Xung đột ở Trung Đông - công nghiệp ôtô thế giới chịu ảnh hưởng

Các cuộc tấn công nhằm vào Iran của Mỹ và Israel đang khiến giá dầu tăng vọt, làm dấy lên lo ngại về những cú sốc mới đối với ngành công nghiệp ôtô toàn cầu vốn đã chịu nhiều áp lực. Giới phân tích cảnh báo, nếu bất ổn tại Trung Đông kéo dài, chuỗi cung ứng vốn mong manh sẽ tiếp tục bị siết chặt, đẩy chi phí sản xuất và giá xe lên cao.

Gián đoạn sản xuất và nguồn hàng vì xung đột Mỹ - Iran

Chỉ vài ngày sau khi chiến dịch quân sự bắt đầu hôm 28/2, hoạt động vận chuyển qua Eo biển Hormuz gần như bị đình trệ và giá dầu tăng mạnh. Nhiều hãng vận tải container đã tạm ngừng hoạt động qua eo biển này.

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới. Theo một số nguồn tin, khoảng 10% đội tàu container toàn cầu đang kẹt tại khu vực này sau khi xung đột Mỹ - Israel - Iran bùng nổ.

Theo AlixPartners, khoảng 20 triệu thùng dầu thô đi qua eo biển này mỗi ngày. Tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Ấn Độ Dương cũng là hành lang vận chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng, nhôm, thép và các nguyên liệu nhựa như ethylene, polyethylene, polypropylene – những đầu vào thiết yếu của ngành công nghiệp ôtô.

Việc phong tỏa kéo dài có thể khiến chuỗi cung ứng ôtô, đặc biệt tại châu Á và châu Âu, rơi vào tình trạng rối loạn. Chi phí dầu tăng cao có thể gây sức ép lên hoạt động kinh doanh của các hãng xe và nhà cung ứng, đồng thời kìm hãm nhu cầu trong bối cảnh thị trường đang quay trở lại với các mẫu xe xăng.

Khu phức hợp lọc dầu của Aramco tại Saudi Arabia đã tạm dừng hoạt động sau các hoạt động quân sự của Iran, khiến nguồn cung dầu toàn cầu bị giảm sút, ảnh hưởng trực tiếp đến ngành công nghiệp ôtô.

Ông Dan Hearsch, đồng lãnh đạo toàn cầu mảng ôtô và công nghiệp tại AlixPartners, nhận định: "Bất ổn trong khu vực chắc chắn sẽ tạo ra những hệ lụy dây chuyền rất khó dự đoán. Với các công ty ôtô, đây chỉ là thêm một gián đoạn nữa, thêm một yếu tố phải lo lắng. Rủi ro gia tăng buộc họ phải tính đến phương án đổi tuyến vận chuyển".

Các hãng xe Trung Quốc gặp khó, giá dầu có thể tăng

Hiện chưa có báo cáo về việc các nhà máy tại châu Âu phải đóng cửa hàng loạt. Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc vào thương mại đường biển vẫn rất lớn. Các hãng xe và nhà cung ứng phụ thuộc nặng nề vào tuyến vận tải Á - Âu để vận chuyển chip bán dẫn, vật liệu pin, linh kiện điện tử và nhiều bộ phận giá trị cao khác.

Trung Đông là một trong những thị trường trọng điểm của nhiều hãng xe Trung Quốc như Chery, SAIC Motor hay Great Wall Motor. Chiến sự cũng khiến việc vận chuyển bằng đường biển gặp gián đoạn và khách hàng dừng mua xe.

Báo cáo của công ty tư vấn và quản lý tài chính Bernstein cho biết xung đột có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc giao xe và doanh số tại Trung Đông. Trong số các hãng xe Trung Quốc, Chery có mức độ ảnh hưởng cao nhất, với 12% doanh số toàn cầu đến từ khu vực này, tiếp theo là SAIC Motor (11%) và Great Wall Motor (6%).

Ngày 2/3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố một tàu chở nhiên liệu bốc cháy tại eo biển sau khi trúng hai máy bay không người lái. Sau đó, lực lượng này tuyên bố đóng cửa eo biển và đe dọa nổ súng vào bất kỳ tàu nào tìm cách đi qua.

Giá dầu tăng do nguồn cung bị hạn chế trong những ngày vừa qua. Một số nhà phân tích cảnh báo giá có thể vượt 100 USD/thùng nếu xung đột kéo dài sang cuối tháng 3.

Giá dầu đã tăng gần 7% trong ngày 2/3, có thời điểm vượt 82 USD/thùng trước khi hạ xuống quanh mức 78 USD. Một số nhà phân tích cảnh báo giá có thể vượt 100 USD/thùng nếu xung đột kéo dài sang cuối tháng 3.

Dù vậy, giá xăng tại Mỹ hiện vẫn tương đối ổn định. Theo AAA, giá trung bình toàn quốc ngày 2/3 đối với một gallon xăng thường ở mức dưới 3 USD, tăng chưa đến 1 cent so với tuần trước và thấp hơn so với cùng kỳ năm ngoái.

Lối thoát nào cho ngành công nghiệp ôtô?

Bất kỳ cuộc tấn công nào của Iran hoặc sự mở rộng xung đột sang Biển Đỏ hay kênh đào Suez đều có thể gây gián đoạn nghiêm trọng đối với thương mại toàn cầu. Theo ông Hearsch, vận tải chỉ có thể là phần nổi của tảng băng: "Nếu các hành động quân sự lan rộng trong toàn khu vực, sản xuất dầu sẽ bị gián đoạn chứ không chỉ riêng vận chuyển. Khi đó, giá dầu sẽ tiếp tục leo thang".

Nhiều nhà máy tại khu vực Trung Đông sẽ dừng sản xuất do thiếu linh kiện do các tuyến hàng hải đã dừng hoạt động, khiến chi phí và thời gian sản xuất tăng cao.

Ông David Whiston, chuyên gia phân tích cổ phiếu tại Morningstar Research Services, nhận định khó khăn trong vận chuyển dầu và linh kiện ôtô từ khu vực này có thể làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng khả năng chi trả. Ông nói: "Điều đó chỉ làm gia tăng lạm phát trong quá trình sản xuất xe, vốn đã chịu áp lực từ chi phí thuế quan".

Về dài hạn, ông Whiston lo ngại tác động rộng hơn đến nền kinh tế: "Nếu chiến sự kéo dài, câu hỏi đặt ra là liệu các doanh nghiệp có đóng băng chi tiêu, kéo theo suy giảm tăng trưởng, thậm chí suy thoái và sa thải lao động hay không".

Chiến dịch quân sự giữa Mỹ - Israel - Iran sẽ tạo ra một thách thức lớn đối với các thương hiệu tại thị trường Trung Đông nói riêng và ngành công nghiệp ôtô toàn cầu nói chung.

Trong bối cảnh ngành công nghiệp ôtô toàn cầu vừa trải qua nhiều năm biến động vì đại dịch, khủng hoảng thiếu chip và căng thẳng thương mại, một cú sốc mới từ Trung Đông có thể tiếp tục thử thách khả năng chống chịu của toàn bộ hệ sinh thái sản xuất và tiêu dùng.

Việt Hà