Giải mã tên lửa 'sát thủ' diệt radar thế hệ mới của Mỹ

Với tầm bắn vượt trội và khả năng tấn công đa miền, hệ thống vũ khí thế hệ mới này được kỳ vọng sẽ định hình lại phương thức tác chiến của các nền tảng tiêm kích tiên tiến như F-35 và F/A-18 trong tương lai gần.

Nhu cầu cấp thiết về một thế hệ vũ khí chế áp toàn diện

Trong bối cảnh môi trường tác chiến điện tử ngày càng trở nên phức tạp, Bộ Tư lệnh Hệ thống Không lực Hải quân Mỹ (NAVAIR), thông qua Văn phòng Điều hành Chương trình Vũ khí Tấn công và Hàng không Không người lái, đã chính thức phát đi thông báo thăm dò năng lực thị trường. Động thái này nhằm tìm kiếm các đối tác công nghiệp tiềm năng để phát triển Tên lửa Chế áp Phát xạ Tiên tiến (AESM), một dòng vũ khí chống bức xạ thế hệ tiếp theo.

Mục tiêu cốt lõi của dự án AESM là tạo ra một hệ thống tên lửa có khả năng vô hiệu hóa không chỉ các trạm radar phòng không trên mặt đất mà còn cả các mục tiêu phát xạ trên không. Điểm khác biệt mang tính chiến lược của AESM so với các dòng vũ khí tiền nhiệm, điển hình như tên lửa AGM-88G AARGM-ER vốn chỉ tập trung vào các nguồn phát bức xạ trên bề mặt, nằm ở năng lực không chiến. Việc bổ sung khả năng tiêu diệt các nền tảng chỉ huy và cảnh báo sớm trên không (AWACS) sẽ cung cấp cho Hải quân Mỹ một công cụ đa năng, cho phép họ chế áp toàn diện mạng lưới radar của đối phương trên nhiều mặt trận khác nhau chỉ bằng một loại vũ khí duy nhất.

Một vụ phóng thử tên lửa siêu vượt âm của Bộ Quốc phòng Mỹ - Ảnh: Bộ Quốc phòng Mỹ

Sự chuyển dịch từ việc chỉ tập trung tấn công các tổ hợp tên lửa đất đối không sang việc đe dọa trực tiếp các "mắt thần" trên không của đối phương cho thấy một tư duy tác chiến mới. Khi các máy bay cảnh báo sớm bị tiêu diệt hoặc buộc phải lùi sâu về phía sau để tránh tầm sát thương, toàn bộ hệ thống nhận thức tình huống của lực lượng phòng thủ sẽ bị suy giảm nghiêm trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho các chiến dịch không kích tiếp theo.

Nền tảng công nghệ và khả năng kháng nhiễu trong môi trường phức tạp

Để hiện thực hóa những tham vọng chiến thuật nêu trên, dự án AESM đòi hỏi sự tích hợp của những công nghệ dẫn đường và nhắm mục tiêu tối tân nhất. Theo các tài liệu được công bố, tên lửa yêu cầu phải được trang bị một thiết bị dò tìm chống bức xạ băng thông rộng. Hệ thống đầu dò này cần có độ nhạy bén cao để bao phủ một dải tần số rộng, cho phép nó phát hiện, phân tích và khóa chặt các hệ thống radar hiện đại vốn có khả năng nhảy tần liên tục hoặc sử dụng các biện pháp đối phó điện tử tinh vi.

Bên cạnh đầu dò phát xạ, năng lực tự điều hướng của AESM cũng là một trọng tâm phát triển. Tên lửa phải tích hợp tổ hợp dẫn đường và điều hướng chính xác cao, bao gồm Hệ thống Định vị Toàn cầu (GPS) và Hệ thống Dẫn đường Quán tính (INS), đi kèm với năng lực kháng nhiễu mạnh mẽ. Yêu cầu này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các chiến trường hiện đại thường xuyên chứng kiến các hoạt động chế áp tín hiệu vệ tinh.

Liên quan đến vấn đề này, một diễn biến đáng chú ý là việc công ty Anello Photonics mới đây đã giành được hợp đồng từ Hải quân Mỹ để phát triển hệ thống điều hướng tiên tiến. Công nghệ này được thiết kế chuyên biệt để đảm bảo các phương tiện bay tốc độ cao, bao gồm cả các phương tiện siêu vượt âm, có thể hoạt động một cách chính xác trong môi trường bị vô hiệu hóa hoàn toàn tín hiệu GPS. Sự đầu tư đồng bộ vào các công nghệ định vị độc lập cho thấy nỗ lực của giới quân sự trong việc đảm bảo vũ khí vẫn có thể đánh trúng mục tiêu ngay cả khi hệ thống thông tin liên lạc bị cắt đứt.

Hơn thế nữa, Hải quân Mỹ cũng đang hướng tới việc trang bị chức năng nhắm mục tiêu phủ đầu như một phần không thể tách rời trong thiết kế tổng thể của hệ thống. Thay vì chỉ phản ứng thụ động khi radar đối phương bật sóng, công nghệ mới có thể cho phép tên lửa được phóng tới các khu vực nghi ngờ dựa trên dữ liệu tình báo từ trước, sau đó tự động sục sạo và tiêu diệt mục tiêu ngay khi chúng vừa kích hoạt.

Tích hợp đa nền tảng

Một yêu cầu bắt buộc đối với hệ thống AESM là khả năng tương thích liền mạch với cơ sở hạ tầng và các nền tảng phóng hiện hữu của cả Hải quân lẫn Không quân. Ở mức tối thiểu, loại vũ khí này phải được tích hợp hoàn chỉnh trên các dòng tiêm kích chủ lực như F/A-18E/F Super Hornet, máy bay tác chiến điện tử EA-18G Growler và đặc biệt là tiêm kích tàng hình thế hệ thứ năm F-35 Lightning II. Việc kết hợp tầm bắn xa của AESM với khả năng tàng hình của F-35 sẽ tạo ra một tổ hợp tấn công cực kỳ khó bị phát hiện và đánh chặn.

Mặc dù thông báo của Bộ Tư lệnh Hệ thống Không lực Hải quân không nêu rõ liệu AESM có thay thế hoàn toàn dòng Tên lửa Chống Bức xạ Tốc độ cao AGM-88 HARM (được biên chế từ thập niên 1980) hay mẫu AGM-88G AARGM-ER đang trong quá trình thử nghiệm bắn đạn thật hay không, nhưng giới chuyên môn đều nhận định đây là một sự nâng cấp mang tính tất yếu về mặt cự ly.

Các hệ thống cũ như HARM sở hữu tầm bắn tối đa khoảng 80 dặm (tương đương 128km) tùy thuộc vào điều kiện phóng, trong khi phiên bản AARGM-ER được đánh giá là có tầm vươn xa hơn đáng kể. Dù chưa công bố con số cụ thể, tài liệu yêu cầu của dự án nhấn mạnh AESM phải có khả năng giao chiến ở những khoảng cách "tiến công ngoài tầm phòng không điểm" (standoff) vượt trội hơn hẳn so với kho vũ khí hiện tại. Khoảng cách này cho phép các phi công tung đòn tấn công từ một vị trí an toàn, nằm ngoài tầm bắn trả của hầu hết các tổ hợp tên lửa đất đối không tầm xa hiện hữu trên thế giới.

Chiến lược mua sắm

Để đáp ứng nhanh chóng các biến động về an ninh quốc phòng, Hải quân Mỹ đã đặt ra một lộ trình phát triển và mua sắm đầy tham vọng. Lực lượng này dự kiến sẽ tiếp nhận lên tới 300 quả tên lửa AESM mỗi năm. Đáng chú ý hơn, mốc thời gian đưa hệ thống này vào hoạt động chính thức được đặt ra là chỉ trong vòng hai năm kể từ thời điểm hợp đồng được trao cho nhà thầu.

Tiến độ gấp rút này phản ánh sự cấp bách trong việc hiện đại hóa năng lực chế áp và tiêu diệt hệ thống phòng không của quân đội Mỹ. Trong bối cảnh các quốc gia trên thế giới không ngừng nâng cấp lưới lửa bảo vệ không phận bằng các công nghệ radar mạng pha chủ động và hệ thống tên lửa đan xen, việc sở hữu một vũ khí như AESM không chỉ là một khoản đầu tư vào hỏa lực mà còn là sự đảm bảo khả năng sống sót cho các phi đội tác chiến.

Dự án AESM đang mở ra một chương mới trong cuộc chạy đua công nghệ tác chiến điện tử. Bằng việc kết hợp tầm bắn mở rộng, khả năng nhắm mục tiêu tiên tiến, các biện pháp đối phó điện tử và sự tích hợp linh hoạt trên các nền tảng bay tương lai, AESM được kỳ vọng sẽ duy trì ưu thế trên không của các lực lượng vận hành trước những thách thức ngày càng cam go của chiến tranh hiện đại.

Hoàng Vũ