Giải bài toán OCOP từ 'đạt sao' sang 'nâng sao'

Khi mục tiêu về số lượng cơ bản hoàn thành, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là có thêm bao nhiêu sản phẩm OCOP, mà là làm thế nào để nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Từ “đạt sao” đến “nâng sao”

Người dân tham quan mua sắm tại các gian hàng OCOP. Ảnh: Hoàng Nhị - TTXVN

Sau gần 10 năm hoạt động, Công ty TNHH Nấm Sinh học Việt Nam (Vinabiomush) đã có bốn sản phẩm đạt chứng nhận OCOP, trong đó hai sản phẩm đạt 4 sao và hai sản phẩm đạt 3 sao. Tuy nhiên, với doanh nghiệp này, đó chưa phải là đích đến. Điều đơn vị hướng tới là OCOP 5 sao - cấp chứng nhận cao nhất, đồng nghĩa với việc sản phẩm đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ông Trần Tài, Giám đốc Công ty TNHH Nấm Sinh học Việt Nam cho biết, ngay từ khi khởi nghiệp, doanh nghiệp đã xác định mục tiêu xuất khẩu nên toàn bộ quy trình từ sản xuất giống, nuôi trồng, chế biến đến xây dựng nhà máy đều được đầu tư theo hướng công nghệ cao.

"Ngay từ đầu chúng tôi đã xây dựng toàn bộ quy trình theo tiêu chuẩn cao. Hiện các sản phẩm gần như đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của OCOP 5 sao, chỉ còn thiếu tiêu chí về xuất khẩu ổn định. Công ty đang đàm phán với các đối tác tại Mỹ và Singapore để hoàn thiện điều kiện này", ông Tài chia sẻ.

Theo ông Tài, điều quan trọng nhất để tạo nên một sản phẩm OCOP chất lượng không nằm ở việc hoàn thiện hồ sơ mà là khả năng kiểm soát chất lượng xuyên suốt từ nguồn giống, vùng nuôi trồng đến chế biến thành phẩm. Việc xây dựng chuỗi sản xuất khép kín giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào, tạo nền tảng để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Không chỉ Vinabiomush, ngày càng nhiều chủ thể OCOP tại TP. Hồ Chí Minh đang chuyển từ mục tiêu "đạt sao" sang "nâng sao". Thay vì coi chứng nhận OCOP là đích đến, doanh nghiệp xem đây là bước khởi đầu để tiếp tục đầu tư công nghệ, hoàn thiện quy trình sản xuất và mở rộng thị trường.

Ông Vũ Minh Dương, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất thực phẩm Phú Mỹ A cho biết, doanh nghiệp hiện có bảy sản phẩm OCOP 3 sao. Theo ông, chương trình OCOP không chỉ giúp thương hiệu được nhiều người biết đến hơn mà còn tạo thêm niềm tin với người tiêu dùng, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Để hướng tới OCOP 4 sao, doanh nghiệp đang tiếp tục đầu tư công nghệ sản xuất, ứng dụng công nghệ sinh học thay thế phụ gia và chất bảo quản trong các sản phẩm truyền thống, vừa giữ được hương vị đặc trưng, vừa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm.

Việc đầu tư công nghệ hay nâng cấp quy trình sản xuất mới chỉ là một phần của hành trình nâng hạng OCOP. Những tiêu chí mới của chương trình ngày càng đặt nặng yêu cầu về vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và khả năng thương mại hóa. Điều đó buộc các chủ thể phải thay đổi ngay từ khâu sản xuất thay vì chỉ tập trung vào chế biến hay hoàn thiện hồ sơ.

Nhiều chủ thể OCOP tại TP. Hồ Chí Minh cũng đang chuyển hướng đầu tư ngay từ vùng nguyên liệu. Tại Hợp tác xã Cần Giờ Tương Lai, việc quy hoạch vùng nuôi, ứng dụng công nghệ trong sản xuất và kiểm soát chặt quy trình chế biến được xem là nền tảng để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.

Theo ông Huỳnh Văn Thanh, Giám đốc HTX Cần Giờ Tương Lai, hợp tác xã chú trọng đầu tư công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu sạch, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất và chế biến nhằm tạo ra những sản phẩm an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Ở lĩnh vực thủ công mỹ nghệ, Công ty TNHH MTV Sơn mài mỹ nghệ Tư Bốn cũng lựa chọn hướng đi khác biệt khi chuyển dần sang sử dụng nguyên liệu tự nhiên, hạn chế sơn công nghiệp để tạo ra các sản phẩm thân thiện với môi trường, phù hợp xu hướng tiêu dùng xanh.

Nâng chất sản phẩm OCOP

Theo ông Nguyễn Hồng Quyết, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân tỷ phú TP. Hồ Chí Minh, hiện khoảng 70% thành viên trong Chi hội đã có sản phẩm OCOP. Những năm qua, nhờ sự hỗ trợ của các sở, ngành và chính quyền thành phố, nhiều chủ thể đã từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất, hồ sơ và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Để giúp nâng cao giá trị sản phẩm OCOP, Chi hội đang triển khai mô hình các thành viên đã có kinh nghiệm xây dựng hồ sơ OCOP hỗ trợ những chủ thể mới. Đồng thời, "Tổ bác sĩ cây trồng và vật nuôi" được thành lập, quy tụ những nông dân có kinh nghiệm sản xuất để trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm canh tác và kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu.

Bên cạnh đó, các chương trình chuyển đổi số, ứng dụng khoa học - công nghệ, cập nhật chính sách mới cũng được lồng ghép trong các buổi sinh hoạt Chi hội nhằm giúp các thành viên từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động sản xuất và kinh doanh.

Theo ông Quyết, TP. Hồ Chí Minh còn nhiều dư địa để phát triển OCOP, nhưng so với nhiều địa phương, thành phố chưa có nhiều không gian trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP đặc trưng; tại nhiều hệ thống bán lẻ cũng chưa hình thành khu vực riêng cho sản phẩm OCOP của địa phương. Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ về kiểm nghiệm, quảng bá, xây dựng hồ sơ hay marketing chưa thực sự đến được với đông đảo chủ thể sản xuất.

"Muốn nâng chất OCOP, ngoài nỗ lực của doanh nghiệp và nông dân, cần tập trung nguồn lực cho những sản phẩm có tiềm năng nâng lên 4 sao, 5 sao; đồng thời tăng cường hỗ trợ về vốn, xúc tiến thương mại, chuyển đổi số và truyền thông để người tiêu dùng hiểu rõ hơn giá trị của sản phẩm OCOP", ông Quyết đề xuất.

Song song với sự thay đổi của các chủ thể, bộ tiêu chí OCOP cũng đang chuyển mạnh từ đánh giá hình thức sang đánh giá chất lượng thực chất. Nếu trước đây các tiêu chí chủ yếu tập trung vào chất lượng và mẫu mã thì hiện nay các yêu cầu về vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, chuyển đổi số và khả năng thương mại hóa ngày càng được coi trọng. Điều đó khiến việc đạt OCOP 4 sao hay 5 sao trở nên khắt khe hơn nhưng cũng phản ánh đúng hơn năng lực cạnh tranh của sản phẩm.

Theo ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, phần lớn chủ thể OCOP là doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ nông dân. Vì vậy, bên cạnh việc bảo đảm chất lượng, các chủ thể cần đầu tư đồng bộ về thương hiệu, mẫu mã và câu chuyện sản phẩm để không chỉ bán một sản phẩm mà còn bán cả giá trị văn hóa.

“Giá trị của OCOP không chỉ nằm ở chất lượng hàng hóa mà còn ở bản sắc văn hóa, nguồn gốc và câu chuyện của từng sản phẩm. Khi được đầu tư bài bản, các sản phẩm OCOP không chỉ mở rộng thị trường trong nước mà còn có cơ hội vươn ra quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và nâng cao thu nhập cho người dân”, ông Đăng nhận định.

Đến hết tháng 6 năm 2026, cả nước có hơn 21.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tăng gần 2.000 sản phẩm so với cuối năm 2025. Riêng TP. Hồ Chí Minh hiện có hơn 1.000 sản phẩm OCOP, trong đó 141 sản phẩm đạt 4 sao và 660 sản phẩm đạt 3 sao.

Sau giai đoạn phát triển mạnh về số lượng, chương trình OCOP đang bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu. Cuộc cạnh tranh mới không còn nằm ở số lượng sản phẩm đạt sao, mà ở việc tạo ra những sản phẩm có chất lượng thực chất, đủ sức chinh phục người tiêu dùng và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.