Giá trị trường tồn của Tuyên ngôn Độc lập

Kỷ niệm 81 năm thành lập nước (1945 - 2026)

Trong phát biểu khai mạc đề dẫn Hội thảo khoa học với chủ đề “Tuyên ngôn Độc lập - Văn kiện lịch sử mở đầu kỷ nguyên độc lập, tự do, hạnh phúc của dân tộc Việt Nam”, được tổ chức tháng 8/2025 nhân kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập (2/9/1945 - 2/9/2025), Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã nêu rõ: “Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 là bản hùng ca mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam - kỷ nguyên của độc lập, tự do và hạnh phúc, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tiến trình lịch sử dân tộc Việt Nam, là mốc son trong lịch sử đấu tranh của nhân dân các nước thuộc địa và phụ thuộc vì những giá trị thiêng liêng của nhân loại là độc lập, tự do, hạnh phúc. Thời gian lùi xa nhưng tinh thần và giá trị cao quý, bất diệt của Tuyên ngôn Độc lập vẫn tiếp tục tỏa sáng, lay động và cổ vũ vô cùng mạnh mẽ, soi đường cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc Việt Nam tiến lên giành những thắng lợi ngày càng to lớn hơn nữa”.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ảnh: Tư liệu TTXVN

Cũng tại Hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã khẳng định: “Tuyên ngôn Độc lập là văn bản pháp lý có vai trò, ý nghĩa lịch sử vô cùng quan trọng trong việc hợp pháp thành quả giành chính quyền trong cả dân tộc của Cách mạng tháng Tám năm 1945, đặt cơ sở cho việc khẳng định thiết lập nhà nước pháp quyền ở Việt Nam, với mục tiêu Độc lập - Tự do - Hạnh phúc. Bản Tuyên ngôn Độc lập còn là biểu tượng của ý chí, khát vọng và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do”.

PGS, TS Nguyễn Đức Nhuệ, Viện Sử học - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập không chỉ là bước ngoặt trọng đại trong lịch sử dân tộc, mà còn là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử thế giới, khi một quốc gia thuộc địa nhỏ bé ở phương Đông tuyên bố giành lại độc lập từ hai đế quốc lớn Pháp và Nhật, và tự khẳng định mình trên trường quốc tế.

PGS, TS. Nguyễn Văn Thế, Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng khẳng định, Tuyên ngôn Độc lập là sự kiện mở đầu cho một kỷ nguyên mới trong lịch sử Việt Nam, đánh dấu sự lột xác, bước thay đổi về chất của một quốc gia. Bản Tuyên ngôn tuyên bố, xóa bỏ chế độ thực dân phong kiến ở Việt Nam, đưa đất nước bước vào quỹ đạo vận động chung của xu thế dân chủ hóa toàn cầu sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Đây là sự thay đổi chính thể, sự đoạn tuyệt với cấu trúc quyền lực cũ để bắt tay vào việc xây dựng một quốc gia dân chủ, công bằng và văn minh - nơi mọi công dân đều được bảo đảm các quyền tự do cơ bản. Sau những năm đen tối bị xóa tên, từ đây, Việt Nam lại có tên trên bản đồ thế giới, bắt đầu hành trình phát triển mới.

Hơn 40 tham luận tại Hội thảo đã thống nhất khẳng định, Tuyên ngôn Độc lập không chỉ là văn kiện lịch sử của dân tộc mà còn mang tầm vóc quốc tế. Với tư tưởng bất hủ “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, bản Tuyên ngôn đã góp phần định hình nguyên tắc pháp lý mới cho Việt Nam và thế giới, đồng thời trở thành nguồn cổ vũ mạnh mẽ cho phong trào giải phóng dân tộc toàn cầu.

Bản Tuyên ngôn Độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tại Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày 2/9/1945, được Việt Nam Thông tấn xã phát đi toàn thế giới bằng ba thứ tiếng Việt, Anh, Pháp. Ảnh: Tư liệu TTXVN

5 năm trước đó, tại Hội thảo khoa học với chủ đề “75 năm bản Tuyên ngôn Độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”, Giáo sư, Tiến sỹ Mạch Quang Thắng cũng đã khẳng định: Kế thừa những thành tựu của văn minh nhân loại, Tuyên ngôn Độc lập đã tiếp cận quyền dân tộc từ quyền con người, thể hiện trên tất cả các mặt: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Trên cơ sở khẳng định quyền tự nhiên, cơ bản của con người, Tuyên ngôn Độc lập đã khẳng định các dân tộc có quyền được hưởng độc lập, tự do và hạnh phúc, đây là quyền thiêng liêng và bất khả xâm phạm của mỗi dân tộc. Tại hội thảo, PGS.TS. Bùi Đình Phong cũng cho rằng, Tuyên ngôn Độc lập là một bản tổng kết giá trị cao quý về quyền con người, quyền của các dân tộc trên thế giới. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là quyền thiêng liêng, cao cả của con người nhưng quyền con người phải nằm trong quyền dân tộc và không tách rời quyền dân tộc. Đồng thời, Tuyên ngôn Độc lập cũng khẳng định quyền bình đẳng của các dân tộc phải được công nhận trên cơ sở tôn trọng các giá trị và nguyên tắc tiến bộ của nhân loại.

Với bạn bè quốc tế, Tuyên ngôn Độc lập chứa đựng những giá trị của văn minh nhân loại, những “lẽ phải không ai chối cãi được” về quyền con người, quyền dân tộc. Nghiên cứu về Tuyên ngôn Độc lập, Giáo sư Shingo Shibata (Nhật Bản) cho biết “cống hiến nổi tiếng của cụ Hồ Chí Minh là ở chỗ Người đã phát triển quyền lợi của con người thành quyền lợi của dân tộc. Như vậy tất cả mọi dân tộc đều có quyền tự quyết định lấy vận mệnh của mình.”

81 năm đã qua, Tuyên ngôn Độc lập vẫn mang giá trị trường tồn và là nguồn động lực tinh thần to lớn, tiếp tục soi đường cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc Việt Nam giành những thắng lợi ngày càng to lớn, vững bước đi lên, hiện thực hóa khát vọng vì một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.