Gia Lai: Đánh giá kỹ lưỡng trước đề xuất san núi Một

Tại văn bản số 578/BC-UBND (ngày 15-10), UBND phường Quy Nhơn đề xuất di dời toàn bộ 228 hộ dân sống tại vùng nguy cơ sát chân núi, sườn núi đến nơi an toàn, đồng thời đào hạ, san phẳng khu vực núi Một theo cao độ thiết kế phù hợp với khu dân cư hiện trạng tiếp giáp.

UBND phường Quy Nhơn đánh giá, phương án này vừa giải quyết bài toán dân sinh, bảo đảm an toàn cho người dân, vừa mở ra quỹ đất 6,88ha phát triển không gian đô thị Quy Nhơn.

Nhiều ngôi nhà dân sát chân núi Một đã bị sạt lở vùi lấp làm hư hại. Ảnh: NGỌC OAI

Phương án được UBND phường Quy Nhơn tính toán với tổng kinh phí thực hiện khoảng 500 tỷ đồng, trong đó 250 tỷ đồng dành cho xây dựng, 250 tỷ đồng cho giải phóng mặt bằng và bồi thường.

Quá trình san gạt núi Một dự kiến thu hồi khoảng 1 triệu m3 đất làm vật liệu xây dựng, đồng thời tạo quỹ đất khoảng 6,88ha. Theo tính toán của địa phương, nếu đấu giá quyền sử dụng diện tích đất này, ngân sách có thể thu về khoảng 850 tỷ đồng.

Trước đề xuất của phường Quy Nhơn, nhiều chuyên gia văn hóa, lịch sử, địa chất bày tỏ nhiều lo ngại. Theo TS Đinh Bá Hòa, nguyên Giám đốc Bảo tàng Bình Định, san phẳng núi Một có thể gây tổn hại lớn đến cảnh quan thiên nhiên và giá trị di tích.

Thiên nhiên nếu có thể gìn giữ, bảo tồn thì nên cố gắng gìn giữ, trừ trường hợp bất khả kháng mới phải đánh đổi. TS Hòa đề xuất nên ưu tiên di dời người dân vùng nguy hiểm, đồng thời cân nhắc các giá trị lịch sử, sinh thái, cảnh quan và tín ngưỡng cộng đồng.

Núi Một là địa danh gắn với sự kiện Chiến thắng núi Một trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Tại Quyết định số 529/QĐ-UBND ngày 5-2-2026, UBND tỉnh Gia Lai đã đưa địa danh này vào danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh với tên gọi “Chiến thắng núi Một”, dự kiến lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích cấp tỉnh giai đoạn 2027-2029.

Việc này đặt ra yêu cầu xem xét, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử của núi Một trong quá trình nghiên cứu phương án xử lý sạt lở.

Mới đây, Viện Địa công nghệ và Môi trường (Tổng hội Địa chất Việt Nam) có văn bản góp ý giải pháp phòng tránh sạt lở, định hướng sử dụng núi Một. Từ kết quả nghiên cứu và theo dõi 130 vị trí sạt lở trọng điểm, Viện đề xuất giữ núi, di dời có chọn lọc, cải tạo thành công viên, tiện ích công cộng theo 3 giai đoạn.

Trước mắt, cần khẩn trương kiểm tra, xử lý các vết nứt, điểm sạt lở, lập phương án sơ tán hộ dân nguy cơ cao trong mùa mưa năm 2026.

Về lâu dài, khảo sát, phân vùng nguy cơ, lắp đặt quan trắc, di dời dân và hình thành công viên. Viện cũng đề xuất đưa núi Một vào quy hoạch đất cây xanh công cộng, hạn chế xây dựng trong hành lang an toàn chân núi. Riêng phương án san bằng núi cần được đánh giá đầy đủ về kinh tế, kỹ thuật, môi trường, xã hội và lấy ý kiến cộng đồng...

TS Nguyễn Hữu Hà, Phó Giám đốc Sở KH-CN tỉnh Gia Lai nhìn nhận, không nên xem núi Một là ngọn núi nhỏ để dễ dàng đánh đổi, bởi nơi đây gắn với nhiều giá trị. Phường Quy Nhơn cần tổ chức tham vấn rộng rãi nhà quản lý, cơ quan chuyên môn và cộng đồng, đánh giá thấu đáo các giá trị lịch sử, sinh thái để tránh tạo tiền lệ xấu trong ứng xử với thiên nhiên đã kiến tạo hàng triệu năm.