Giải pháp để đưa ngành công nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Từ “điểm nghẽn” nội tại đến yêu cầu chuẩn quốc tế

Theo đại diện Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) Phạm Văn Quân, năm 2025, ngành công nghiệp đạt được nhiều kết quả nổi bật, cụ thể: Ngành chủ lực phục hồi mạnh (điện tử, ô tô, thép, dệt may... tăng trưởng 2 con số); Xuất khẩu công nghiệp duy trì vị trí top thế giới ở điện tử, dệt may, da giày...; Công nghiệp hỗ trợ hình thành, nội địa hóa tăng, DN dệt may tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu; Các DN đầu chuỗi như PVN, Vinfast, Thaco, Hòa Phát... đang thể hiện vai trò dẫn dắt và vươn ra thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, theo nhận định của đại diện Cục Công nghiệp, chúng ta vẫn đối diện với rất nhiều khó khăn và thách thức để có thể tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo đó, GDP tăng 8,02%, trong khi sản lượng điện chỉ tăng 4,9%, tăng trưởng chủ yếu dựa vào tín dụng và bất động sản; Xuất khẩu hiện nay vẫn phụ thuộc quá lớn vào FDI (chiếm tới 72%).

Kim ngạch xuất, nhập khẩu của khối DN nội địa gần như không tăng; Khoảng 94% nhập khẩu về thiết bị, nguyên liệu, nhiên liệu, hóa chất. Chi cho nhập khẩu, chuyển giao công nghệ còn rất thấp; Phụ thuộc vào các thị trường lớn; Chính sách thương mại toàn cầu biến động...

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến năm 2024, Việt Nam mới chỉ có khoảng 5.000 DN tham gia thực sự vào chuỗi cung ứng toàn cầu, chiếm vỏn vẹn 0,5% trên tổng số 1 triệu DN cả nước. Ông Bùi Trung Nghĩa - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, vị thế của mỗi DN trong chuỗi cung ứng không chỉ được quyết định bởi chi phí, giá thành mà còn bởi năng lực tuân thủ thực chất và khả năng đồng hành lâu dài với các đối tác.

Và các chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể trong việc đầu tư cho công nghệ, quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. “Chuỗi cung ứng toàn cầu ngày nay không còn là những mối quan hệ mua bán đơn thuần mà đã trở thành những hệ sinh thái phức hợp. Ở đó, công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và trách nhiệm xã hội đan xen chặt chẽ, buộc DN phải thích ứng linh hoạt nếu không muốn bị loại khỏi cuộc chơi” - lãnh đạo VCCI khẳng định.

Là một DN đầu chuỗi, ông Phạm Hoàng Long - Trưởng khối Cung ứng, Công ty Honda Việt Nam cho rằng, vai trò của hệ thống các nhà cung cấp là vô cùng quan trọng. Với mạng lưới gồm 150 nhà cung cấp phụ tùng, 350 nhà cung cấp phụ trợ và 50 đơn vị vận tải, Honda coi đây là “xương sống” cho mọi hoạt động sản xuất.

Cũng theo ông Long, nếu không có một chuỗi cung ứng tốt thì DN không thể nào hoạt động tốt được. Cũng chính vì lẽ đó, các nhà cung cấp phải duy trì ổn định chất lượng sản phẩm từ giai đoạn thử nghiệm cho tới sản xuất hàng loạt, bảo đảm năng lực đáp ứng sự biến động liên tục của thị trường và đặc biệt cần có tầm nhìn phát triển dài hạn, bền vững.

Tháo gỡ “nút thắt cổ chai” cho DN

Để hỗ trợ các DN tham gia vào chuỗi cung ứng, ông Phạm Văn Quân cho hay, Cục Công nghiệp tập trung vào 3 trụ cột: 1. Cải cách thể chế, hoàn thiện khung pháp lý; Nâng cao nội địa hóa và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu; Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

2. Cắt giảm thủ tục hành chính (TTHC), phân cấp mạnh về địa phương (phân cấp 81% còn 6/31 thủ tục): Đơn giản hóa TTHC ngành công thương; Cắt giảm 10 TTHC, 14 thành phần hồ sơ TTHC, 21 điều kiện kinh doanh. Dự kiến sẽ giảm chi phí tuân thủ TTHC khoảng trên 8,5 tỷ đồng/năm, tổng thời gian cắt giảm là 282 ngày làm việc (chiếm 29,9%).

Đối với việc nâng cao nội địa hóa và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu: Hoàn thiện chính sách, văn bản pháp luật tạo thị trường phát triển cho DN; Phát triển công nghiệp hỗ trợ, ngành trọng điểm, tăng tỷ lệ nội địa hóa, liên kết FDI và DN nội...

3. Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh: Với mục tiêu hiện đại hóa quản lý ngành công nghiệp qua chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong DN, Cục Công nghiệp đề ra các giải pháp cụ thể: Xây dựng Chatbot để giải đáp về chính quyền địa phương 2 cấp và Chương trình công nghiệp hỗ trợ; Xây dựng cơ sở dữ liệu và nền tảng số ngành công nghiệp; Xây dựng Đề án phát triển công nghiệp giai đoạn 2030, tầm nhìn 2045.

Nếu như Trưởng khối Mua hàng Công ty Honda Phạm Hoàng Long khẳng định, sự chuyển dịch tư duy từ bên cung cấp dịch vụ đơn thuần sang đối tác chiến lược có cùng tầm nhìn chính là con đường ngắn nhất để DN Việt khẳng định vị thế và đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế của đất nước trong nhiệm kỳ mới, thì Tổng Giám đốc Công ty CP Công nghệ Thế hệ mới Hanel PT Trần Thị Thu Trang cho rằng, khi thị trường biến động, các nhà mua toàn cầu sẽ tìm kiếm đối tác mới. Khi này, các chính sách hỗ trợ của Chính phủ là đòn bẩy quan trọng, nhưng cần được triển khai nhanh chóng để tháo gỡ “nút thắt cổ chai” cho DN. Về phía DN, giải pháp cốt lõi là liên tục đổi mới về công nghệ để sản xuất hiệu quả hơn, chất lượng hơn với giá thành rẻ hơn. Thay vì chỉ bán sản phẩm, DN phải bán trí tuệ và văn hóa của mình thông qua việc cung cấp các giải pháp tối ưu.

Tổng Giám đốc Hanel PT cho hay, uy tín và bản lĩnh bao trùm lên tất cả hệ thống công ty. Bằng chứng là trong và sau đại dịch Covid-19, đơn vị vẫn cung ứng sản phẩm ra thị trường, với năng lực sản xuất cực kỳ cao. Điều đó đã tạo dựng vị thế, sự tin tưởng của công ty với khách hàng và đối tác. Cũng theo bà Thu Trang, điểm yếu cố hữu của DN Việt là “không chịu chơi” thì Hanel sẵn sàng đầu tư, dám đầu tư và không ngừng đổi mới, không bao giờ dừng bước!

Không chỉ có vậy, lãnh đạo Hanel PT đánh giá: “Đối tác nước ngoài rất chuyên nghiệp. Chỉ cần nhìn qua cơ sở vật chất, hay chứng kiến văn hóa của DN là họ biết năng lực của DN đó như thế nào. Do đó, ngoài lý trí, phải dùng cảm xúc, văn hóa của công ty, văn hóa của Việt Nam để làm việc, bán hàng...”.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và xác lập mô hình tăng trưởng mới, ông Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, các đơn vị liên quan đang hoàn thiện những bước cuối cùng để trình Bộ Chính trị và Trung ương các giải pháp chiến lược cho lĩnh vực này. Một trong những điểm nhấn quan trọng là việc thể chế hóa các chính sách hỗ trợ, giúp DN kịp thời nắm bắt định hướng để tái cấu trúc và nâng cấp năng lực cạnh tranh.

Ông Nguyễn Đức Hiển cho biết thêm, tới đây các Bộ, ngành sẽ tập trung xây dựng khuôn khổ pháp lý, trong khi “sân chơi” thực thi sẽ thuộc về DN, hiệp hội và các trường đại học. Đáng chú ý, chương trình “Go Global” đang được Bộ Công Thương gấp rút xây dựng nhằm tạo ra bệ phóng cụ thể cho DN Việt bước ra thế giới. Đồng thời, các công cụ chiến lược quốc gia như các quỹ dự trữ cũng sẽ được huy động để bảo đảm an ninh kinh tế và hỗ trợ chuỗi cung ứng, tương tự cách các nước phát triển đang vận hành.

PGS. TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI.

PGS.TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI: “Khu vực FDI đang đóng vai trò chính, trong khi mối liên kết với khu vực DN trong nước - đặc biệt là các nhà cung ứng nội địa còn hạn chế. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực nội tại của DN Việt Nam, nếu chúng ta muốn tham gia sâu và bền vững hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu...”.

V.Hương - Đ.Trang