Gia Lai thí điểm taxi bay: Công nghệ mới gắn với trách nhiệm môi trường

Mở hướng giao thông mới cho du lịch

Ngày 22/10, UBND tỉnh Gia Lai đề xuất Thủ tướng Chính phủ xem xét, cho chủ trương thí điểm hoạt động taxi bay không người lái (AAM/eVTOL) tại cụm Quy Nhơn - Phù Cát. Đề án hướng đến thử nghiệm công nghệ, kết nối các điểm du lịch và nghiên cứu khả năng phát triển dịch vụ hàng không tầm thấp.

Theo UBND tỉnh, taxi bay có thể trở thành phương tiện vận chuyển đặc thù phục vụ khách du lịch, gia đình hoặc nhóm công tác, tạo trải nghiệm mới và tăng sức hút cho điểm đến. Địa phương phối hợp với Học viện Hàng không Việt Nam và các đối tác xây dựng phương án thí điểm, ưu tiên khu vực có mật độ dân cư thấp và hành lang bay trên mặt nước.

Theo đề xuất, thí điểm hoạt động texi bay tuyến thứ nhất kết nối Công viên Thiếu nhi với Bến du thuyền, giữa phường Quy Nhơn và phường Quy Nhơn Nam

Theo đề xuất, tuyến thứ nhất kết nối Công viên Thiếu nhi với Bến du thuyền, giữa phường Quy Nhơn và phường Quy Nhơn Nam, dài khoảng 3,4km. Tuyến này nhằm kiểm chứng công nghệ, hệ thống điều hành, quy trình khai thác, công tác đào tạo và khả năng ứng phó tình huống khẩn nguy.

Tuyến thứ hai kết nối Cảng hàng không Phù Cát với Trung tâm đại nhạc hội thuộc Dự án Blooming Sky, xã Cát Tiến, dài khoảng 2km, hướng đến kiểm chứng khả năng kết nối sân bay với điểm đến và vận chuyển hành khách trong phạm vi hạn chế.

Số lượng phương tiện dự kiến từ 1-2 chiếc do các đối tác cung cấp. Thời gian thực hiện dự kiến từ tháng 10/2026 đến hết năm 2028, chia thành ba giai đoạn: chuẩn bị và đánh giá khi chưa tổ chức bay; bay thử nghiệm không tải, sau đó có tải chở chuyên gia; cuối cùng thí điểm vận chuyển hành khách hạn chế và tổng kết kết quả.

Taxi bay vẫn là loại hình phương tiện mới. Tại Việt Nam, các chương trình thử nghiệm trong nước hiện tập trung vào tàu bay không người lái chở hàng, chưa có chương trình thử nghiệm phương tiện bay chở người. Vì vậy, đề án cần được triển khai thận trọng, lấy an toàn làm điều kiện tiên quyết và hiệu quả thực tế làm căn cứ xem xét mở rộng.

Từ góc nhìn kinh tế môi trường, câu hỏi không chỉ là taxi bay có thể vận hành hay thu hút khách du lịch, mà còn là mô hình này tạo ra bao nhiêu giá trị kinh tế, sử dụng bao nhiêu nguồn lực và phát sinh những chi phí môi trường nào.

Theo đó, hai tuyến bay được đề xuất chỉ dài khoảng 2-3,4km. Với cự ly này, cần làm rõ lợi thế của taxi bay so với phương tiện đường bộ, xét trên tổng thời gian di chuyển, chi phí vận hành và khả năng phục vụ hành khách.

Bên cạnh đó, hiệu quả môi trường cần được đánh giá dựa trên mức tiêu thụ năng lượng, lượng phát thải tính theo vòng đời và hiệu quả vận chuyển trên mỗi hành khách. Những chỉ số này cần được so sánh với phương án giao thông thay thế để xác định taxi bay có thực sự góp phần giảm phát thải hay chỉ tạo thêm một sản phẩm dịch vụ mới.

Phát triển xanh không nằm ở việc đưa công nghệ mới vào vận hành, mà ở khả năng chứng minh công nghệ đó tạo ra lợi ích thực chất và giảm được những chi phí xã hội, môi trường.

Kết nối biển - cao nguyên theo hướng bền vững

Theo đề xuất, ngân sách nhà nước dự kiến phục vụ công tác quản lý, khảo sát, đánh giá an toàn độc lập, đào tạo, giám sát và đầu tư hạ tầng phục vụ thí điểm. Doanh nghiệp, nhà đầu tư chịu trách nhiệm về phương tiện, nhân sự, vận hành, bảo dưỡng, bảo hiểm và xử lý sự cố.

Cách phân định này cần được cụ thể hóa bằng dự toán rõ ràng, cơ chế giám sát và trách nhiệm tài chính của từng bên. Với một công nghệ mới, chi phí thử nghiệm có thể đáng kể trong khi hiệu quả thương mại chưa được kiểm chứng.

Theo đó, hiệu quả kinh tế phải được tính trên cơ sở tổng chi phí vòng đời, bao gồm đầu tư ban đầu, vận hành, bảo dưỡng, bảo hiểm, đào tạo, giám sát và xử lý tác động môi trường. Những khoản chi này cần được đặt cạnh lợi ích dự kiến về du lịch, việc làm, chuyển giao công nghệ và kết nối giao thông.

Sau hợp nhất, Gia Lai có diện tích tự nhiên khoảng 21.576km², bờ biển dài 134km và đường biên giới dài hơn 80km, sở hữu không gian phát triển kết hợp giữa biển, đảo và cao nguyên. Quy Nhơn được xác định là một trong 11 trung tâm du lịch gắn với các đô thị có tiềm năng, lợi thế nổi trội của cả nước.

Việc tăng cường kết nối Pleiku, An Khê với vùng duyên hải Quy Nhơn có ý nghĩa đối với phát triển du lịch, dịch vụ và liên kết kinh tế. Trong bối cảnh đó, taxi bay có thể bổ sung một phương thức vận chuyển đặc thù, đồng thời mở cơ hội thu hút đầu tư công nghệ và phát triển dịch vụ hàng không tầm thấp.

Tuy nhiên, với cự ly ngắn của hai tuyến dự kiến, taxi bay trước hết nên được xem là mô hình thử nghiệm công nghệ và dịch vụ, chưa thể thay thế những giải pháp giao thông có khả năng phục vụ số đông. Muốn phát triển du lịch xanh, địa phương cần đặt taxi bay trong tổng thể quy hoạch giao thông, kết hợp với vận tải công cộng, phương tiện điện trên mặt đất và các giải pháp kết nối hiện hữu.

Qua đó, UBND tỉnh Gia Lai đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, cho chủ trương triển khai đề án và chỉ đạo các bộ, ngành liên quan hỗ trợ hoàn thiện thủ tục pháp lý. Kết quả thí điểm sẽ là cơ sở đánh giá mức độ an toàn, hoàn thiện quy trình quản lý và xem xét khả năng khai thác thương mại.