Giảm tiêu hao năng lượng: Chìa khóa cho tăng trưởng bền vững

Doanh nghiệp đẩy mạnh tối ưu hóa năng lượng để nâng cao năng lực cạnh tranh

“Công cụ mềm” trong ổn định vĩ mô

Nhiều năm qua, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới phụ thuộc đáng kể vào các nguồn năng lượng hóa thạch như than, dầu và khí. Tuy nhiên, đây là các nguồn tài nguyên hữu hạn, chi phí khai thác ngày càng cao, đồng thời gây áp lực lớn lên môi trường và phát thải khí nhà kính.

Sự phụ thuộc này khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu. Khi giá năng lượng tăng cao, chi phí sản xuất bị đẩy lên, kéo theo áp lực lạm phát và ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là phản ứng linh hoạt với biến động ngắn hạn mà còn phải chủ động xây dựng các kịch bản dài hạn. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các công cụ chính sách như tài khóa, tiền tệ, quản lý giá và thương mại.

Đáng chú ý, cách tiếp cận điều hành đang có sự chuyển dịch rõ nét khi không chỉ tập trung vào phía cung mà còn chú trọng đến phía cầu là nơi hình thành các hành vi tiêu dùng năng lượng. Trong đó, tiết kiệm năng lượng được xem là một yếu tố bổ trợ quan trọng.

Khác với các công cụ truyền thống như thuế, phí hay lãi suất, tiết kiệm năng lượng là một “công cụ mềm”, tác động gián tiếp thông qua thay đổi hành vi tiêu dùng và tổ chức sản xuất.

Dù không tạo ra hiệu ứng tức thời, nhưng nếu được triển khai rộng rãi, tiết kiệm năng lượng có thể giúp giảm nhu cầu tiêu thụ, qua đó góp phần “hạ nhiệt” chi phí đầu vào và mặt bằng giá. Đây là cơ chế tác động mang tính tích lũy nhưng có độ bền cao hơn so với các giải pháp ngắn hạn.

Trong bối cảnh dư địa chính sách tài khóa và tiền tệ ngày càng hạn chế, việc bổ sung các giải pháp “mềm” như vậy được xem là bước điều chỉnh hợp lý. Không chỉ hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô, tiết kiệm năng lượng còn giúp nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

Theo định hướng chiến lược phát triển năng lượng, Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo lên 15 - 20% vào năm 2030, đồng thời tiết kiệm 7 - 10% năng lượng so với kịch bản cơ sở, hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Điều này cho thấy tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp tình thế mà là một trụ cột dài hạn.

Những biến động địa chính trị gần đây cho thấy rõ tính dễ tổn thương của hệ thống năng lượng toàn cầu. Khi các tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn, nhiều nền kinh tế phải đối mặt với rủi ro thiếu hụt nguồn cung và chi phí gia tăng.

Trong bối cảnh đó, các tổ chức quốc tế đã khuyến nghị nhiều biện pháp tiết kiệm năng lượng như làm việc từ xa, hạn chế di chuyển và tối ưu hóa sử dụng năng lượng. Thực tế tại châu Âu sau xung đột Nga - Ukraine cho thấy, các biện pháp này đã giúp khu vực duy trì hoạt động kinh tế dù nguồn cung bị gián đoạn.

Điều này cho thấy các giải pháp từ phía cầu, nếu được triển khai hiệu quả, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động của các cú sốc năng lượng.

Tuy nhiên, hiệu quả của tiết kiệm năng lượng phụ thuộc lớn vào mức độ thay đổi hành vi trong xã hội. Đây là thách thức không nhỏ khi thói quen tiêu dùng năng lượng đã hình thành trong thời gian dài.

Để chính sách đi vào thực chất, cần có sự kết hợp giữa tuyên truyền, định hướng và cơ chế khuyến khích phù hợp. Những chính sách gắn tiết kiệm năng lượng với lợi ích cụ thể như giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất sẽ tạo động lực rõ ràng hơn.

Bên cạnh đó, vai trò dẫn dắt của khu vực công là rất quan trọng. Khi các cơ quan, đơn vị thực hành tiết kiệm một cách nhất quán, sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, góp phần hình thành chuẩn mực tiêu dùng mới trong xã hội.

Doanh nghiệp và lợi thế cạnh tranh

Ở góc độ doanh nghiệp, tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp ứng phó mà còn là yếu tố chiến lược. Trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động và cạnh tranh gia tăng, khả năng tối ưu hóa sử dụng năng lượng trở thành lợi thế quan trọng.

Những doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, cải tiến quy trình sản xuất thường có khả năng duy trì biên lợi nhuận ổn định hơn. Đồng thời, việc đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững cũng giúp nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Vì vậy, tiết kiệm năng lượng không còn là chi phí mà trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.

Về dài hạn, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp ứng phó với biến động trước mắt mà còn góp phần định hình cấu trúc tăng trưởng của nền kinh tế. Một nền kinh tế sử dụng năng lượng hiệu quả sẽ giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, cải thiện cán cân thương mại và nâng cao khả năng chống chịu.

Quan trọng hơn, đây là nền tảng để chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên hiệu quả thay vì tiêu hao tài nguyên. Khi tiết kiệm năng lượng trở thành thói quen trong sản xuất và tiêu dùng, nền kinh tế sẽ có thêm động lực nội sinh cho phát triển bền vững.

Trong bối cảnh đó, chương trình “Toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, hưởng ứng Giờ Trái đất năm 2026” mang ý nghĩa thiết thực. Với thông điệp “Sáng tạo xanh - Tương lai xanh”, chương trình hướng tới hình thành lối sống sử dụng năng lượng hợp lý trong toàn xã hội.

Sự kiện tắt đèn hưởng ứng Giờ Trái đất từ 20h30 đến 21h30 ngày 28/3/2026 không chỉ mang tính biểu tượng mà còn là lời nhắc về trách nhiệm chung. Khi những hành động nhỏ được duy trì và nhân rộng, tiết kiệm năng lượng sẽ trở thành một trụ cột quan trọng, góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và hướng tới phát triển bền vững.

Phan hà