'Gia đình số' - bước tiến mới của gia đình Việt

90% nạn nhân bị thao túng trực tuyến là nữ

Con số này được đưa ra tại sự kiện "Vaccine số - Không một mình" do Liên minh Niềm tin số (DTA), Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững (MSD United Way Việt Nam) và Học viện Phụ nữ Việt Nam tổ chức cuối tháng 11/2025.

Theo Đại úy Phạm Khánh Hòa - Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, 70% trẻ em và thanh, thiếu niên sử dụng Internet hằng ngày, đối diện nhiều nguy cơ như dụ dỗ, lừa đảo, thao túng cảm xúc, thậm chí bắt cóc trực tuyến. Năm 2025 ghi nhận hàng chục nghìn lượt phản ánh về lừa đảo, trong đó 90% nạn nhân bị thao túng tinh vi là nữ.

Bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) nhấn mạnh, các rủi ro trực tuyến ngày càng đa dạng và khó lường, trong khi định kiến giới khiến phụ nữ và trẻ em gái dễ bị tổn thương hơn. “An toàn số không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà là trách nhiệm của toàn xã hội”, bà Phương Linh khẳng định.

Tháng 3/2025, Thủ tướng Chính phủ phát động phong trào “Bình dân học vụ số” nhằm phổ cập kỹ năng số, xóa mù công nghệ cho người dân toàn quốc. Một trong những phong trào của Kế hoạch triển khai “Bình dân học vụ số” là “Gia đình số” đặt mục tiêu mỗi hộ gia đình có ít nhất một thành viên nắm vững kỹ năng số, sử dụng thành thạo dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng số, để hướng dẫn lại cho các thành viên khác.

“Học số” để mưu sinh và bảo vệ gia đình

Triển khai “Bình dân học vụ số”, nhiều tỉnh, thành trên cả nước đã và đang ra mắt, vận hành thí điểm “Gia đình số”. Cuối tháng 12/2025, tại phường An Nhơn Bắc, Sở VH,TT&DL tỉnh Gia Lai tổ chức ra mắt thí điểm mô hình “Gia đình văn hóa số” cho tổ dân phố Trung Lý gồm 50 thành viên, Ban Chủ nhiệm mô hình gồm 3 người.

Phát biểu tại chương trình, lãnh đạo Sở VH,TT&DL tỉnh Gia Lai nhấn mạnh, mô hình không dừng ở ứng dụng công nghệ thông tin trong sinh hoạt, mà hướng đến “an toàn, văn minh và hiệu quả” tức đưa chuẩn mực văn hóa vào hành vi số, để mỗi thành viên biết khai thác nền tảng số phục vụ học tập, lao động, chăm sóc sức khỏe, giải trí lành mạnh, đồng thời chủ động phòng ngừa tác động tiêu cực từ môi trường mạng. Từ mô hình thí điểm ở Trung Lý, kế hoạch đặt mục tiêu nhân rộng đến năm 2027 trên cơ sở hướng dẫn của Sở VH,TT&DL tỉnh và sự chủ động của các xã, phường.

Là địa phương triển khai quyết liệt mô hình “Đại sứ số” và “Gia đình số”, phường Tân Lập, tỉnh Đắk Lắk đã huy động đội ngũ giáo viên tin học và những người trẻ am hiểu công nghệ trực tiếp về cơ sở. Nhờ sự nhiệt huyết của đội ngũ giáo viên và các tình nguyện viên, đến nay 100% người dân trên địa bàn phường tiếp cận được các thông tin về kỹ năng số, nền tảng số; hơn 88% người dân trưởng thành được xác nhận đạt kỹ năng số trên VNeID. Người dân đã biết cách thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến ngay tại nhà, góp phần tạo nên một cộng đồng số năng động.

Tại phường Hồng Bàng, Hải Phòng, mô hình “Gia đình số” được đoàn viên, thanh niên phường tích cực triển khai đến từng nhà, hướng dẫn từng người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, sử dụng mạng internet an toàn, hiệu quả, hướng đến mục tiêu mỗi hộ gia đình có ít nhất một thành viên có hiểu biết về chuyển đổi số, kỹ năng số. Tại xã Tứ Kỳ, Hải Phòng, hoạt động tình nguyện của Đoàn Thanh niên gắn liền với mô hình “Gia đình số”. Đoàn Thanh niên xã phân công mỗi chi đoàn hỗ trợ ít nhất 5 “Gia đình số” để bảo đảm sự đồng hành thường xuyên và liên tục...

Có thể nói, cùng với “Bình dân học vụ số”, “Gia đình số” là một sáng kiến đầy ý nghĩa trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ và lan rộng đến mọi ngõ ngách của đời sống. Nhìn từ góc độ văn hóa, cách làm này có ý nghĩa như một “tuyến phòng thủ mềm” của gia đình trong thời đại số: thay vì chỉ cảnh báo rủi ro, mô hình tạo điều kiện để người dân có kỹ năng cơ bản, có cộng đồng hỗ trợ, có kênh trao đổi thường xuyên và quan trọng hơn, có một hệ tiêu chí để tự soi lại cách dùng công nghệ của chính mình.

Theo Kế hoạch triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số” của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các mô hình, phong trào lan tỏa kỹ năng số cho cộng đồng bao gồm: Mạng lưới “Đại sứ số”; Phong trào “Gia đình số”; Mô hình “Chợ số - Nông thôn số”; Mô hình “Mỗi công dân - Một danh tính số”; Mô hình “Tổ công nghệ số cộng đồng”; Chiến dịch Thanh niên chung tay phổ cập kỹ năng số.

Hồng Minh