Luật Thủ đô (sửa đổi): Trụ cột định hình vị thế hạt nhân của Thủ đô trong kỷ nguyên mới

Quy hoạch và phân quyền: trụ cột định hình vị thế hạt nhân của Thủ đô

Trong quá trình sửa đổi Luật, quy hoạch được xác lập là trụ cột xuyên suốt, không chỉ định hình không gian vật lý mà còn định hình cả "không gian quyền lực" của Hà Nội. Với tầm nhìn 100 năm, Quy hoạch tổng thể Thủ đô được nhìn nhận trong mối tương quan chặt chẽ với các tiểu vùng kinh tế.

Mô hình cấu trúc "chùm đô thị hướng tâm" là lời giải cho bài toán quá tải hạ tầng trung tâm. Hà Nội sẽ là đô thị hạt nhân, trong khi các đô thị xung quanh như Bắc Ninh, Thái Nguyên, Hưng Yên đóng vai trò vệ tinh, hỗ trợ và chia sẻ chức năng. Sự kết nối này không chỉ trên bản vẽ mà còn dựa trên các hành lang kinh tế cụ thể: hành lang Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh; chuỗi đô thị công nghiệp công nghệ cao Hà Nội - Thái Nguyên - Bắc Ninh. Khi hành lang pháp lý đủ rộng, các tuyến đường sắt đô thị của Hưng Yên hay hệ thống metro của Thủ đô sẽ không còn là những mảnh ghép rời rạc mà là một hệ thống huyết mạch thông suốt.

Tuy nhiên, để quy hoạch đi vào cuộc sống, cần một cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ. Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Xuân Lưu, tinh thần "Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm" chính là chìa khóa thành công. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) trao quyền cho chính quyền thành phố được tham gia vào khâu "thiết kế chính sách" chứ không chỉ là đơn vị thực thi thụ động.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã đề xuất nhiều chính sách để phát triển vùng Thủ đô, khẳng định Hà Nội là hạt nhân, đô thị trung tâm. Ảnh: H.K

Hà Nội sẽ có thẩm quyền vượt trội trong việc điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính; được ban hành các biện pháp đặc thù khác với quy định của các cơ quan Trung ương trong những trường hợp cần thiết để tháo gỡ điểm nghẽn.

Từ việc tự chủ trong tổ chức bộ máy, vị trí việc làm đến chính sách thu hút nhân tài và cơ chế tài chính, ngân sách; tất cả nhằm mục tiêu biến Hà Nội thành một "đặc khu thể chế" về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc được trao thẩm quyền lớn hơn trong quản lý khai thác đất đai, tài sản công và thực hiện các dự án theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) sẽ giúp Thủ đô rút ngắn quy trình, đẩy nhanh tiến độ các công trình dân sinh bức xúc như xử lý rác thải, nước thải và ùn tắc giao thông.

Song song với đó, dự thảo luật mở rộng thẩm quyền của Hà Nội trong nhiều lĩnh vực quan trọng như tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, chế độ thu nhập, tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập và chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao. Thành phố cũng được trao quyền chủ động hơn trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng, thành lập các quỹ tài chính phục vụ đầu tư phát triển.

Đặc biệt, trong quản lý tài nguyên và tài sản công, Hà Nội được giao thẩm quyền lớn hơn trong quản lý, khai thác đất đai, tài nguyên rừng; quyết định các hình thức xã hội hóa, hợp tác công - tư và cơ chế khai thác hạ tầng công. Đây được xem là những công cụ quan trọng để huy động nguồn lực cho phát triển.

Ngoài ra, dự thảo luật cũng nhấn mạnh việc đổi mới phương thức quản trị đô thị theo hướng hiện đại, dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng dịch vụ công. Đồng thời, cho phép thành phố chủ động xây dựng các cơ chế phát triển trong các lĩnh vực then chốt như khoa học công nghệ, văn hóa, giáo dục, y tế và an sinh xã hội.

Trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị, Hà Nội được trao quyền chủ động hơn trong xây dựng chính sách phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, phát triển theo định hướng giao thông công cộng, cũng như cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị. Bên cạnh đó là cơ chế phát triển các khu kinh tế mới như khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do.

Đáng chú ý, vai trò hạt nhân, trung tâm điều phối phát triển vùng của Hà Nội cũng được khẳng định rõ hơn, với các quy định về liên kết vùng, triển khai dự án liên vùng và bảo vệ môi trường trong phạm vi rộng hơn.

Thể chế vượt trội cho Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại"

Việc sửa đổi Luật Thủ đô 2024 không phải là sự ưu tiên dành riêng cho Hà Nội, mà là sự đầu tư thể chế cho tương lai của cả nước. Trong kỷ nguyên mới, khi các cơ chế đặc thù cũ đã dần được luật hóa cho toàn quốc, Hà Nội cần những "chiếc áo pháp lý" mới, rộng hơn và bền chắc hơn để thực hiện vai trò dẫn dắt.

Tầm nhìn về một Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc" yêu cầu một mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Dự thảo Luật đã mở đường cho việc thí điểm các mô hình quản trị mới, tạo dư địa để Hà Nội thực sự trở thành trung tâm kiến tạo phát triển. Như ý kiến của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, liên kết vùng phải phát huy được sức mạnh tổng hợp, trong đó cơ chế điều hành luân phiên giữa Hà Nội và các tỉnh lân cận sẽ giúp nâng cao tính chủ động và lòng tin giữa các địa phương.

Sự bứt phá của Hà Nội trong những năm tới không chỉ đo đếm bằng những con số tăng trưởng mà phải được cảm nhận qua sự thay đổi về chất lượng môi trường liên vùng, sự thông suốt của dòng chảy hàng hóa và con người giữa các tỉnh, sự bền vững của các chuỗi cung ứng. Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là nền tảng pháp lý cao nhất để hiện thực hóa khát vọng đó. Khi các rào cản về cơ chế được dỡ bỏ, khi nguồn lực được khơi thông bằng tư duy liên kết vùng thực chất, Hà Nội sẽ không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, mà còn là trái tim đập nhịp đập của sự sáng tạo, là biểu tượng cho sự vươn mình của Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Hoàn thiện Luật Thủ đô (sửa đổi) được xem như một bước đi chiến lược, chủ động hướng tới xây dựng vùng kinh tế mạnh, trước hết phải có một hạt nhân mạnh với những công cụ pháp lý vượt trội. Đó không chỉ là niềm tự hào của người dân Thủ đô mà còn là niềm tin về một mô hình phát triển vùng kiểu mẫu, lan tỏa giá trị thịnh vượng ra toàn quốc.

Văn Anh