Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng 2026: Như cây có cội, như sông có nguồn

Mạch nguồn bồi đắp hệ giá trị

Trong tâm thức của người Việt, đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh không chỉ là một địa danh lịch sử, mà là “linh địa”, là “huyệt đạo” văn hóa của cả dân tộc. Cố GS. TS. Ngô Đức Thịnh từng nhấn mạnh, giá trị lớn nhất của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là đã xây dựng được biểu tượng về cội nguồn. Đây là hiện tượng xuyên thời đại, xuyên các triều đại mà nếu không có biểu tượng này thì sẽ không có sức mạnh dân tộc. Trong lịch sử và cả thời đại hiện nay chúng ta cư xử với Vua Hùng như với biểu tượng hơn là một nhân vật lịch sử và vì thế tạo nên sức mạnh gấp nhiều lần.

Khởi phát từ đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, dưới lăng kính hệ giá trị, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là biểu tượng cao nhất của lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, mang ý nghĩa cốt lõi trong văn hóa Việt suốt hàng nghìn năm lịch sử. Thông qua hình tượng Quốc Tổ, đạo lý thờ cúng tổ tiên trong gia đình được phóng chiếu trên quy mô quốc gia, củng cố ý thức cộng đồng sâu sắc. Khi mỗi người dân thực hành tín ngưỡng, thắp nén tâm hương hướng về Đất Tổ cũng là lúc họ đang cố kết cộng đồng ở mức độ cao nhất.

Giỗ Tổ Hùng Vương là biểu tượng thiêng liêng của tinh thần đại đoàn kết, nơi triệu trái tim cùng hướng về cội nguồn để thấy bản sắc và sức mạnh dân tộc. Nguồn: BVH

Theo PGS. TS. Nguyễn Chí Dũng, Viện Xã hội học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không chỉ là sự tưởng nhớ quá khứ mà còn là sự khẳng định chủ quyền văn hóa. Khi chúng ta nhận nhau là con Lạc, cháu Hồng, vô hình trung đã tạo nên một “thành trì tâm linh” bất khả xâm phạm.

“Dân tộc Việt Nam đã sinh tồn và phát triển trong vô vàn khó khăn, thử thách. Nhiều thế lực ngoại xâm hùng mạnh đã không ít lần tấn công, xâm chiếm Việt Nam… Sự phát triển của dân tộc Việt Nam đã không ít lần bị kéo lùi. Trong những hoàn cảnh ấy, chỉ có đoàn kết, tăng cường tính cố kết cộng đồng, dân tộc Việt Nam mới có thể trụ vững và phát triển. Ở đây, đoàn kết đã trở thành giá trị cốt lõi và chuẩn mực quan trọng của người Việt Nam ở tất cả các cấp độ”, PGS. TS Nguyễn Chí Dũng phân tích.

PGS. TSKH. Lương Đình Hải, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, so sánh: các nguồn lực như tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản càng khai thác càng cạn kiệt; nếu không khai thác thì vẫn nguyên vẹn, không lụi tàn, không hao mòn, không tàn lụi. Còn hệ giá trị là nguồn lực rất đặc biệt, càng được khai thác, càng được phát huy, thì càng phát triển, phồn thịnh, bùng dậy mạnh mẽ. Chúng là những viên ngọc, thỏi vàng quý giá, “ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”. Quá trình hình thành và phát triển của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không nằm ngoài giá trị ấy, là quá trình diễn tiến từ thấp đến cao và liên tục được chuyên chở, bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Lớp “phù sa” nuôi dưỡng sức mạnh nội sinh

Từ huyền thoại “bọc trăm trứng”, mọi người dân Việt Nam đều nhận nhau là anh em, có chung cội nguồn, chung dòng máu và chung Quốc Tổ là các Vua Hùng. Giá trị tinh thần sâu đậm đọng lại trong nếp nhà, qua cách cha mẹ dạy con biết chắp tay trước bàn thờ tổ tiên, trong những lời ru thấm đẫm tình yêu quê hương, những điệu hát dâng lên thần điện… Sự trao truyền này không ồn ào nhưng bền bỉ, giúp hệ giá trị quốc gia, dân tộc thẩm thấu vào từng tế bào của xã hội.

Trong bài nghiên cứu “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương với việc hình thành bản sắc dân tộc”, PGS. TS. Đặng Văn Bài - Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia nhìn nhận, tín ngưỡng thờ tổ tiên, trong đó có tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là một trong những yếu tố quan trọng có khả năng tạo ra sự liên kết vững chắc và củng cố 3 nhân tố văn hóa cơ bản của Việt Nam là gia đình, làng xã, đất nước hay Tổ quốc. Hùng Vương từ một “anh hùng văn hóa” trong truyền thuyết đã bước vào cuộc đời thực của người Việt Nam với tư cách là một biểu tượng tối linh được ngưỡng mộ và thờ cúng, tôn vinh trong tâm thức dân tộc…

“Tín ngưỡng đó đã đóng vai trò cực kỳ quan trọng vào việc hun đúc phẩm chất và bản lĩnh văn hóa Việt Nam cũng như bồi đắp hệ giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, trong đó tiêu biểu nhất là chủ nghĩa yêu nước, ý thức tự cường dân tộc của người Việt Nam”, PGS. TS. Đặng Văn Bài nói.

Đến nay, khi đất nước bước vào thời đại của những biến động toàn cầu và những làn sóng văn hóa xuyên quốc gia, tinh thần của ngày Giỗ Tổ càng được khơi dậy mạnh mẽ. Đó cũng là cách người Việt củng cố hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam, lấy đó làm nền tảng phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.

PGS. TS. Nguyễn Tài Đông, Viện trưởng Viện Triết học, Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phân tích hệ giá trị là thước đo bản thể luận, giúp mỗi cá nhân trả lời câu hỏi “Tôi là ai?” và giúp cả cộng đồng xác định “Chúng ta là ai?”. Nhìn về cội nguồn Hùng Vương, để thấy ngay từ buổi bình minh của dân tộc, ông cha ta đã xây dựng nên cộng đồng, dân tộc và quốc gia… Song song với quá trình dựng nước và giữ nước, các giá trị văn hóa và tinh thần của con người và dân tộc Việt Nam được hình thành, phát triển, làm phong phú và hệ thống hóa, trở thành bản sắc riêng, dân tộc tính riêng, “thẻ căn cước” riêng. Những giá trị này được tích lũy và phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử, trở thành linh hồn của người Việt, định hướng cho sự tồn tại và phát triển của đất nước, là yếu tố gắn kết cộng đồng và động lực tinh thần quan trọng cho toàn dân tộc. Những giá trị này kết hợp với trí tuệ, công nghệ của thời đại mới sẽ thúc đẩy xung lực phát triển đột phá.

“Hệ giá trị Việt Nam được xây dựng trên nền tảng kế thừa những giá trị truyền thống, phát huy giá trị cách mạng và tiếp thu có chọn lọc giá trị tiến bộ của nhân loại. Sự kết hợp hài hòa này tạo nên một hệ thống giá trị đồng thời mang tính dân tộc sâu sắc và tính thời đại tiến bộ, vừa bảo tồn bản sắc văn hóa vừa đáp ứng yêu cầu phát triển mới”, PGS. TS. Nguyễn Tài Đông nói.