Giảm nguồn cầu- Chìa khóa xây dựng địa bàn không ma túy

Lực lượng CSGT tham gia tuần hành và biểu dương lực lượng hưởng ứng Tháng hành động phòng, chống ma túy. Ảnh: Phạm Kiên/TTXVN

Giúp người từng lầm lỡ không quay lại đường cũ

Một thời gian trước, chị Bùi Thị Ngọc Mai, ở phường Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, từng nghĩ cuộc đời mình đã khép lại sau những tháng ngày chìm trong ma túy. Bắt đầu sử dụng chất kích thích rất đáng sợ này từ năm 2020, sức khỏe chị ngày càng suy kiệt, gia đình tan vỡ, tương lai mờ mịt. Những ngày đầu vào cơ sở cai nghiện, sự hoang mang, mặc cảm luôn thường trực trong người phụ nữ 36 tuổi này. Nhưng rồi chính tại nơi ấy, thay vì chỉ điều trị cắt cơn, chị được học nghề, lao động trị liệu, được định hướng việc làm sau khi trở về địa phương.

“Tôi đã nhận ra ma túy lấy đi tất cả, từ sức khỏe, thời gian, tiền bạc đến cả gia đình của tôi. Điều tôi yên tâm nhất là sau khi hoàn thành cai nghiện sẽ có hướng học nghề, có việc làm chứ không còn lo thất nghiệp”, chị Ngọc Mai chia sẻ.

Câu chuyện chị Bùi Thị Ngọc Mai không là trường hợp cá biệt. Sau khi được chuyển giao về Công an tỉnh quản lý từ ngày 1/3/2025, Cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Quảng Ninh đã giúp hơn 600 người cắt cơn, điều trị và phục hồi. Điều đáng chú ý là công tác cai nghiện không kết thúc khi học viên hoàn thành thời gian điều trị, mà tiếp tục nối dài bằng các giải pháp hỗ trợ hòa nhập cộng đồng. Với lực lượng Công an, hoàn thành thời gian cai nghiện mới là bước đầu của quá trình giúp người từng lầm lỡ ổn định cuộc sống, không để họ quay lại con đường cũ.

Tại Cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Quảng Ninh, ngay từ khi tiếp nhận, học viên được khảo sát nhu cầu nghề nghiệp, tư vấn học nghề, đào tạo kỹ năng, kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ tìm việc và tiếp cận nguồn vốn tín dụng trước khi trở về địa phương.

Theo Trung tá Phạm Văn Trọng, Trưởng Cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Quảng Ninh, đơn vị đã phối hợp với các cơ quan doanh nghiệp, các nhà trường để đào tạo cho các học viên ngay tại cơ sở cai nghiện. Mục tiêu là biến thời gian cai nghiện ma túy ở cơ sở thành thời gian tích lũy về nghề nghiệp. Nghĩa là khi rời cơ sở, người sau cai không chỉ sạch ma túy mà còn có trong tay một nghề để bắt đầu cuộc sống mới.

Trao cần câu để cắt nguồn cầu

Năm 2026, Công an tỉnh Quảng Ninh triển khai Đề án số 189/QĐ-CAT-CSMT, là một trong những mô hình đầu tiên trên cả nước xây dựng quy trình khép kín từ cai nghiện, quản lý sau cai đến đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, vay vốn và tái hòa nhập cộng đồng.

Đề án tập trung vào ba nội dung, gồm: Hỗ trợ người sau cai nghiện học nghề, có việc làm ổn định; tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để phát triển kinh tế, tránh nguy cơ tái nghiện; đồng thời phát huy vai trò, trách nhiệm của lực lượng công an cấp xã, phường cùng các cấp chính quyền trong việc theo dõi, giáo dục và giúp đỡ người sau cai ổn định cuộc sống, hạn chế nguy cơ tái nghiện.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của mô hình này là sự liên kết giữa Cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Quảng Ninh với Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam và các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam để đào tạo nghề miễn phí. Khóa đầu tiên có 36 học viên, được hỗ trợ toàn bộ học phí, ăn ở và thực hành ngay tại doanh nghiệp trước khi ký hợp đồng lao động chính thức.

Trong xưởng thực hành dưới hầm lò, anh Sầm Văn Mạnh, quê Quế Phong (Nghệ An), người từng sử dụng ma túy từ năm 2021, nay đã quen với công việc mới. “Tôi thực hành ở đây hơn một tuần rồi. Cảm nhận của tôi là trong môi trường này cũng làm được. Không biết sau này ra sao, nhưng với tôi, công việc này ổn định và phù hợp. Tôi quyết tâm từ bỏ quá khứ, trở về với cộng đồng xã hội, đi làm thợ mở để có thu nhập cho gia đình”, anh Mạnh bày tỏ.

Theo Đại tá Nguyễn Quang Dũng, Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an tỉnh Quảng Ninh, để người nghiện không tái nghiện, không tiếp tục vi phạm pháp luật thì phải giúp họ trở lại cuộc sống bằng việc làm, bằng sinh kế và sự đón nhận của cộng đồng. Chỉ khi đấu tranh quyết liệt với tội phạm đi cùng giảm nguồn cầu, mục tiêu xây dựng xã, phường, đặc khu “sạch ma túy” mới đạt được.

Đề án số 189/QĐ-CAT-CSMT được triển khai theo mô hình phối hợp giữa gia đình - chính quyền địa phương - Công an cơ sở - đơn vị sử dụng lao động. Người sau cai nghiện không chỉ được tạo điều kiện học nghề, tìm việc làm mà còn được theo dõi, hỗ trợ suốt quá trình tái hòa nhập.

Quan điểm của Công an tỉnh Quảng Ninh là người nghiện là người bệnh, nếu quyết tâm làm lại cuộc đời thì cần được tạo điều kiện, giúp đỡ bằng trách nhiệm và tình người. Quảng Ninh đang triển khai lộ trình xây dựng tỉnh không ma túy vào năm 2030, trước mắt giữ vững 14 địa bàn không ma túy đã được công nhận và từng bước mở rộng theo Chương trình mục tiêu quốc gia.

Sau gần 6 tháng triển khai, Đề án 189 đã giúp hơn 100 học viên có việc làm ổn định, thực hiện chính sách tín dụng theo Quyết định 08/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đã giải ngân cho 18 trường hợp với gần 2,95 tỷ đồng, đồng thời lập danh sách 236 người có nhu cầu vay vốn để tiếp tục hỗ trợ.

Theo Đại tá Lê Hồng Vân, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ninh cũng cho biết, những năm qua, Công an tỉnh đã chủ động tham mưu Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh triển khai đồng bộ các giải pháp phòng, chống và kiểm soát ma túy, huy động cả hệ thống chính trị cùng tham gia. Nhờ đó, tình hình tội phạm ma túy được kiểm soát, số người nghiện và người sử dụng ma túy giảm qua từng năm.

Tuy nhiên, địa bàn vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi hoạt động mua bán nhỏ lẻ từ các tỉnh ngoài còn diễn biến phức tạp; tình trạng sử dụng ma túy tổng hợp gia tăng, đối tượng phạm tội ngày càng trẻ hóa; phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, lợi dụng không gian mạng và dịch vụ chuyển phát. Vì vậy, Công an tỉnh đã tham mưu ban hành các chỉ thị, triển khai kế hoạch kiểm tra việc thực hiện các chỉ đạo về phòng, chống ma túy tại 54 xã, phường, đặc khu trên địa bàn, bảo đảm các chủ trương được triển khai thực chất từ cơ sở.

Cùng với quản lý chặt nguồn cầu, Công an tỉnh tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp mở rộng đào tạo nghề, tạo việc làm. Những trường hợp không lựa chọn làm việc trong ngành than, địa phương tiếp tục hỗ trợ đào tạo nghề, vay vốn phát triển sản xuất, kinh doanh. Mục tiêu cuối cùng là giúp người sau cai có việc làm, có thu nhập, ổn định cuộc sống, qua đó giảm nguồn cầu, chặn cung và phòng ngừa tội phạm ma túy.

Muốn sạch ma túy phải giảm được nguồn cầu

Để người nghiện không tái nghiện, không tiếp tục vi phạm pháp luật không chỉ là định hướng của riêng Quảng Ninh. Trên phạm vi cả nước, dù công tác đấu tranh với tội phạm ma túy đạt nhiều kết quả tích cực, nguồn cầu vẫn ở mức luôn với hàng trăm nghìn người liên quan đến ma túy đang cần được quản lý, hỗ trợ và giúp đỡ để thực sự quay trở lại cuộc sống bình thường.

Theo thống kê của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, tính đến ngày 1/4/2026, cả nước còn 299.960 người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy và người đang được quản lý sau cai; trong đó vẫn còn hơn 131.000 người ở ngoài cộng đồng và 386 trường hợp có biểu hiện loạn thần do ma túy. Dù số người liên quan đến ma túy đã giảm 18,7%, tương đương 69.399 trường hợp so với trước tháng 4/2025, quy mô nguồn cầu vẫn rất lớn, tiếp tục là nguy cơ phát sinh tội phạm và mất an ninh, trật tự nếu không được quản lý chặt chẽ.

Đại tá Nguyễn Đức Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, cho rằng cuộc đấu tranh phòng, chống ma túy hiện nay đã bước sang giai đoạn mới, khi tội phạm liên tục thay đổi phương thức hoạt động. Nếu trước đây các đối tượng chủ yếu giao dịch trực tiếp thì hiện nay nhiều hoạt động phạm tội đã chuyển lên không gian mạng; lợi dụng mạng xã hội, các ứng dụng nhắn tin mã hóa, tài khoản ảo, thanh toán điện tử, thương mại điện tử và dịch vụ chuyển phát nhanh để che giấu hành vi phạm tội.

Đáng lo ngại, các đối tượng tìm mọi cách đưa ma túy tiếp cận giới trẻ, thâm nhập môi trường giải trí, núp bóng dưới dạng thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử, tinh dầu hay các chất hướng thần được quảng cáo là “không gây nghiện”. Tâm lý tò mò, thích khẳng định bản thân của một bộ phận thanh, thiếu niên đang bị các đối tượng lợi dụng để mở rộng nguồn cầu.

Đại tá Nguyễn Đức Tuấn nhấn mạnh, quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước là xử lý nghiêm các hành vi phạm tội về ma túy, nhưng đồng thời phải quan tâm hỗ trợ người nghiện và người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng. Nếu chỉ cai nghiện mà không giúp họ có việc làm, được gia đình và xã hội đón nhận thì nguy cơ tái nghiện vẫn rất cao. Mỗi người sau cai có cơ hội làm lại cuộc đời cũng chính là góp phần ngăn ngừa tái nghiện và bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.

Đây cũng chính là mục tiêu của Bộ Chính trị, Chính phủ và Bộ Công an trong xây dựng các xã, phường, đặc khu không ma túy vào năm 2030. Để mục tiêu đó thành công, bên cạnh việc triệt phá các đường dây, bóc gỡ các ổ nhóm, tụ điểm và xử lý nghiêm các đối tượng tội phạm, cần tiếp tục quản lý chặt nguồn cầu, nâng cao hiệu quả cai nghiện và tạo điều kiện để người từng lầm lỡ được trở lại, ổn định cuộc sống.