Giữ hồn nghề, làm giàu quê hương

Không chỉ đòi hỏi kỹ thuật, sự công phu của nghề khảm, tác phẩm còn gửi gắm mong muốn lưu giữ những ký ức văn hóa dân gian đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc để truyền đi thông điệp hãy cùng nhau giữ nghề truyền thống mà cha ông để lại.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Dũng (xã Chuyên Mỹ), bên trái - giới thiệu tác phẩm hộp khảm trai, ốc “Phúc thọ bách nhi”. Ảnh: Mỹ Nghệ

Điểm nhấn của tác phẩm “Phúc thọ bách nhi” nằm ở những hình ảnh mang màu sắc dân gian, đặc biệt là hình ảnh những em bé vui chơi với các trò chơi truyền thống. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Dũng, đây là những hình ảnh từng rất quen thuộc với nhiều thế hệ lớn tuổi nhưng ngày càng ít xuất hiện trong tuổi thơ của trẻ em hiện nay. Vì thế, “Bách nhi” không chỉ là chủ đề tạo hình mà còn là cách nghệ nhân kể lại một phần ký ức văn hóa.

Người lớn khi nhìn vào tác phẩm có thể nhớ về tuổi thơ của mình; còn thế hệ trẻ có thêm cơ hội hình dung ông bà, cha mẹ ngày trước đã vui chơi, sinh hoạt như thế nào. “Tôi muốn thông qua tác phẩm lưu giữ một phần ký ức văn hóa và truyền lại những giá trị của nghề cho thế hệ sau”, nghệ nhân Nguyễn Văn Dũng chia sẻ.

Để tạo nên một tác phẩm khảm có giá trị, ngoài ý tưởng, thì kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục năm làm nghề là yếu tố quan trọng. Với nghề khảm, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và tay nghề của người thợ. Từ lựa chọn nguyên liệu, tạo hình đến xử lý từng chi tiết, tất cả đều cần sự kiên trì và chính xác.

Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Dũng, chiếc hộp khảm trai, ốc trong tác phẩm tuy nhỏ nhưng khi đưa ra thị trường có giá khoảng 30 triệu đồng. Giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn ở thời gian, công sức và kỹ thuật của người thợ. Những sản phẩm được đầu tư cầu kỳ hơn về chất liệu, kỹ thuật và mỹ thuật có thể có giá trị cao hơn nhiều.

Đón nhận giải Đặc biệt, nghệ nhân Nguyễn Văn Dũng cho biết ông bất ngờ và xúc động. Với ông, phần thưởng trước hết là sự ghi nhận đối với tâm huyết, công sức và tình yêu dành cho nghề. Quan trọng hơn, đó là sự ghi nhận đối với những câu chuyện văn hóa được gửi gắm trong sản phẩm thủ công. “Giải thưởng vừa là niềm vui, vừa là động lực để tôi tiếp tục làm nghề, tiếp tục tìm tòi và sáng tạo”, ông Nguyễn Văn Dũng nói.

Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Dũng, các hội thi sản phẩm làng nghề không chỉ là dịp tôn vinh những người làm nghề mà còn tạo động lực để các nghệ nhân, thợ thủ công tiếp tục tìm tòi, sáng tạo, đưa sản phẩm truyền thống lên tầm cao mới.

Tuy nhiên, để nghề truyền thống có thể phát triển bền vững, câu chuyện không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở đội ngũ kế cận. Nghề khảm có đặc thù phải trải qua nhiều công đoạn, vừa tốn nguyên liệu, vừa đòi hỏi nhiều công sức. Người học nghề cần khoảng 2-3 năm mới có thể nắm được những kỹ thuật cơ bản, sau đó phải tiếp tục rèn luyện nhiều năm mới có thể thành thạo.

Hai con trai của nghệ nhân Nguyễn Văn Dũng đều được ông truyền nghề, nắm được các kỹ thuật cơ bản. Tuy nhiên, hiện các con làm công việc khác, chỉ khi có thời gian mới trở về hỗ trợ công việc gia đình. Từ câu chuyện của chính gia đình mình, ông cho rằng bài toán đặt ra với nhiều làng nghề hiện nay là làm thế nào để người trẻ vừa biết nghề, yêu nghề và quan trọng hơn là có thể sống được bằng nghề.

Từ thực tế đó, nghệ nhân Nguyễn Văn Dũng cho rằng, giữ nghề trong thời đại mới không thể chỉ dừng ở việc làm lại những gì cha ông đã làm. Người thợ phải kế thừa tinh hoa truyền thống, đồng thời sáng tạo để sản phẩm phù hợp với cuộc sống hiện đại. “Làm sản phẩm thủ công truyền thống thì vẫn phải luôn có sự sáng tạo mới. Mẫu mã, cách thể hiện phải được đổi mới nhưng vẫn giữ được nét riêng, cái hồn của nghề”, ông Nguyễn Văn Dũng chia sẻ.

Cùng với đổi mới mẫu mã, chất lượng sản phẩm là yếu tố quyết định khả năng phát triển lâu dài của làng nghề. Theo ông Nguyễn Văn Dũng nguồn nguyên liệu cần ổn định, có nguồn gốc rõ ràng; sản phẩm phải bảo đảm các yêu cầu về kỹ thuật và độ bền. Đặc biệt, khi hướng tới thị trường quốc tế, yêu cầu càng cao... Không chỉ tạo ra những sản phẩm có giá trị kinh tế, nghề khảm còn góp phần tạo việc làm, duy trì sinh kế và bảo tồn bản sắc văn hóa ở địa phương.

Khi người dân có thể sống được bằng nghề, nghề truyền thống có thêm điều kiện để được trao truyền; những giá trị văn hóa gắn với làng quê cũng tiếp tục được gìn giữ. Đây là những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, tạo nền tảng cho xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững.