Giám sát hiệu quả là nền tảng củng cố niềm tin sau nâng hạng

PV: Việt Nam chuẩn bị chính thức bước vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, trong khi Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) áp dụng cơ chế giám sát tăng cường trước, trong và sau các kỳ cơ cấu chỉ số. Theo ông, cơ chế này có ý nghĩa như thế nào đối với tính công bằng, minh bạch của thị trường?

Ông Vũ Duy Khánh

Ông Vũ Duy Khánh: Tôi cho rằng đây là bước chuyển phù hợp, từ giám sát thường xuyên sang tăng cường giám sát đối với những thời điểm có thể phát sinh khối lượng giao dịch lớn và biến động mạnh như kỳ cơ cấu chỉ số.

Đặc điểm của kỳ cơ cấu là thời điểm hiệu lực được biết trước, trong khi các quỹ mô phỏng chỉ số phải mua, bán để điều chỉnh danh mục. Khối lượng giao dịch lớn có thể tập trung vào thời điểm xác định giá đóng cửa. Vì vậy, tăng cường giám sát giúp nhận diện những giao dịch bất thường và hạn chế nguy cơ lợi dụng biến động cung - cầu để tác động đến giá.

Việc giám sát xuyên suốt ba giai đoạn cũng cần thiết. Trước kỳ cơ cấu, trọng tâm là theo dõi biến động bất thường về giá, thanh khoản và giao dịch; trong kỳ cơ cấu là các giao dịch tập trung quanh thời điểm xác định giá đóng cửa; sau kỳ cơ cấu, diễn biến giá và thanh khoản tiếp tục được xem xét để đánh giá đầy đủ hơn các giao dịch đã phát sinh.

Cơ chế này đồng thời có tác dụng phòng ngừa, góp phần nâng cao kỷ luật thị trường. Điều đó càng quan trọng khi Việt Nam bước vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, bởi tính minh bạch và chất lượng vận hành là những yếu tố nhà đầu tư quốc tế quan tâm.

Đồ họa: Đan Nguyễn

PV: Khi quy mô giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài có thể gia tăng sau nâng hạng, theo ông, hệ thống giám sát cần được củng cố ở những khâu nào?

Ông Vũ Duy Khánh: Trước hết là chất lượng và khả năng kết nối dữ liệu. Hệ thống cần bảo đảm khả năng định danh và truy xuất thông tin xuyên suốt từ đặt lệnh, khớp lệnh đến thanh toán. Đây là nền tảng để xác định chính xác hơn những giao dịch cần kiểm tra.

Tiếp theo là năng lực giám sát liên thị trường. Khi thị trường phát triển, việc phân tích cần xem xét mối liên hệ giữa giao dịch cổ phiếu với phái sinh, chứng quyền và các sản phẩm liên quan. Cùng với công nghệ, năng lực phân tích dữ liệu và đội ngũ nhân sự cũng cần được nâng lên.

Phương thức giám sát cũng cần chú trọng phân tích mẫu hình giao dịch và mối liên hệ giữa các tài khoản, thay vì chỉ dựa vào những ngưỡng cảnh báo đơn lẻ. Điều này đòi hỏi nhân sự hiểu rõ hoạt động của ETF, nhà tạo lập thị trường và giao dịch của nhà đầu tư tổ chức.

Công ty chứng khoán cũng là một mắt xích quan trọng bởi đây là nơi trực tiếp tiếp nhận và thực hiện lệnh. Do đó, cần nâng hiệu quả kiểm soát nội bộ, bảo mật thông tin khách hàng, phát hiện và báo cáo giao dịch bất thường.

Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp giữa sở giao dịch, cơ quan quản lý và thành viên thị trường cần thông suốt. Khả năng kiểm thử tải, xây dựng phương án dự phòng và hoàn thiện hạ tầng bù trừ, thanh toán cũng cần được chú trọng để bảo đảm vận hành ổn định trong những phiên có khối lượng giao dịch lớn.

Nâng hạng tạo điều kiện để thị trường Việt Nam tiếp cận rộng hơn với dòng vốn quốc tế. Ảnh: Đức Thanh

PV: Từ nền tảng đó, theo ông, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện những yếu tố nào để nâng tính minh bạch và củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế sau nâng hạng?

Ông Vũ Duy Khánh: Tôi cho rằng có ba nhóm vấn đề chính. Thứ nhất là tiếp tục nâng năng lực giám sát phù hợp với mức độ phát triển của thị trường, nhất là đối với những giao dịch có khả năng tác động đến giá đóng cửa, giá tham chiếu hoặc diễn ra trên nhiều thị trường.

Thứ hai là nâng chất lượng công bố thông tin. Nhà đầu tư tổ chức nước ngoài cần khả năng tiếp cận thông tin đầy đủ, kịp thời và có thể so sánh. Vì vậy, cần tiếp tục cải thiện công bố thông tin bằng tiếng Anh, hướng tới đồng thời với bản tiếng Việt; nâng khả năng tiếp cận thông tin về sở hữu nước ngoài, giao dịch của người nội bộ và bên liên quan. Lộ trình áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế cũng góp phần tăng khả năng so sánh thông tin doanh nghiệp.

Thứ ba là nâng hiệu quả xử lý vi phạm và bảo vệ nhà đầu tư. Bên cạnh chế tài, tốc độ xử lý, khả năng thu hồi lợi ích bất chính và công khai kết quả có ý nghĩa đối với tính răn đe. Về dài hạn, cơ chế bảo vệ và phục hồi thiệt hại cho nhà đầu tư cũng cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện.

Nâng hạng tạo điều kiện để thị trường Việt Nam tiếp cận rộng hơn với dòng vốn quốc tế, nhưng khả năng thu hút vốn dài hạn còn phụ thuộc vào chất lượng hàng hóa, khả năng tiếp cận thị trường và tính ổn định của môi trường đầu tư. Vì vậy, nâng cao chất lượng giám sát cần đi cùng với tiếp tục hoàn thiện nền tảng vận hành, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

PV: Xin cảm ơn ông!