Giám định ADN công nghệ mới, từng bước tìm lại danh tính liệt sĩ

Đằng sau mỗi mẫu xương được tiếp nhận là một quy trình nghiêm ngặt, với yêu cầu cao về độ chính xác, nhằm góp phần đưa các liệt sĩ trở về với gia đình.

Quy trình nghiêm ngặt với từng mẫu hài cốt

Theo Tiến sĩ Trần Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Giám định ADN, Chiến dịch 500 ngày đêm đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu các mộ chưa xác định danh tính trên cả nước và giám định khoảng 18.000 mẫu ADN hài cốt.

Các mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ lưu tại Trung tâm giám định ADN.

Ban đầu, Trung tâm được giao thực hiện hơn 6.600 mẫu. Đến nay, Trung tâm đã tiếp nhận, lưu trữ 37.610 mẫu hài cốt liệt sĩ từ 8 tỉnh, thành phố theo phân công của Ban Chỉ đạo quốc gia 515.

Các mẫu sau khi được lấy tại nghĩa trang được bàn giao cho cơ quan chuyên môn để quản lý, bảo quản và thực hiện các bước giám định. Tại Trung tâm Giám định ADN, mẫu được lưu giữ, đánh mã định danh và kiểm soát chặt chẽ trong suốt quá trình xử lý.

Trong phòng xử lý mẫu, các kỹ thuật viên phải làm việc trong điều kiện phòng sạch nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm tạp. Đây là yêu cầu quan trọng bởi những mẫu xương đã nằm dưới lòng đất hàng chục năm thường bị tác động bởi môi trường, ADN có thể bị phân hủy hoặc lẫn các nguồn ADN ngoại lai.

Theo ông Nguyễn Hoàng Vũ, thành viên nhóm quản lý chất lượng, trước khi tách chiết ADN, mẫu xương phải được xử lý bề mặt nghiêm ngặt.

"Xương sau hàng chục năm thường bị vôi hóa hoặc nhiễm bẩn từ môi trường đất, vi khuẩn. Chúng tôi phải mài bỏ hoàn toàn lớp bên ngoài, chỉ lấy phần lõi xương tinh sạch nhất để bảo đảm kết quả giám định không bị sai lệch", ông Nguyễn Hoàng Vũ cho biết.

Sau khi làm sạch, mẫu xương được nghiền thành bột mịn để thực hiện các bước tiếp theo. ADN trong hài cốt lâu năm thường rất ít và bị phân mảnh, do đó quá trình xử lý đòi hỏi kỹ thuật chính xác và kiểm soát chặt chẽ.

Quy trình phân tích mẫu gồm nhiều công đoạn liên tiếp như chuẩn bị mẫu, nghiền xương, tách chiết, định lượng ADN, xây dựng thư viện gene, giải trình tự và phân tích tin sinh học.

Quá trình làm sạch mẫu sinh phẩm thu được từ các nghĩa trang.

Mẫu xương sau khi xử lý được đưa vào hệ thống tách chiết ADN. Tiếp đó, các mẫu ADN được xây dựng thư viện và làm giàu ADN đích bằng bộ hóa chất chuyên dụng trước khi đưa vào hệ thống giải trình tự.

Công nghệ giải trình tự cho phép phân tích các đoạn ADN bị phân hủy, có kích thước ngắn, đồng thời khảo sát nhiều chỉ thị di truyền trên toàn bộ hệ gene người. Qua đó, các nhà khoa học có thêm cơ sở để xác định quan hệ huyết thống giữa hài cốt và thân nhân, kể cả trong những trường hợp thân nhân có quan hệ huyết thống xa.

Theo Thạc sĩ Vũ Anh Tuấn, Giám định viên Trung tâm Giám định ADN, để một mẫu hài cốt có thể cho kết quả nhận dạng, mẫu phải trải qua nhiều bước liên tiếp và được kiểm soát ở từng công đoạn.

"Khó khăn lớn là ADN trong hài cốt sau nhiều thập kỷ thường chỉ còn rất ít, bị đứt gãy thành những mảnh nhỏ. Vì vậy, từng bước xử lý đều phải được thực hiện cẩn trọng", Thạc sĩ Vũ Anh Tuấn cho biết.

Với một đợt mẫu thông thường, toàn bộ quy trình phân tích mất khoảng 3 - 4 tuần.

Xây dựng ngân hàng dữ liệu, rút ngắn thời gian xác định danh tính

Cùng với quy trình kỹ thuật, Trung tâm Giám định ADN xây dựng hệ thống quản lý mẫu số hóa nhằm kiểm soát khối lượng mẫu lớn và hạn chế nguy cơ nhầm lẫn.

Mỗi mẫu hài cốt khi tiếp nhận được cấp một mã định danh riêng, kèm hình ảnh hiện trạng, thông số kỹ thuật và dữ liệu trong suốt quá trình xử lý. Hệ thống cho phép truy xuất quá trình của mẫu từ khi tiếp nhận, làm sạch, nghiền xương, tách chiết ADN đến giải trình tự và phân tích.

Theo các chuyên gia, xây dựng ngân hàng gen là một bước quan trọng trong quá trình xác định danh tính liệt sĩ. Dữ liệu được chuẩn hóa giúp sàng lọc, khu trú các tập mẫu trên diện rộng, qua đó hỗ trợ rút ngắn thời gian tìm kiếm và đối chiếu.

Giải trình tự gen trên các thiết bị công nghệ mới.

Trong khi Trung tâm Giám định ADN thực hiện phân tích mẫu hài cốt, Bộ Công an thực hiện giám định mẫu thân nhân để đưa vào ngân hàng dữ liệu. Theo Quyết định số 51 của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, việc đối sánh được thực hiện trên cơ sở phối hợp giữa các đơn vị giám định và Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an.

C06 cung cấp thông tin và dữ liệu ADN của thân nhân, trong khi Trung tâm Giám định ADN phân tích mẫu hài cốt. Kết quả từ hai phía được so khớp để đánh giá khả năng tồn tại quan hệ huyết thống. Sau đó, các đơn vị chuyên môn đưa ra biên bản kết luận, làm cơ sở để địa phương thông báo tới gia đình liệt sĩ.

Tiến sĩ Trần Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Giám định ADN nhấn mạnh, yêu cầu cao nhất của công tác xác định danh tính liệt sĩ là bảo đảm độ chính xác của kết quả.

"Đây là những kết luận liên quan trực tiếp đến rất nhiều gia đình. Vì vậy, mọi công đoạn đều phải được kiểm soát chặt chẽ", ông Trần Trung Thành chia sẻ.

Từ những mẫu xương được quy tập tại các nghĩa trang, các nhà khoa học đang từng bước tìm kiếm những thông tin di truyền còn lưu giữ qua nhiều thập kỷ. Mỗi kết quả giám định không chỉ là một dữ liệu khoa học, mà còn góp phần hoàn thiện hành trình tìm lại danh tính và đưa các liệt sĩ trở về với gia đình.