Giáo dục nghề nghiệp: Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng

GDNN cần chủ động cấu trúc lại chương trình đào tạo, rà soát cơ cấu ngành nghề, tăng cường sự tham gia sâu của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo.

Trường nghề khó tuyển sinh, thị trường thiếu nhân lực kỹ năng cao

Tại Hội nghị triển khai công tác tuyển sinh GDNN năm 2026, Phó Cục trưởng Cục GDNN và Giáo dục thường xuyên Phạm Vũ Quốc Bình cho biết: Năm 2025, khoảng 1,8 triệu học viên tốt nghiệp hệ GDNN, trong đó, trên 85% có việc làm sau đào tạo. Mạng lưới cơ sở GDNN được tái cơ cấu theo hướng tinh gọn, nâng cao chất lượng, trên 85% cơ sở đã thiết lập quan hệ hợp tác với hơn 7.200 doanh nghiệp, giúp người học tăng cơ hội thực hành và tiếp cận việc làm ngay sau tốt nghiệp.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn tuyển sinh GDNN và đảm bảo đầu ra vẫn còn nhiều điểm nghẽn.

Hà Nội hiện có 154 cơ sở GDNN, quy mô tuyển sinh năm học 2025-2026 đạt hơn 240.000 người; tỷ lệ người học có việc làm sau tốt nghiệp duy trì ở mức 70 - 80%, nhiều ngành đạt 100%. Tuy nhiên, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn đánh giá, việc tuyển sinh vẫn rất khó khăn do tâm lý chuộng bằng cấp, hiệu quả phân luồng chưa cao, chất lượng đào tạo chưa đồng đều và thiếu chính sách đủ mạnh thu hút người học.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Hồ Chí Minh Dương Hải Thanh cho biết, là một trong những địa phương có quy mô GDNN lớn nhất cả nước, TP. Hồ Chí Minh có 479 cơ sở GDNN, đáp ứng nhu cầu của khoảng 199.000 người học, song tuyển sinh cao đẳng, trung cấp chưa đạt 50% kế hoạch. Nguyên nhân xuất phát từ cạnh tranh với giáo dục đại học, ngành nghề đào tạo chậm cập nhật và một số chính sách chưa phù hợp.

Thực hiện chủ trương đẩy mạnh đột phá chiến lược về xây dựng kết cấu hạ tầng, cả nước đang quyết liệt triển khai nhiều chương trình, dự án trọng điểm về giao thông, xây dựng, công nghiệp và hạ tầng xã hội, kéo theo nhu cầu rất lớn về nhân lực kỹ thuật ở các trình độ. Trong khi đó, nhiều địa phương có tình trạng thiếu hụt trầm trọng nhân lực có kỹ năng nghề, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng các công trình.

GS. Nguyễn Quốc Sỹ - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam - đánh giá, trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh, khoảng cách giữa đào tạo và thị trường lao động tại Việt Nam đang bộc lộ rõ hơn và có nguy cơ gia tăng nếu không có cải cách mạnh mẽ. Trong đó, khoảng cách lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở kỹ năng nghề nghiệp, mà sâu xa hơn là sự lệch pha giữa mô hình đào tạo và cấu trúc của nền kinh tế tương lai.

Nhiều chương trình đào tạo vẫn nặng về kiến thức tĩnh, trong khi doanh nghiệp cần năng lực thích ứng, tư duy liên ngành, kỹ năng số, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng học tập suốt đời. Đặc biệt, AI đang làm thay đổi căn bản cấu trúc việc làm toàn cầu. Những công việc mang tính lặp lại sẽ bị thay thế nhanh chóng, trong khi nhu cầu nhân lực công nghệ cao, nhân lực sáng tạo và nhân lực có khả năng làm việc cùng AI sẽ tăng rất mạnh.

Gỉai bài toán chất lượng đào tạo và việc làm

Theo ông Phạm Vũ Quốc Bình, năm 2026, GDNN đặt mục tiêu tuyển sinh khoảng 2,1 triệu người, trong đó trình độ trung cấp, cao đẳng khoảng 430.000 người. Hệ thống tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, ưu tiên các ngành nghề trọng điểm, lĩnh vực công nghệ, kinh tế số, kinh tế xanh.

Một trong những điểm cốt lõi để tuyển sinh hiệu quả là ngành nghề đào tạo phải đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Do đó, GDNN cần chủ động cấu trúc lại chương trình đào tạo, rà soát cơ cấu ngành nghề, tăng cường sự tham gia sâu của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo. Đồng thời, phân nhóm đối tượng tuyển sinh, nhất là học sinh ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bảo đảm an sinh xã hội.
Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt mục tiêu phấn đấu ít nhất 80% cơ sở GDNN đạt chuẩn quốc gia, 20% cơ sở được đầu tư hiện đại tương đương các nước phát triển ở châu Á, tỷ lệ người trong độ tuổi theo học các trình độ sau trung học phổ thông đạt 50%. Trọng tâm của GDNN là tái cấu trúc hệ thống, gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng kỷ nguyên số.

Hiện thực hóa các mục tiêu trên, Thông tư số 38/2026/TT-BGDĐT ngày 29/4/2026 của Bộ GDĐT đã quy định chuẩn cơ sở GDNN nhằm thiết lập khung yêu cầu thống nhất về điều kiện bảo đảm chất lượng và các chỉ số hoạt động của GDNN, đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu và nâng cao chất lượng đào tạo gắn với yêu cầu của thị trường lao động.

Thông tư quy định 6 điều kiện bảo đảm chất lượng mà cơ sở GDNN phải đáp ứng và nhiều chỉ số được xác định với ngưỡng yêu cầu cụ thể, như: tỷ lệ người học tốt nghiệp có việc làm phù hợp nhóm ngành, nghề đào tạo hoặc tiếp tục học nâng cao trình độ đạt từ 70% trở lên; tỷ lệ người sử dụng lao động hài lòng với khả năng đáp ứng yêu cầu công việc của người tốt nghiệp đạt từ 70% trở lên; tỷ lệ chương trình đào tạo có sự tham gia của người sử dụng lao động trong quá trình đào tạo đạt từ 70% trở lên…

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, 3 yếu tố quan trọng nhất để hiện thực hóa mục tiêu đào tạo lao động chất lượng cao là tăng nguồn lực, tăng động lực và mở rộng không gian phát triển. Trong đó, cần thiết kế các chính sách để huy động hiệu quả nguồn lực từ Nhà nước, xã hội, doanh nghiệp và người học; tạo động lực để học sinh tham gia GDNN, học cao đẳng, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, tham gia đào tạo. Các chính sách cũng cần gắn chặt với nhu cầu của thị trường lao động.

Đặc biệt, GDNN cần từng bước chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, tăng cường tự chủ, phát huy vai trò chủ động của các cơ sở đào tạo; tận dụng triệt để công nghệ, coi đây là phương tiện quan trọng để tạo đột phá, giảm chi phí, mở rộng tiếp cận, nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động./.