Gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa 'Bộ đội Cụ Hồ' thời kỳ mới

Cán bộ Đồn Biên phòng Ia Đal, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ngãi hướng dẫn người dân chăm sóc lúa nước trên địa bàn xã Ia Đal. Ảnh: Thạnh Đoàn

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với văn hóa và con người. Người không tiếp cận văn hóa như một lĩnh vực biệt lập, chỉ bó hẹp trong văn học, nghệ thuật hay sinh hoạt tinh thần, mà nhìn nhận văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với chính trị, kinh tế, đạo đức, giáo dục và sự phát triển toàn diện của con người. Theo Người, văn hóa phải phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, góp phần bồi dưỡng lý tưởng, đạo đức, trí tuệ, lối sống và phong cách của con người mới.

Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, những giá trị văn hóa ấy được kết tinh sinh động trong phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”. “Bộ đội Cụ Hồ” không chỉ là danh xưng trìu mến, thiêng liêng mà nhân dân trao tặng cán bộ, chiến sĩ Quân đội ta, mà còn là một hệ giá trị văn hóa - đạo đức đặc sắc, được hình thành, bồi đắp và phát triển trong suốt quá trình xây dựng, chiến đấu, trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong phẩm chất ấy có lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân; có ý chí quyết chiến, quyết thắng; có tinh thần kỷ luật tự giác, nghiêm minh; có tình đồng chí, đồng đội; có lối sống giản dị, trong sạch, nghĩa tình; có quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam khẳng định: “Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam”. Nghị quyết cũng nhấn mạnh những yêu cầu để các giá trị văn hóa thấm sâu vào mọi mặt đời sống xã hội, khơi dậy truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Đó là cơ sở quan trọng để nhận thức sâu sắc hơn giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” trong xây dựng Quân đội thời kỳ mới.

Giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” là tài sản tinh thần vô giá của Quân đội ta

“Bộ đội Cụ Hồ” là biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của đạo đức quân nhân cách mạng, của văn hóa quân sự Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Phẩm chất ấy được hun đúc từ truyền thống yêu nước, nhân nghĩa, đoàn kết, bất khuất của dân tộc, từ bản chất cách mạng của Quân đội ta, từ sự giáo dục, rèn luyện của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ thực tiễn chiến đấu, công tác, lao động sản xuất và gắn bó máu thịt với nhân dân. Giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” trước hết biểu hiện ở bản lĩnh chính trị vững vàng. Người quân nhân cách mạng phải kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tuyệt đối tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, không dao động trước khó khăn, thử thách, không mơ hồ, mất cảnh giác trước âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch. Đây là nền tảng cốt lõi để Quân đội ta luôn giữ vững bản chất cách mạng, xứng đáng là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” còn biểu hiện ở đạo đức, lối sống và phong cách ứng xử. Người quân nhân cách mạng không chỉ giỏi về quân sự, nghiêm về kỷ luật, mà còn phải đẹp trong đạo đức, chuẩn mực trong lời nói và hành động, nhân văn trong quan hệ với đồng chí, đồng đội và nhân dân. Trong mọi hoàn cảnh, cán bộ, chiến sĩ phải biết đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân, của tập thể lên trên lợi ích cá nhân. Sẵn sàng hy sinh, “vì nhân dân quên mình”, giúp dân phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn, xóa đói, giảm nghèo, xây dựng cơ sở chính trị địa phương vững mạnh.

Thực tiễn những năm qua tiếp tục khẳng định sức sống bền vững của phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII nêu rõ: “Công tác giáo dục, định hướng chính trị, lãnh đạo tư tưởng trong toàn quân đạt nhiều kết quả quan trọng….Cán bộ, chiến sĩ luôn kiên định, trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng… Phát huy vai trò nòng cốt, tiên phong trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, làm thất bại âm mưu “diễn biến hòa bình”, “phi chính trị hóa” Quân đội”. Hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” tiếp tục tỏa sáng trong công tác dân vận, giúp dân, xây dựng “thế trận lòng dân”. Trong 5 năm (2020-2025), toàn quân đã phối hợp tuyên truyền 430.150 buổi với hơn 20 triệu lượt người tham gia. Giúp nhân dân gần 5 triệu ngày công; hỗ trợ xây dựng 47.303 căn nhà, trị giá hơn 2 nghìn tỷ đồng. Từ đó, góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, mối quan hệ gắn bó máu thịt quân dân và xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc. Những con số ấy không chỉ phản ánh kết quả công tác, mà còn là minh chứng sinh động cho giá trị văn hóa, đạo đức, nhân văn của “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới.

Yêu cầu mới đặt ra đối với phát huy giá trị văn hóa trong xây dựng phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới

Hiện nay, nhiệm vụ xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực tiếp tục biến động nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gay gắt hơn; xung đột, chiến tranh cục bộ, chiến tranh công nghệ cao, chiến tranh mạng, các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng tác động trực tiếp đến nhiệm vụ quân sự, quốc phòng.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: “Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhất là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo diễn ra nhanh, sâu sắc và toàn diện; các vấn đề biến đổi khí hậu, an ninh truyền thống, phi truyền thống ngày càng phức tạp”. Trong nước, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII xác định: “Phát huy truyền thống Quân đội anh hùng, xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh toàn diện "Mẫu mực, tiêu biểu", Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; nâng cao sức mạnh quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, góp phần xây dựng đất nước hòa bình, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc”.

Cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Tĩnh tham dự Tọa đàm thanh niên “Hãy sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và đơn vị”. Chương trình do Chi đoàn Tiểu đoàn Huấn luyện - Cơ động (Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Tĩnh) phối hợp với Chi đoàn xã Toàn Lưu (đơn vị kết nghĩa) tổ chức. Ảnh: Thanh Giang

Bên cạnh những thuận lợi cơ bản, mặt trái của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, không gian mạng, mạng xã hội và các nền tảng xuyên biên giới đang tác động không nhỏ đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm, lối sống của cán bộ, chiến sĩ. Một số biểu hiện như chủ nghĩa cá nhân, thực dụng, giảm sút ý chí phấn đấu, vi phạm kỷ luật, thiếu gương mẫu, nói không đi đôi với làm, nếu không được ngăn chặn kịp thời, sẽ ảnh hưởng đến uy tín, truyền thống của Quân đội và hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII cũng thẳng thắn chỉ rõ: “Việc chấp hành kỷ luật Quân đội, pháp luật Nhà nước tuy có chuyển biến nhưng chưa thật sự vững chắc, vụ việc nghiêm trọng còn xảy ra ảnh hưởng đến uy tín, truyền thống của Quân đội, hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”.

Từ những vấn đề đó, phát huy giá trị văn hóa trong xây dựng phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới phải được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, xây dựng Đảng bộ Quân đội trong sạch, vững mạnh toàn diện “Mẫu mực, tiêu biểu”; xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” cần được thể hiện cả trong đời sống thực và môi trường số. Mỗi quân nhân phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, khả năng nhận diện, kiểm chứng thông tin, ý thức bảo vệ bí mật quân sự, bí mật quốc gia; đồng thời có văn hóa ứng xử trên không gian mạng, không chia sẻ, bình luận, phát tán thông tin sai trái, độc hại, không để các thế lực thù địch lợi dụng lôi kéo, kích động, chống phá. Xử lý hài hòa mối quan hệ giữa đời sống thực và không gian số, dữ liệu mở và bảo đảm an ninh, chủ quyền văn hóa số theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Đột phá trong phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý trong phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2025 - 2030 của Đảng bộ Quân đội là yêu cầu phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII xác định một trong ba đột phá là: “Tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh thu hút, trọng dụng nhân tài, xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại; nâng cao chất lượng xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật; phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới”. Đây là định hướng rất quan trọng, thể hiện sự phát triển nhận thức về vai trò của văn hóa trong xây dựng Quân đội. Phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” không chỉ là giữ gìn truyền thống, mà còn là tạo động lực tinh thần, chuẩn mực hành động và sức đề kháng chính trị, đạo đức, văn hóa cho cán bộ, chiến sĩ trước những tác động tiêu cực từ xã hội. Đó cũng là cơ sở để xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, làm nền tảng nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của toàn quân.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII cũng nhấn mạnh yêu cầu: “Đột phá phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới”; tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; thực hiện Nghị quyết số 847-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương, Cuộc vận động “Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới… bằng nhiều cách làm sáng tạo, phù hợp, hiệu quả”. Trong Nghị quyết cũng chỉ ra cần: “Chú trọng phát triển văn hóa chính trị, văn hóa quân sự; tham gia xây dựng, cụ thể hóa và thực hiện hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam gắn với chuẩn hóa tiêu chí, chuẩn mực “Bộ đội Cụ Hồ”; khơi dậy tinh thần yêu nước, tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc và truyền thống anh hùng của Quân đội, làm cho giá trị văn hóa truyền thống trở thành nguồn lực nội sinh, động lực xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”.

Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố Cần Thơ tổ chức bàn giao "Nhà đồng đội" cho quân nhân có hoàn cảnh khó khăn đang công tác tại đơn vị. Ảnh: Văn Long

Một số giải pháp để những giá trị văn hóa phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” tiếp tục tỏa sáng

Một là, cần tiếp tục nâng cao nhận thức của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị các cấp và mỗi cán bộ, chiến sĩ về vị trí, ý nghĩa của giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”. Phải nhận thức sâu sắc rằng “Bộ đội Cụ Hồ” không chỉ là truyền thống vẻ vang, mà còn là chuẩn mực văn hóa, chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực nhân cách của người quân nhân cách mạng trong thời kỳ mới. Giữ gìn và phát huy phẩm chất ấy là trách nhiệm chính trị, trách nhiệm đạo đức, trách nhiệm văn hóa của mỗi tổ chức, mỗi quân nhân.

Hai là, đẩy mạnh giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Nội dung giáo dục cần làm cho cán bộ, chiến sĩ thấm nhuần sâu sắc mục tiêu, lý tưởng chiến đấu của Quân đội; truyền thống yêu nước, nhân nghĩa, đoàn kết của dân tộc; bản chất, truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam; yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới. Trong đó, phải gắn giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức, con người với thực hiện Nghị quyết số 847-NQ/QUTW, Cuộc vận động “Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh ‘Bộ đội Cụ Hồ’ thời kỳ mới” và Phong trào Thi đua Quyết thắng.

Ba là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, kỷ luật, nhân văn. Môi trường văn hóa quân sự phải là nơi nuôi dưỡng lý tưởng, rèn luyện bản lĩnh, bồi dưỡng đạo đức, hình thành phong cách, tác phong chính quy cho cán bộ, chiến sĩ. Cần kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật với chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của bộ đội; giữa giáo dục, thuyết phục với quản lý, kiểm tra, giám sát; giữa phát huy dân chủ với giữ nghiêm kỷ luật theo tinh thân Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII về yêu cầu chú trọng xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, chủ động đấu tranh phòng, chống hiệu quả những tác động tiêu cực của xã hội vào đơn vị.

Bốn là, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ trì, người đứng đầu. Trong Quân đội, nêu gương là phương thức lãnh đạo, giáo dục có sức thuyết phục rất lớn. Cán bộ càng giữ cương vị cao càng phải mẫu mực về bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, phương pháp công tác, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm, tác phong gần gũi bộ đội, tôn trọng nhân dân. Sự thống nhất giữa lời nói và việc làm của cán bộ là yếu tố quan trọng để xây dựng niềm tin, củng cố đoàn kết nội bộ, lan tỏa giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” trong cơ quan, đơn vị.

Năm là, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống” trong phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”. “Xây” là bồi đắp lý tưởng cách mạng, đạo đức trong sáng, lối sống lành mạnh, ý chí chiến đấu, tinh thần trách nhiệm, ý thức kỷ luật, tình yêu thương đồng chí, đồng đội, sự gắn bó máu thịt với nhân dân. “Chống” là kiên quyết đấu tranh với chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, thực dụng, vô cảm, ngại khó, ngại khổ, vi phạm kỷ luật, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Đây cũng là yêu cầu thống nhất với quan điểm của Nghị quyết số 80-NQ/TW về xử lý hài hòa mối quan hệ giữa “xây” và “chống”, truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế, đời sống thực và không gian số.

Sáu là, phát huy vai trò của báo chí, văn học, nghệ thuật, thiết chế văn hóa trong lan tỏa hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”. Cần đẩy mạnh tuyên truyền gương người tốt, việc tốt, mô hình hay, cách làm sáng tạo; phản ánh sinh động hình ảnh cán bộ, chiến sĩ trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn, giúp dân xóa đói, giảm nghèo, tham gia gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Qua đó, làm cho hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” tiếp tục tỏa sáng trong lòng nhân dân và bạn bè quốc tế.

Phát huy giá trị văn hóa trong xây dựng phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh là nhiệm vụ vừa cơ bản, lâu dài, vừa cấp thiết. Đó là quá trình làm cho các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, của Quân đội, của tư tưởng Hồ Chí Minh thấm sâu vào nhận thức, tình cảm, niềm tin, lối sống và hành động của mỗi cán bộ, chiến sĩ. Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” vẫn là tài sản tinh thần vô giá của Quân đội ta, là biểu tượng cao đẹp trong lòng nhân dân, là nguồn sức mạnh quan trọng góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao bản lĩnh, trí tuệ, đạo đức, kỷ luật, trách nhiệm và khát vọng cống hiến; xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước và nhân dân; góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Đại úy Bùi Minh Quyết, Khoa Triết học Mác - Lênin, Học viện Chính trị

------------------------------------------------------

Tài liệu tham khảo

1. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.

2. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.

4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.

5. Tổng cục Chính trị, Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025-2030, Hà Nội, 2025.

6. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 847-NQ/QUTW về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.