Vì sao nguồn cung Mỹ vẫn khó bứt tốc dù giá dầu tăng mạnh?

Giá dầu thô kỷ lục không kích hoạt sự gia tăng sản lượng khai thác của Mỹ. (Ảnh minh họa)

Dầu thô tiến gần 100 USD/thùng, nhưng giá cao chưa thể tự động kéo thêm nhiên liệu ra thị trường Mỹ. Tồn kho xăng thấp hơn 6% so với mức trung bình của 5 năm qua, trong khi các nhà máy lọc dầu vận hành gần 98% công suất. Khi mùa bảo dưỡng mùa thu bị nén lại đúng lúc cao điểm mùa bão, thị trường đối mặt một điểm nghẽn mang tính cấu trúc mà tăng khoan dầu hay giải phóng kho dự trữ chiến lược (SPR) cũng khó giải quyết nhanh.

Điểm mấu chốt với nhà đầu tư là giá dầu đang phát tín hiệu thiếu cung, nhưng hệ thống Mỹ không còn khả năng phản ứng như các chu kỳ trước. Sau nhiều năm bùng nổ rồi suy giảm, các công ty dầu đá phiến ưu tiên lợi nhuận và dòng tiền tự do hơn tăng sản lượng. Lượng giếng đã khoan nhưng chưa hoàn thiện cũng không còn dồi dào. Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp cho biết giá dầu phải duy trì ở mức cao hơn một hoặc hai quý trước khi họ cam kết tăng mạnh chi tiêu khoan. Vì vậy, câu hỏi không còn là “khi nào nguồn cung mới xuất hiện?”, mà là “tình trạng thắt chặt kéo dài bao lâu và tài sản nào hưởng lợi?”.

Tồn kho xăng giảm: Vấn đề nằm ở phép toán lưu trữ

Thiếu xăng được tích lũy từ nhiều quyết định hợp lý ở cấp nhà máy. Trong mùa hè 2026, biên lợi nhuận cao của nhiên liệu máy bay và dầu diesel khiến các nhà máy lọc dầu ưu tiên nhiên liệu chưng cất thay vì xăng. Kết quả là lượng xăng đưa vào kho giảm mạnh. Trong tuần kết thúc ngày 28/8/2026, tồn kho xăng giảm 1,2 triệu thùng xuống 205,7 triệu thùng, thấp hơn khoảng 6% so với trung bình 5 năm. Trước đó, ngày 10/7, tồn kho đã thấp hơn chuẩn theo mùa khoảng 14 triệu thùng.

Trong khi công suất lọc dầu đạt khoảng 98%, hệ thống gần như không còn công suất dư để nhanh chóng bù lại. Giá xăng bán lẻ vì thế duy trì trên 4 USD/gallon trong suốt tháng 8. Với nhà đầu tư, tốc độ rút tồn kho quan trọng hơn việc chỉ nhìn giá dầu.

Một hệ thống lọc dầu đã thu hẹp trong 30 năm

Số nhà máy lọc dầu có thể vận hành tại Mỹ đã giảm từ 179 cơ sở vào tháng 1/1994 xuống 130 vào đầu năm 2026, tương đương giảm khoảng 27%. Khi vận hành ở 96-98% công suất, hệ thống gần như không còn dư địa để hấp thụ một vụ ngừng hoạt động bất ngờ, nhu cầu tăng hoặc bão lớn.

Xây mới công suất cũng khó trong ngắn hạn do sức ép từ chính sách khí hậu và các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp. Trần công suất thấp hơn vì thế có thể trở thành đặc điểm dài hạn của hệ thống năng lượng Mỹ.

Mùa bảo dưỡng mùa thu là chất xúc tác cho quý IV

Các nhà máy đã trì hoãn bảo dưỡng trong mùa xuân và mùa hè để tận dụng biên lợi nhuận cao. Công việc đó không biến mất mà được dồn vào mùa thu, đúng lúc tồn kho xăng yếu. Từ tháng 1 đến tháng 5/2026, công suất đóng cửa để bảo dưỡng trung bình chỉ khoảng 470.000 thùng/ngày, một mức rất thấp. Nhiều công việc vì thế tập trung vào tháng 9 và 10.

Rủi ro càng lớn vì lịch bảo dưỡng ở vịnh Mỹ trùng với cao điểm mùa bão Đại Tây Dương. Nếu bão lớn gây gián đoạn đúng lúc các nhà máy đang bảo dưỡng, hệ thống sẽ có rất ít bộ đệm. Vì vậy, tháng 10 và 11/2026 là cửa sổ rủi ro đáng theo dõi nhất đối với biên lợi nhuận lọc dầu.

Cơ hội và rủi ro nằm ở đâu?

Biên lợi nhuận lọc dầu theo tỷ lệ 3-2-1 của Mỹ được cho là đã ở vùng 55-70 USD/thùng trong phần lớn mùa xuân và mùa hè, nhưng câu hỏi quyết định là thời gian duy trì chứ không phải mức đỉnh.

Triển vọng giá xăng có khoảng cách lớn giữa kịch bản cơ sở và bi quan. EIA dự báo giá xăng thường bình quân 3,64 USD/gallon trong năm 2026 và giảm còn 3,09 USD vào năm 2027. Một kịch bản bi quan có thể đẩy giá cuối năm lên khoảng 6,10 USD/gallon, dù con số này chưa được xác minh. Khoảng cách phụ thuộc vào lịch bảo dưỡng, mùa bão và khả năng dầu duy trì trên 90 USD/thùng.

Đây không phải một chu kỳ năng lượng bình thường

Ba yếu tố đang cộng hưởng: sản lượng thượng nguồn phản ứng chậm, tồn kho xăng thấp 6% so với trung bình 5 năm và chỉ còn 130 nhà máy lọc dầu vận hành trong bối cảnh mùa bảo dưỡng bị nén.

Nhà đầu tư không nên mặc định rằng giá cao sẽ tự tạo ra nguồn cung mới đủ nhanh. Trong 60 ngày tới, cần theo dõi ba chỉ báo: kết quả mùa bão, mức gián đoạn thực tế do bảo dưỡng tháng 10-11 và việc giá dầu có giữ trên 90 USD/thùng hay không.

Nếu dầu giảm về vùng đầu 80 USD, kịch bản “bình thường hóa” của EIA có nhiều cơ sở hơn. Nhưng điểm mấu chốt là hệ thống Mỹ hiện thiếu bộ đệm, nên rủi ro nguồn cung kéo dài có thể lớn hơn những gì chỉ báo giá dầu đơn thuần đang phản ánh.