Phát huy vai trò phụ nữ trong gìn giữ và sáng tạo văn hóa
Gìn giữ nghề truyền thống, trao truyền tiếng mẹ đẻ, lưu giữ ký ức cộng đồng… phụ nữ đóng góp vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Trong đời sống đương đại, vai trò ấy còn thể hiện ở khả năng sáng tạo, thích ứng và gắn di sản với sinh kế, kết nối cộng đồng.
Ngày 31/10, tại Hà Nội, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo, thuộc Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, tổ chức Hội thảo khoa học “Nữ giới với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc”.
Quang cảnh hội thảo. Ảnh: P. Sỹ
Với cách tiếp cận liên ngành, hội thảo tập trung nhận diện những đóng góp của phụ nữ, đặc biệt là nữ giới Phật giáo, trong gìn giữ, trao truyền và phát huy các giá trị văn hóa; đồng thời trao đổi những vấn đề đặt ra đối với vai trò của phụ nữ trong phát triển văn hóa bền vững.
Gìn giữ văn hóa từ đời sống cộng đồng
Từ nền nếp gia đình đến phong tục, tín ngưỡng, nghề thủ công và nghệ thuật dân gian, nhiều giá trị văn hóa được duy trì qua sự thực hành và trao truyền của phụ nữ. Những đóng góp ấy hiện diện trong đời sống thường ngày, qua cách nuôi dạy con, giữ tiếng mẹ đẻ, truyền nghề và lưu giữ ký ức của gia đình, cộng đồng.
Phát biểu khai mạc, Ni sư, TS. Thích Như Nguyệt (Huê Lâm), Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo, nhấn mạnh vai trò của nữ giới trong gìn giữ gia phong, bảo tồn phong tục tập quán và trao truyền ký ức cộng đồng. Cùng với đó là những đóng góp trong lan tỏa tinh thần từ bi và các giá trị nhân văn vào đời sống xã hội.
Ni sư, TS. Thích Như Nguyệt (Huê Lâm), Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: P. Sỹ
Phát biểu chào mừng, Thượng tọa, TS. Thích Giác Hoàng, Phó Viện trưởng, Phó Tổng Thư ký Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, đánh giá hội thảo tạo không gian trao đổi học thuật, kết nối các giá trị nhân văn của Phật giáo với những vấn đề đặt ra trong phát triển văn hóa dân tộc.
Thượng tọa, TS. Thích Giác Hoàng, Phó Viện trưởng, Phó Tổng Thư ký Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam phát biểu chào mừng hội thảo. Ảnh: P. Sỹ
Hội thảo góp phần làm rõ những đóng góp của phụ nữ còn ít được đề cập trong các nghiên cứu về văn hóa. Nhận diện đầy đủ vai trò ấy cũng là cơ sở để tiếp tục thảo luận cách hỗ trợ phụ nữ gìn giữ tri thức, trao truyền di sản và phát huy khả năng sáng tạo, gắn bảo tồn văn hóa với đời sống cộng đồng.
Gắn trao truyền với sáng tạo văn hóa
Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS. TS. Lê Hải Đăng - Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam nhận định: Bước vào kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc nhận diện, đánh giá và định vị lại vai trò của người phụ nữ đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Ban Tổ chức đã tiếp nhận, phản biện và tuyển chọn 30 công trình nghiên cứu, tập trung vào ba nhóm nội dung: nữ giới với bảo tồn, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống và ký ức lịch sử; nữ giới với phát huy giá trị văn hóa, định hình bản sắc đương đại; phương pháp tiếp cận, thiết chế bảo tàng và chính sách phát triển bền vững.
PGS. TS. Lê Hải Đăng - Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam phát biểu đề dẫn. Ảnh: P. Sỹ
Một hướng tiếp cận được đề cập là vai trò chủ thể của phụ nữ trong lựa chọn, diễn giải, thích ứng và tái tạo các giá trị văn hóa. Gìn giữ truyền thống và sáng tạo những cách biểu đạt mới là các hoạt động có thể bổ trợ cho nhau, giúp di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
Thực tiễn từ các cộng đồng dân tộc thiểu số tại nhiều địa phương cho thấy, khi phụ nữ nắm giữ và phát triển nghề dệt, trang phục thổ cẩm truyền thống, họ không chỉ bảo lưu bản sắc tộc người mà còn trực tiếp tạo dựng sinh kế bền vững, nâng cao vị thế kinh tế và năng lực tự quyết trong gia đình và xã hội.
Ở không gian văn hóa của cộng đồng người Việt tại hải ngoại, tiếng mẹ đẻ, phong vị ẩm thực và tà áo dài qua sự trao truyền bền bỉ của người phụ nữ đã trở thành “sức mạnh mềm”, kết nối các thế hệ kiều bào và đóng vai trò như những đại sứ văn hóa tự nhiên trong mắt bạn bè quốc tế.
Với nữ giới Phật giáo, các nội dung trao đổi còn đề cập việc thực hành, lan tỏa giá trị từ bi và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng thông qua giáo dục, chăm sóc sức khỏe, hoạt động thiện nguyện và hỗ trợ an sinh. Đây là góc nhìn về sự gắn kết giữa giá trị đạo đức, văn hóa tôn giáo với đời sống xã hội.