Giá xăng, dầu tăng: Chuyên gia cảnh báo rủi ro lạm phát

Xung quanh vấn đề này, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội đã trao đổi với chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Bích Lâm.

Yếu tố tâm lý có thể gây áp lực lạm phát

- Ông nhìn nhận như thế nào về diễn biến giá xăng, dầu trong nước thời gian gần đây?

- Xung đột tại khu vực Trung Đông đã khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Diễn biến giá xăng, dầu gần đây ở thị trường trong nước hoàn toàn theo sát diễn biến của thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, theo Nghị quyết số 36/NQ-CP phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 2-2026, Chính phủ đồng ý để Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính điều chỉnh giá xăng, dầu khi giá cơ sở của một trong các mặt hàng xăng, dầu tiêu dùng phổ biến trên thị trường tăng từ 7% trở lên trong ngày, so với giá cơ sở của kỳ điều hành liền kề trước đó.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Bích Lâm. Ảnh: NVCC

Vì vậy, mặc dù mới điều chỉnh ngày 5-3, song ngày 7-3, giá xăng, dầu tiếp tục được điều chỉnh tăng mạnh. Giá xăng E5RON92 tăng 3.777 đồng/lít, lên 25.226 đồng/lít; xăng RON95-III tăng 4.707 đồng/lít, lên 27.047 đồng/lít; dầu diesel tăng 7.207 đồng/lít, lên 30.239 đồng/lít; dầu hỏa tăng 8.490 đồng/lít, lên 35.091 đồng/lít. Như vậy, so với đầu tháng 2-2026, giá xăng, dầu trong nước đã tăng khoảng 35%-36%.

- Giá xăng, dầu tăng mạnh sẽ tác động như thế nào tới lạm phát, thưa ông?

- Giá xăng, dầu tăng có tác động rất lớn đến nền kinh tế, đặc biệt là đối với doanh nghiệp vận tải, hoạt động sản xuất và đời sống người dân. Đồng thời, đây cũng là yếu tố gây áp lực đáng kể lên lạm phát.

Trước hết, xăng, dầu được coi là “mạch máu” của ngành vận tải. Chi phí nhiên liệu thường chiếm khoảng 30%–40% tổng chi phí vận hành của doanh nghiệp vận tải. Khi giá xăng, dầu tăng mạnh, chi phí vận chuyển hàng hóa và hành khách sẽ tăng theo. Từ đó, giá cước vận tải có xu hướng điều chỉnh tăng và kéo theo giá nhiều loại hàng hóa khác tăng. Đây là cơ chế truyền dẫn rất rõ từ giá năng lượng sang mặt bằng giá chung của nền kinh tế.

Không chỉ tác động gián tiếp thông qua chi phí vận tải và sản xuất, giá xăng, dầu còn tác động trực tiếp đến chi tiêu của người dân. Với phần lớn hộ gia đình, chi phí nhiên liệu cho việc đi lại chiếm một tỷ trọng đáng kể trong tổng chi tiêu. Khi giá xăng tăng mạnh, chi phí sinh hoạt của người dân cũng tăng lên.

Một yếu tố khác cần lưu ý là kỳ vọng lạm phát. Khi giá xăng, dầu tăng mạnh và kéo dài, người dân và doanh nghiệp có xu hướng dự báo giá cả sẽ tiếp tục tăng. Điều này có thể khiến doanh nghiệp điều chỉnh giá bán sớm hơn hoặc tăng giá mạnh hơn để phòng ngừa rủi ro chi phí trong tương lai. Chính yếu tố tâm lý này có thể khiến áp lực lạm phát trở nên lớn hơn.

Do đó, việc kiểm soát tác động của giá xăng, dầu đối với CPI là vấn đề rất quan trọng trong điều hành kinh tế vĩ mô hiện nay.

Kiểm soát thị trường, kết hợp linh hoạt chính sách tiền tệ và tài khóa

- Vậy, trong bối cảnh hiện nay, giải pháp để hạn chế tác động của giá xăng, dầu tới CPI là gì, thưa ông?

- Hiện nay chúng ta vẫn có Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Đây là công cụ quan trọng trong điều hành giá nhằm giảm bớt những cú sốc tăng giá quá mạnh trong thời gian ngắn. Theo tôi, cần sử dụng quỹ này một cách hợp lý để hỗ trợ thị trường, giúp biên độ tăng giá xăng, dầu không quá lớn trong mỗi kỳ điều hành.

Nếu giá xăng, dầu tăng quá mạnh trong thời gian ngắn thì tác động tới CPI và tâm lý thị trường sẽ rất lớn. Vì vậy, việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu có thể giúp giảm áp lực lên lạm phát và hạn chế hình thành kỳ vọng lạm phát.

Bên cạnh đó, cũng có ý kiến cho rằng cần đa dạng hóa nguồn nhập khẩu xăng, dầu thay vì phụ thuộc vào một số khu vực. Về nguyên tắc, đây là giải pháp đúng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, việc đa dạng hóa nguồn cung không phải lúc nào cũng dễ thực hiện, khi nhiều quốc gia đang có xu hướng tăng cường dự trữ năng lượng để bảo đảm an ninh năng lượng trong nước.

Ngoài ra, việc tận dụng các nguồn năng lượng trong nước như thủy điện, nhiệt điện hoặc chuyển đổi sang các loại phương tiện sử dụng điện thay cho xăng, dầu cũng là hướng đi quan trọng. Tuy nhiên, đây là giải pháp mang tính dài hạn, cần có lộ trình và thời gian để thực hiện, chứ không thể giải quyết ngay trong ngắn hạn.

Người dân mua sắm tại siêu thị. Ảnh: PV

Trong bối cảnh hiện nay, ngoài việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng, dầu, người dân cũng cần tiết kiệm nhiên liệu, sử dụng phương tiện hợp lý, đồng thời đẩy mạnh sử dụng phương tiện giao thông công cộng thay vì phương tiện cá nhân.

Cùng với đó, cơ quan quản lý tập trung bảo đảm nguồn cung trong nước, đặc biệt là duy trì hoạt động ổn định và tối đa công suất của các nhà máy lọc dầu trong nước. Nếu chủ động được nguồn cung trong nước, chúng ta sẽ giảm bớt áp lực phụ thuộc vào thị trường quốc tế.

Tác động của giá xăng, dầu lên nền kinh tế sẽ phụ thuộc vào thời gian xung đột Trung Đông kéo dài hay ngắn. Tôi nghĩ cơ quan chức năng cũng đã xây dựng kịch bản cho việc này. Điều chỉnh giá có tăng, có giảm. Tôi nghĩ rằng, khi giá dầu thô thế giới giảm, cơ quan quản lý cũng cần giảm giá xăng, dầu trong nước, tránh tình trạng giá tăng nhanh, nhưng giảm chậm.

- Giải pháp quyết liệt để kiểm soát lạm phát trong năm nay là gì, thưa ông?

- Trong bối cảnh hiện nay, ngoài yếu tố giá xăng, dầu, cần theo dõi chặt chẽ các nhóm hàng hóa có khả năng tác động lớn tới lạm phát.

Một số mặt hàng nguyên liệu đầu vào quan trọng như sắt thép, vật liệu xây dựng, phân bón, thức ăn chăn nuôi… nếu tăng giá mạnh sẽ làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Do đó, cơ quan quản lý cần theo dõi sát diễn biến giá cả để có biện pháp điều hành phù hợp, hạn chế các cú sốc giá có thể xảy ra.

Đặc biệt với các mặt hàng thiết yếu, cơ quan quản lý cũng cần theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời có biện pháp can thiệp khi cần thiết để ổn định thị trường.

Bên cạnh đó, chính sách tiền tệ cũng cần được điều hành linh hoạt, thận trọng. Việc kiểm soát cung tiền, điều hành lãi suất và tín dụng phải hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Ngoài ra, cần tăng cường phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa. Chẳng hạn đã có giai đoạn giá xăng, dầu tăng cao và Chính phủ dùng công cụ thuế để điều tiết hợp lý, tránh cú sốc. Khi các chính sách được điều hành đồng bộ, hiệu quả kiểm soát lạm phát sẽ cao hơn.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Hương Thủy thực hiện