Gìn giữ bài chòi - tín hiệu vui từ cơ sở

Hô hát bài chòi phục vụ người dân dịp Tết Nguyên đán 2026. Ảnh: Đ.T

Mở hội Bài chòi

Đầu xuân Bính Ngọ 2026, có dịp về những miền quê xứ Quảng, chúng tôi đã chứng kiến một không khí lễ hội khá tưng bừng và rực rỡ sắc màu. Trong đó, những không gian bài chòi, chiếu chòi phục vụ bà con vui xuân, đón Tết luôn rộn ràng tiếng hát, lời hô và nụ cười của người chơi hội.

Ở Hội An lung linh đèn lồng, rực rỡ sắc màu đêm phố cổ, không gian hô hát bài chòi được thiết kế ngoài trời, bên dòng sông Hoài thơ mộng đã níu bước chân du khách ghé thăm và chơi hội bài chòi. Hội An bao giờ cũng vậy, cùng với việc giữ gìn cách hô thai truyền thống, các nghệ nhân luôn biết sáng tạo trong lời hô hát, tạo nên không khí vui nhộn, hài hước, tạo tiếng cười, niềm vui cho người chơi bài chòi. Đây có lẽ là một trong những yếu tố quan trọng góp phần gìn giữ vốn quý bài chòi trong bối cảnh âm nhạc truyền thống đang dần bị mai một.

Anh Trần Văn Nam (đến từ Cà Mau) đưa cả gia đình đến Hội An du xuân, cùng mọi người tham gia hội chơi bài chòi. Anh hào hứng chia sẻ: “Tôi thật bất ngờ với cách hô hát bài chòi của các nghệ nhân ở đây. Ngoài những làn điệu dân ca đặc trưng vùng miền, người nghệ nhân còn biết tạo nên tiếng cười, niềm hứng khởi cho người chơi bằng những trò vui, những câu hát hài hước, bằng lối tiếp cận độc đáo của người diễn trò. Vì thế cả gia đình tôi và du khách đều tham gia chơi cho đến ván bài cuối cùng…”.

Không chỉ ở Hội An, không gian bài chòi phục vụ bà con nhân dân dịp Tết Bính Ngọ 2026 còn được dựng lên ở hầu khắp các làng quê xứ Quảng. Đâu đâu cũng rực rỡ cờ hội và rộn rã tiếng cười. Có nơi, chiếu chòi chỉ đơn giản một phông màn và cờ hội dựng lên giữa miếng đất trống mà bà con lại đến rất đông, tranh thủ lấy cho mình một cây bài ưng ý. Mà đâu chỉ có người già, người lớn tuổi còn mang trong mình những hoài niệm về một thời “Rủ nhau đi đánh bài chòi / Để con nó khóc đến lòi rún ra”, lớp trẻ hôm nay không ít người có ý thức quay lại với vốn quý văn nghệ truyền thống của quê hương, trân trọng những gì cha ông mình đã từng yêu quý.

Em Võ Thị Như Trang (thành viên trẻ nhất của Câu lạc bộ Dân ca Bài chòi xã Tây Hồ) năm nay đang là học sinh năm cuối bậc THPT, dù rất bận rộn với việc học cho kỳ thi tốt nghiệp nhưng vẫn dành thời gian để tập luyện hô hát cùng các cô, các chú trong câu lạc bộ, phục vụ bà con nhân dân vui xuân đón Tết.

Trang nói: “Em rất vui và tự hào khi được cùng mọi người góp phần gìn giữ vốn quý dân ca bài chòi. Với bản thân em, mỗi lần đứng giữa trời đêm, cầm trên tay quân bài và cất lên lời hô, câu hát… là một lần được sống với niềm vui, được hòa vào không gian mang đậm màu sắc dân gian xứ Quảng quê mình. Em sẽ cố gắng tập luyện, trau dồi giọng hát để sau này sẽ tiếp nối các cô, chú, duy trì hoạt động câu lạc bộ”.

Một buổi tập của các thành viên Câu lạc bộ Dân ca Bài chòi xã Thạnh Bình. Ảnh: Đ.Trương

Gìn giữ giá trị văn hóa

Sự lan tỏa sâu rộng của vốn quý dân ca bài chòi từ những không gian chơi hội đang được duy trì khắp nơi trên đất Quảng đã cho thấy sức sống mạnh mẽ của loại hình văn nghệ dân gian này. Nhiều câu lạc bộ dân ca bài chòi, mặc dù gặp không ít khó khăn trong điều kiện sáp nhập đơn vị hành chính nhưng cũng đã cố gắng duy trì hoạt động, đều đặn có những đêm hô hát phục vụ bà con.

Điển hình như Câu lạc bộ Dân ca Bài chòi xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước (cũ) sau sát nhập đã được chuyển tên thành Câu lạc bộ Dân ca Bài chòi xã Thạnh Bình với quy mô, nhân sự và hoạt động vẫn giữ nguyên. Những sinh hoạt định kỳ, những đêm hô hát bài chòi phục vụ nhân dân trong xã vẫn được tổ chức thường xuyên.

Ban chủ nhiệm câu lạc bộ cho hay, mặc dù có những biến động về con người và địa bàn nhưng mọi việc đã được khắc phục nhanh chóng, nội dung hoạt động liên tục và bài bản, đôi lúc còn có sự đổi mới với tình hình mới, điều kiện, thiết chế văn hóa mới…

Kế thừa truyền thống của một câu lạc bộ dân ca bài chòi được hình thành từ rất sớm với những hạt nhân văn nghệ tiêu biểu của xã Tiên Cảnh (cũ), Câu lạc bộ Dân ca Bài chòi xã Thạnh Bình hiện nay tiếp tục phát huy những lợi thế sẵn có, tận dụng tối đa nguồn lực địa phương mới dành cho văn hóa nghệ thuật và nguồn đầu tư kinh phí từ dự án bảo tồn và phát triển di sản phi vật thể bài chòi cho việc mua sắm trang phục, đạo cụ và cùng với những yếu tố cần thiết phục vụ cho hô hát bài chòi… Đây có thể xem là một trong những tín hiệu vui đối với di sản văn hóa phi vật thể bài chòi từ cơ sở.

Chị Nguyễn Thị Tài, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Dân ca Bài chòi xã Thạnh Bình, cho hay: “Chúng tôi rất vui vì thời gian qua, ngành chức năng của thành phố và UBND xã Thạnh Bình đã có sự quan tâm, đầu tư và động viên kịp thời cho hoạt động văn hóa văn nghệ địa phương.

Chính vì thế, vượt qua những khó khăn ban đầu, hiện tại câu lạc bộ đã có những khởi sắc đáng mừng, các đêm hô hát dịp Tết Bính Ngọ vừa qua được bà con nhân dân địa phương hưởng ứng và đánh giá cao. Cái khó nhất hiện tại là lực lượng nhạc công phục vụ đệm đàn cho hô hát rất ít, mỗi đêm hô hát chúng tôi phải thuê mướn rất bất cập…”.

Có lẽ trong định hướng về bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của bài chòi, ngành văn hóa thành phố Đà Nẵng nên thường xuyên mở nhiều lớp tập huấn về âm nhạc phục vụ cho dân ca bài chòi ở các địa phương; tập huấn kỹ năng viết, dàn dựng các chương trình dân ca bài chòi cho những hạt nhân văn nghệ.

Bên cạnh đó, cần mở các lớp hô hát dân ca bài chòi ở nhà văn hóa thôn, khối phố, khu dân cư… cho thế hệ trẻ có điều kiện tiếp xúc, thẩm thấu cái hay, cái đẹp của dân ca Bài chòi quê mình, nhằm đáp ứng đời sống văn hóa cộng đồng và bảo lưu giá trị truyền thống cho mai sau.

ĐẶNG TRƯƠNG