Giải pháp phù hợp lưu giữ những tên làng

Sau khi sắp xếp, Quảng Ngãi còn 1.161 thôn, tổ dân phố, giảm 549 thôn, tổ dân phố. (Ảnh: HIỂN CỪ)

Về tiêu chí, Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, quy định rõ quy mô thôn, tổ dân phố với từng khu vực. Thí dụ tại Đồng bằng sông Hồng, thôn phải có từ 400 hộ gia đình trở lên, ở Bắc Trung Bộ phải có tối thiểu 350 hộ. Như vậy, sẽ có hàng nghìn thôn, tổ dân phố phải hợp nhất.

Ở đô thị, các tổ dân phố vốn được đánh số, khi thay đổi sẽ không ảnh hưởng nhiều đến tâm lý cộng đồng. Ở các thôn, làng, bản có tuổi đời hàng thế kỷ, việc hợp nhất dẫn đến đổi tên làng khiến nhiều người băn khoăn. Tên làng là nhân chứng lịch sử, gắn với quá trình hình thành, phát triển của cộng đồng dân cư, bản sắc và là sợi dây kết nối cộng đồng. Hai ngôi làng ngay cạnh nhau, nhưng những phong tục, tập quán riêng là minh chứng cho điều này. Việc sắp xếp lại thôn được nhân dân rất ủng hộ. Nhưng với những cái tên làng gắn bó qua bao thế hệ, nếu mất đi, nó sẽ ít nhiều ảnh hưởng về mặt tinh thần.

Việc giữ gìn văn hóa làng cần nhiều giải pháp. Đối với tên làng, lựa chọn một cái tên hài hòa khi hợp nhất là rất quan trọng. Giải pháp lấy mỗi làng một chữ để ghép thành tên mới có thể tạm chấp nhận được, nhưng sẽ tạo ra nhiều xáo trộn giấy tờ. Giải pháp chọn một trong những cái tên làng cũ theo cách chúng ta đã triển khai khi hợp nhất các tỉnh là giải pháp nên được xem xét kỹ. Dẫu vậy, việc ít nhất một trong các đơn vị hợp nhất không còn tên là điều khó tránh khỏi. Ở nhiều tỉnh, thành phố, khi làng lên phố, không ít làng cũng không còn tên. Nhiều nơi, đã giữ lại ký ức người dân bằng cách lấy tên làng đặt tên cho các tuyến phố phù hợp, nhất là các tuyến đường, phố chạy qua những ngôi làng cũ trước đây. Ở Hà Nội, làng rắn Lệ Mật nổi tiếng không còn, nhưng giờ có phố Lệ Mật; lụa Vạn Phúc không còn danh xưng chính thức là làng, nhưng lại có phố Vạn Phúc...

Hiện nay, việc đặt tên đường tại khu vực nông thôn không có quy định thống nhất mà phụ thuộc vào quy định của từng tỉnh, thành phố. Nhìn chung, những tuyến đường có quy hoạch ổn định, có hạ tầng tốt, giữ vai trò kết nối giao thông quan trọng sẽ được đặt tên. Nhiều tỉnh, thành phố đã triển khai xây dựng “ngân hàng” tên đường, phố để sử dụng khi cần. Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định thẩm quyền đổi tên thôn do Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định.

Trong khi đó, theo Nghị định số 140/2025/NĐ-CP quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng, việc đặt tên đường lại do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện (Điều 23).

Thời hạn để “chốt” phương án sắp xếp, trong đó có đặt tên thôn, tổ dân phố không còn nhiều. Để giải quyết vấn đề nêu trên, bên cạnh việc chọn cái tên thôn, làng mới phù hợp, các tỉnh, thành phố cần khẩn trương quan tâm lưu giữ những tên làng cổ dưới dạng thức khác. Chẳng hạn, khi lấy một trong hai tên làng cũ sử dụng làm tên làng mới, thì tên làng còn lại sẽ được ưu tiên đặt tên đường nếu đủ điều kiện. Nếu chưa đủ điều kiện thì tên làng bị “mất” cần khẩn trương đưa ngay vào “ngân hàng” tên đường, phố.

Ngoài ra, còn có thể nghiên cứu, đề xuất sử dụng tên làng bị “mất” để đặt cho các công trình hạ tầng như cầu, cổng làng, nhà văn hóa... Việc này không chỉ đáp ứng nguyện vọng của nhân dân, mà còn kích thích quá trình cải tạo, chỉnh trang hạ tầng nông thôn theo hướng văn minh, thuận lợi cho quản lý.