Từ giữ nước đến mở đường phát triển

Hơn tám thập niên trưởng thành cùng dân tộc là nền tảng để ngoại giao tiếp tục mở đường cho Việt Nam phát triển, thịnh vượng và đóng góp nhiều hơn cho thế giới.

Ngày 2/9/1945 mở ra kỷ nguyên độc lập của dân tộc, nhưng giữ vững nền độc lập vừa giành được lập tức trở thành thử thách sống còn. Ngoại giao từ đó trở thành một mặt trận đặc biệt để bảo vệ lợi ích quốc gia bằng bản lĩnh, trí tuệ và nghệ thuật ứng xử.

Hơn tám thập niên sau, đất nước đã có cơ đồ, tiềm lực và vị thế quốc tế rất khác. Bài toán lịch sử cũng đang thay đổi. Cùng với bảo vệ độc lập, chủ quyền và môi trường hòa bình, Việt Nam phải tranh thủ được những vận hội của thời đại để hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Nếu lịch sử từng đặt lên vai ngoại giao sứ mệnh góp phần giữ nước, thì giai đoạn phát triển mới đang trao cho ngoại giao thêm một sứ mệnh lớn: Mở đường phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Phiên khai mạc Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33. (Ảnh: Nguyễn Hồng)

Nền ngoại giao trưởng thành cùng đất nước

Ngoại giao cách mạng Việt Nam ra đời cùng Nhà nước Việt Nam mới và trưởng thành cùng đất nước. Mỗi khi bài toán của dân tộc thay đổi, ngoại giao đều tự đổi mới để phụng sự lợi ích quốc gia - dân tộc.

Trong những năm đầu của nền độc lập, ngoại giao góp phần bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ, tranh thủ thời gian, phân hóa đối phương và mở rộng sự ủng hộ quốc tế. Trong chiến tranh, ngoại giao cùng với chính trị và quân sự tạo nên sức mạnh tổng hợp của dân tộc. Khi hòa bình lập lại, ngoại giao góp phần phá thế bao vây, bình thường hóa quan hệ, mở cửa và tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho Đổi mới. Từ một đất nước từng phải đấu tranh để thoát khỏi cô lập, Việt Nam ngày nay đã có mạng lưới quan hệ rộng khắp và tham gia ngày càng chủ động vào đời sống quốc tế.

Điều đáng tự hào không chỉ là những thành tựu cụ thể, mà còn là một bản lĩnh ngoại giao đã được tôi luyện qua hơn tám thập niên: Kiên định về nguyên tắc nhưng linh hoạt về sách lược; bảo vệ lợi ích quốc gia nhưng luôn tìm kiếm điểm đồng và mở rộng bạn bè; biết kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.

Ngoại giao Việt Nam có quyền tự hào vì đã nhiều lần góp phần giúp đất nước vượt qua những giới hạn của sức mạnh vật chất bằng chính nghĩa, trí tuệ, lòng tin và nghệ thuật ứng xử. Chính truyền thống và nền tảng ấy cho phép đất nước đặt vào ngoại giao một kỳ vọng lớn hơn: Không chỉ góp phần giữ nước, giữ hòa bình và mở cửa hội nhập, mà còn chủ động mở những con đường phát triển mới.

Sứ mệnh mới: Mở rộng không gian phát triển quốc gia

Thế giới đang thay đổi sâu sắc. Cạnh tranh chiến lược gia tăng, kinh tế có xu hướng phân mảnh, chuỗi cung ứng được cấu trúc lại; trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và những công nghệ mới đang nhanh chóng làm thay đổi lợi thế cạnh tranh giữa các quốc gia.

Trong bối cảnh ấy, phát triển không còn chỉ là câu chuyện bên trong biên giới. Một nền kinh tế muốn vươn lên phải tiếp cận được thị trường, vốn, công nghệ, tri thức, nhân tài và những chuỗi giá trị có năng suất cao. Một quốc gia muốn tự chủ cũng phải có đủ nhiều đối tác, thị trường và nguồn cung để có nhiều lựa chọn và không bị lệ thuộc quá mức vào bất kỳ một phía nào. Chính ở đây, ngoại giao có thể đảm nhận một chức năng ngày càng quan trọng: Mở rộng không gian phát triển quốc gia.

Biên giới lãnh thổ của một quốc gia là hữu hạn nhưng không gian phát triển của quốc gia ấy có thể được mở rộng bằng ngoại giao. Đó là mở thị trường cho hàng hóa và doanh nghiệp Việt Nam; kết nối đất nước với các trung tâm công nghệ, đổi mới sáng tạo; tiếp cận vốn, tri thức và nhân tài toàn cầu. Đó cũng là mở rộng không gian chiến lược bằng một mạng lưới quan hệ rộng, cân bằng và tin cậy, qua đó tạo thêm lựa chọn và củng cố khả năng tự chủ của đất nước.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng. (Nguồn: Nhân Dân)

Bởi vậy, “mở đường phát triển” không nên chỉ được hiểu là xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư hay hỗ trợ doanh nghiệp.

Ngoại giao cần tiến thêm một bước: Nhận biết sớm những chuyển dịch lớn của thế giới, phát hiện những cơ hội đang hình thành và kết nối chúng với những bài toán phát triển chiến lược của Việt Nam.

Nếu các thế hệ ngoại giao đi trước đã góp phần mở đường để Việt Nam thoát khỏi cô lập và hội nhập với thế giới, thì thế hệ hôm nay đứng trước một sứ mệnh mới: Mở đường để những nguồn lực tốt nhất của thế giới góp phần tạo nên những năng lực tốt hơn cho Việt Nam.

Đó không chỉ là một yêu cầu mới, mà còn là sự gửi gắm niềm tin của đất nước đối với một nền ngoại giao đã được thử thách và trưởng thành qua hơn tám thập niên phụng sự Tổ quốc.

Từ quan hệ tốt đến năng lực phát triển

Sau nhiều thập niên mở cửa và hội nhập, Việt Nam đã xây dựng được một mạng lưới quan hệ đối ngoại rộng lớn. Đây là một tài sản chiến lược quan trọng. Bước tiếp theo không chỉ là mở rộng quan hệ, mà phải nâng cao khả năng chuyển hóa các quan hệ ấy thành nguồn lực và năng lực phát triển.

Có thể hình dung quá trình đó qua một chuỗi: Quan hệ tạo ra cơ hội; cơ hội thu hút nguồn lực; nguồn lực phải được chuyển hóa thành năng lực quốc gia. Quan hệ với các trung tâm công nghệ cần góp phần nâng cao năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo. Quan hệ với các nền kinh tế lớn cần mở thêm thị trường, thu hút đầu tư chất lượng và nâng vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị. Quan hệ với các trung tâm giáo dục và nghiên cứu cần giúp đất nước tiếp cận tri thức và nhân tài.

Ngoại giao kinh tế vì thế cần tiến thêm một bước: Từ xúc tiến cơ hội sang góp phần kiến tạo năng lực phát triển. Thành công của một quan hệ đối tác không chỉ được đo bằng mức độ tốt đẹp của quan hệ, mà còn bằng những năng lực mới mà quan hệ ấy góp phần tạo ra cho đất nước.

Tất nhiên, ngoại giao không thể một mình thực hiện sự chuyển hóa đó. Cơ hội từ bên ngoài chỉ trở thành năng lực quốc gia khi gặp được thể chế tốt, doanh nghiệp có năng lực và nguồn nhân lực phù hợp ở bên trong. Bởi vậy, ngoại giao càng gắn với những bài toán phát triển của đất nước thì khả năng mở đường càng lớn; càng hiểu những chuyển dịch của thế giới thì càng có thể giúp đất nước chuẩn bị sớm cho tương lai.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chụp ảnh lưu niệm cùng Lãnh đạo Bộ Ngoại giao. (Ảnh: Quang Hòa)

Những thế hệ mở đường

Mở đường phát triển không thể chỉ là tìm kiếm những gì thế giới có thể mang lại cho Việt Nam. Một đất nước càng phát triển và có vị thế cao càng phải tạo ra nhiều giá trị hơn cho khu vực và thế giới. Bên cạnh câu hỏi “Thế giới có thể mang lại gì cho Việt Nam?”, chúng ta cần ngày càng chủ động trả lời câu hỏi: “Việt Nam có thể mang lại điều gì cho thế giới?”.

Đó là một Việt Nam đáng tin cậy trong hợp tác; một mắt xích có giá trị trong các chuỗi cung ứng; một điểm kết nối kinh tế; một tiếng nói xây dựng cho hòa bình, đối thoại và hợp tác; một thành viên có trách nhiệm trước những thách thức chung.

Khi Việt Nam tạo ra nhiều giá trị hơn cho thế giới, thế giới sẽ có thêm lợi ích trong sự ổn định, phát triển và thành công của Việt Nam. Giá trị tạo nên niềm tin; niềm tin nâng cao vị thế; vị thế lại mở rộng không gian phát triển cho đất nước.

Ngoại giao mở đường vì thế có hai chiều: Đưa những cơ hội tốt nhất của thế giới đến với Việt Nam và đưa những giá trị tốt đẹp nhất của Việt Nam đến với thế giới. Đó cũng là bước phát triển cao hơn của ngoại giao một quốc gia đang vươn lên: Không chỉ nâng cao vị thế của Việt Nam, mà làm cho sự hiện diện và thành công của Việt Nam ngày càng có giá trị đối với thế giới.

Ngày 2/9/1945, khát vọng lớn nhất của dân tộc là độc lập. Hơn tám thập niên sau, độc lập vẫn là giá trị thiêng liêng phải được gìn giữ; nhưng trên nền độc lập và hòa bình ấy, Việt Nam hôm nay còn mang một khát vọng lớn: Trở thành một quốc gia phát triển, thịnh vượng và đóng góp ngày càng nhiều hơn cho thế giới.

Trong hành trình ấy, mỗi thế hệ ngoại giao có một sứ mệnh lịch sử. Thế hệ đi trước mở đường cho độc lập. Những thế hệ tiếp theo mở đường cho hòa bình, mở cửa và hội nhập. Thế hệ ngoại giao hôm nay đang đứng trước sứ mệnh mở đường cho phát triển. Những con đường hôm nay dẫn tới thị trường, công nghệ, tri thức và nhân tài; tạo thêm bạn bè, đối tác và lựa chọn chiến lược; đưa giá trị Việt Nam đến với thế giới và đưa những nguồn lực tốt đẹp của thế giới về phục vụ đất nước.

Hơn tám thập niên phụng sự Tổ quốc đã tạo nên một nền ngoại giao có truyền thống, bản lĩnh và trí tuệ. Đó là cơ sở để tin tưởng rằng ngoại giao Việt Nam sẽ tiếp tục mở những con đường mới, để đất nước đi xa hơn, mạnh hơn và trở nên có giá trị hơn đối với thế giới.