ liệu thực tiễn có thể rút ngắn tới 50% thời gian phát triển sản phẩm. Theo Ts. Thanh, thời gian đưa sản phẩm mới ra thị trường có thể còn 3-9 tháng. Chi phí ở khâu đánh giá cảm quan cũng có thể giảm khoảng 40%.

Công nghệ còn giúp DN giảm chi phí ngay từ giai đoạn hình thành sản phẩm. Quyết định nhanh hơn về khẩu vị, công thức và nhu cầu thị trường giúp hạn chế nguồn lực dành cho những sản phẩm khó bán.

Trong vận hành hằng ngày, dữ liệu giúp doanh nghiệp F&B dự báo lượng nguyên liệu, nhận diện món bán mạnh, điều chỉnh nhân sự và kiểm soát tồn kho theo từng điểm bán. Khi mạng lưới mở rộng, việc tối ưu tần suất giao hàng, lượng dự trữ và phân bổ từ kho cũng giúp giảm đáng kể chi phí logistics.

Ts. Nguyễn Bá Thanh lưu ý đầu tư vào dữ liệu là nền tảng, thế nhưng công nghệ không thay thế năng lực chuyên môn. Hệ thống thông minh cần kết hợp với kinh nghiệm của chuyên gia để biến dữ liệu thành sản phẩm phù hợp thị trường.

Đây là nơi nguồn vốn mới có thể phát huy tác dụng. Thay vì chỉ dành tiền cho mở thêm điểm bán, các DN có thể đầu tư vào quản trị, chuỗi cung ứng và năng lực dự báo.

Những tháng cuối năm sẽ là phép thử rõ hơn. Sức mua tăng giúp doanh thu có thêm dư địa, thế nhưng nguyên liệu, nhân sự và vận chuyển cũng tăng theo. Với F&B, doanh thu tăng chưa đủ. Phần lợi nhuận giữ lại phụ thuộc vào cách DN kiểm soát từng khâu phía sau mỗi đơn hàng.