Giải ngân vốn đầu tư công - áp lực rất lớn

Bởi vậy, ngay từ đầu năm, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo; các bộ, ngành, địa phương đã rất nỗ lực tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến hết ngày 31/3, giải ngân vốn đầu tư công mới chỉ đạt 11% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao - dù so với cùng kỳ năm 2025 cao hơn 1,2% về tỷ lệ và cao hơn khoảng hơn 29.981 tỷ đồng về số tuyệt đối. Vẫn còn tới 14 bộ, cơ quan Trung ương và 22 địa phương chưa phân bổ chi tiết hết kế hoạch vốn năm 2026 được giao; 28 bộ, cơ quan Trung ương và 18 địa phương giải ngân thấp dưới mức trung bình cả nước.

Nguyên nhân khách quan là do khó khăn trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng; thiếu hụt nguồn cung và giá vật liệu xây dựng biến động cao. Mặt khác trong những tháng đầu năm, chủ đầu tư chủ yếu tập trung hoàn thiện thủ tục, phân khai kế hoạch vốn chi tiết cho từng dự án, đồng thời tiếp tục triển khai thi công đối với các dự án chuyển tiếp nên khối lượng nghiệm thu và thanh toán phát sinh chưa nhiều…

Nguyên nhân chủ quan là do kỷ luật, kỷ cương hành chính có lúc có nơi chưa nghiêm, sự lãnh đạo chỉ đạo tổ chức thực hiện ở một số bộ, cơ quan, địa phương còn thiếu quyết liệt, sâu sát, thiếu quyết tâm chính trị. Vai trò người đứng đầu chưa được phát huy; công tác chuẩn bị dự án đầu tư còn sơ sài, chưa được thực hiện nghiêm túc dẫn đến tình trạng có vốn nhưng không có dự án đủ điều kiện để giao vốn. Công tác đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư ở một số địa phương còn chậm, chưa quyết liệt, công tác tuyên truyền, giải thích cho người dân còn hạn chế...

Nhìn nhận cụ thể hơn về những tồn tại, hạn chế này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho rằng, không phải chủ yếu xuất phát từ cơ chế mà ở khâu tổ chức thực hiện. Theo đó, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã liên tục chỉ đạo nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn. Hệ thống cơ chế, chính sách liên quan đã được rà soát và điều chỉnh theo hướng đồng bộ, minh bạch, thuận lợi hơn cho quá trình triển khai.

Nhiều vấn đề quan trọng đã được giải quyết như tăng cường phân cấp, phân quyền; hoàn thiện quy trình đấu thầu và chỉ định thầu; đơn giản hóa thủ tục trong phân bổ, thanh toán và quyết toán vốn. Đồng thời, các vấn đề liên quan đến quy hoạch, đất đai và tài nguyên vốn là những “nút thắt” phổ biến cũng được tập trung xử lý nhằm bảo đảm tính liên thông trong triển khai dự án.

Đầu tư công không chỉ là công cụ hỗ trợ trong ngắn hạn mà còn đóng vai trò nền tảng trong việc hoàn thiện hạ tầng chiến lược, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và dẫn dắt dòng vốn tư nhân trung, dài hạn. Vậy nên, để giải quyết “bệnh cố hữu” giải ngân chậm, mới đây, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã có Văn bản số 401/TTg-KTTH ngày 13/1/2026 truyền đạt chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, Thủ tướng yêu cầu nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư, khắc phục triệt để tình trạng “vốn chờ dự án”. Siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong phân bổ và giải ngân; xử lý nghiêm các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân gây ách tắc, chậm trễ hoặc có biểu hiện nhũng nhiễu, tiêu cực; đồng thời thay thế kịp thời cán bộ yếu kém, thiếu trách nhiệm. Phân công cụ thể lãnh đạo, cán bộ phụ trách từng dự án; cá thể hóa trách nhiệm gắn với tiến độ thực hiện.

Xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo tuần, tháng, quý; tăng cường kiểm tra, giám sát và kịp thời tháo gỡ khó khăn phát sinh. Khẩn trương phân bổ hết số vốn chưa giao chi tiết; thường xuyên rà soát từng dự án, phân loại theo mức độ giải ngân để điều chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Thực hiện rà soát, tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền phương án điều chuyển vốn từ các đơn vị không có nhu cầu sử dụng sang nơi có nhu cầu bổ sung vốn; đồng thời đề xuất xử lý số vốn ngân sách Trung ương đã giao nhưng quá hạn vẫn chưa phân bổ chi tiết.