Giải ngân vốn đầu tư công hai tháng đầu năm đạt hơn 55 nghìn tỷ đồng

Kết quả thực hiện giải ngân 55.739 tỷ đồng trong hai tháng đầu năm là đáng ghi nhận. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Theo thông tin từ Bộ Tài chính vào ngày 4/3, cả nước đã giải ngân được 55.739 tỷ đồng vốn đầu tư công trong hai tháng đầu năm và đạt tỷ lệ 5,6% so với kế hoạch Thủ tướng giao.

Kết quả này cho thấy sự nỗ lực lớn của các bộ, ngành và địa phương ngay từ những ngày đầu năm, nhất là khi năm 2026 được xác định là năm khởi đầu cho kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 với khối lượng công việc và nguồn vốn rất lớn.

Mặc dù tỷ lệ giải ngân tương đương với cùng kỳ năm 2025, nhưng xét về số tuyệt đối, giá trị giải ngân đã tăng thêm hơn 10.900 tỷ đồng, phản ánh sự gia tăng về quy mô nguồn lực đang được đưa vào nền kinh tế.

Nỗ lực phân bổ nguồn lực

Căn cứ vào các quy định của Luật Đầu tư công cùng Nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ, ngay từ cuối năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các quyết định giao kế hoạch đầu tư vốn ngân sách Nhà nước năm 2026 cho các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương.

Tổng số vốn được giao theo kế hoạch là 995,348 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 92% tổng kế hoạch đầu tư công mà Quốc hội đã thông qua. Điểm đáng lưu ý trong cơ cấu vốn năm nay là sự gia tăng mạnh mẽ về quy mô và cao hơn khoảng 93 nghìn tỷ đồng so với kế hoạch vốn của năm 2025. Trong đó, nguồn vốn ngân sách Trung ương chiếm hơn 345 nghìn tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương là hơn 650 nghìn tỷ đồng.

Một điểm đặc thù trong công tác phân bổ vốn năm 2026 là việc các địa phương chỉ thực hiện phân bổ 95% số vốn ngân sách địa phương được Thủ tướng giao, tương đương khoảng 617, 715 nghìn tỷ đồng. Phần 5% còn lại, trị giá hơn 32,5 nghìn tỷ đồng, được các địa phương thực hiện tiết kiệm để tập trung nguồn lực đầu tư cho dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng theo đúng tinh thần Nghị quyết của Quốc hội. Đây là một bước đi chiến lược nhằm đảm bảo nguồn vốn cho các công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia.

Bên cạnh nguồn vốn chính thức, tổng kế hoạch giao năm 2026 còn bao gồm cả phần vốn cân đối địa phương giao tăng và vốn các năm trước được phép kéo dài chuyển sang, đưa tổng nguồn lực tài chính khả dụng lên mức hơn 1 triệu tỷ đồng.

Tổng số vốn được giao theo kế hoạch là 995.348 tỷ đồng, chiếm khoảng 92% tổng kế hoạch đầu tư công mà Quốc hội đã thông qua. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Theo ghi nhận của Bộ Tài chính, tính đến hết tháng Hai, công tác phân bổ chi tiết kế hoạch vốn đã được triển khai khẩn trương với hơn 975 nghìn tỷ đồng đã được giao đến từng nhiệm vụ, dự án cụ thể. Nếu loại trừ phần vốn cân đối địa phương giao tăng, tổng số vốn đã phân bổ chi tiết đạt 96,7% kế hoạch Thủ tướng giao.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho biết vẫn còn khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, tập trung tại 15 bộ, cơ quan Trung ương và 15 địa phương. Nguyên nhân chủ yếu là do các dự án này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện các thủ tục đầu tư theo quy định.

Về phía các địa phương, Bộ Tài chính nhìn nhận đã có những tín hiệu tích cực khi kế hoạch vốn cân đối do địa phương tự giao tăng thêm hơn 12,9 nghìn tỷ đồng so với con số Thủ tướng giao ban đầu, cho thấy sự chủ động trong việc tìm kiếm và sử dụng nguồn lực tại chỗ.

Theo đánh giá từ Bộ Tài chính, kết quả thực hiện giải ngân 55,739 nghìn tỷ đồng trong hai tháng đầu năm là đáng ghi nhận. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương giải ngân đạt 2,9%, còn vốn ngân sách địa phương đạt tốc độ tốt hơn với 7%.

Báo cáo của Bộ Tài chính cũng chỉ ra sự phân hóa khá rõ nét giữa các đơn vị. Cụ thể có 6 bộ, cơ quan và 14 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân chung cả nước, tiêu biểu như Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng công ty đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam, Bộ Công an, hay các địa phương như Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Cần Thơ và Đà Nẵng. Ngược lại, báo cáo chỉ ra vẫn còn tới 29 bộ, cơ quan Trung ương và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung, thậm chí có 25 đơn vị gần như chưa thực hiện giải ngân trong hai tháng qua.

Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ

Mặc dù con số tuyệt đối về giải ngân có sự tăng trưởng, song Bộ Tài chính nhấn mạnh áp lực lên công tác đầu tư công trong năm 2026 là rất lớn. Với vị thế là năm đầu tiên của giai đoạn trung hạn 2026-2030, lượng vốn đổ vào các công trình là lớn nhất từ trước đến nay. Điều này đòi hỏi một năng lực quản trị và thực thi vượt trội từ các cấp chính quyền. Theo phân tích của giới chuyên môn và ghi nhận từ Bộ Tài chính, có nhiều yếu tố khách quan và chủ quan đang tạo nên những lực cản đối với tiến độ các dự án.

Trước hết là câu chuyện về thể chế, khi năm 2026 là năm chuyển tiếp với nhiều văn bản pháp luật mới bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/1, khiến các đơn vị thực thi không tránh khỏi những bỡ ngỡ ban đầu khi triển khai các cơ chế, chính sách mới. Bên cạnh đó, các vấn đề mang tính kinh niên của đầu tư công vẫn tiếp tục hiện hữu. Công tác đền bù, giải phóng mặt bằng luôn là "nút thắt" khó gỡ nhất, làm chậm tiến độ thi công của hàng loạt dự án trọng điểm.

Cùng với đó, áp lực về nguồn cung và sự biến động giá cả nguyên vật liệu xây dựng cũng là một mối lo ngại lớn khi rất nhiều công trình quy mô đồng loạt khởi công trên cả nước.

Ngoài ra, diễn biến thời tiết thất thường và yếu tố kỳ nghỉ Tết Nguyên đán năm 2026 diễn ra muộn hơn cũng góp phần làm chậm tiến độ thi công thực tế tại hiện trường

Trong hai tháng đầu năm, các chủ đầu tư phần lớn phải dành thời gian để hoàn thiện các thủ tục đầu tư, phân khai vốn chi tiết và xử lý hồ sơ thanh toán từ năm trước chuyển sang, dẫn đến khối lượng nghiệm thu thực tế chưa cao.

Diễn biến thời tiết thất thường và yếu tố kỳ nghỉ Tết Nguyên đán năm 2026 diễn ra muộn hơn cũng góp phần làm chậm tiến độ thi công thực tế tại hiện trường. (Ảnh: Vietnam+)

Một vấn đề khác nằm ở năng lực và trách nhiệm của đội ngũ thực thi. Báo cáo ghi nhận vẫn còn tình trạng một số chủ đầu tư và Ban quản lý dự án chưa thực sự quyết liệt trong việc tổ chức thi công. Đặc biệt, tại một số xã, phường mới hình thành sau khi chuyển đổi mô hình chính quyền hai cấp, tình trạng thiếu hụt cán bộ chuyên trách về đầu tư công đang trở nên phổ biến. Do ảnh hưởng của chủ trương tinh giản biên chế và việc chuyển dịch công tác, nhiều cán bộ hiện nay phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, dẫn đến việc xử lý hồ sơ đầu tư công bị chậm trễ, thiếu sâu sát.

Đối với các dự án sử dụng vốn ODA, quy trình thủ tục điều chỉnh, gia hạn thời gian thực hiện hoặc ký kết các hiệp định vay vẫn còn phức tạp, khiến nhiều dự án dù đã có vốn nhưng chưa đủ điều kiện để giải ngân ngay.

Để khắc phục những tồn tại này, Bộ Tài chính đã chủ động thực hiện các biện pháp kiểm tra và có văn bản nhận xét chi tiết gửi tới từng bộ, ngành và địa phương. Cơ quan quản lý tài chính đã yêu cầu các đơn vị phải rà soát và điều chỉnh ngay những dự án phân bổ vốn không đúng quy định, như dự án chưa phê duyệt dự toán chuẩn bị đầu tư hoặc bố trí vốn vượt tổng mức đầu tư. Việc minh bạch hóa các sai sót và thúc đẩy hoàn thiện thủ tục pháp lý được xem là giải pháp khơi thông dòng vốn.

Nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng tới là phải nhanh chóng phân bổ hết số vốn 32,8 nghìn tỷ đồng còn lại và đẩy mạnh thi công thực địa để tạo ra khối lượng công việc có thể thanh toán, từ đó mới có thể kỳ vọng vào sự bứt phá của tỷ lệ giải ngân trong các quý tiếp theo của năm 2026./.

(Vietnam+)