'Giữ lửa' làn điệu Sấng Cọ ở Phú Thịnh

Nghệ nhân Sấng Cọ trình diễn làn điệu dân ca cổ.

Xã Phú Thịnh hiện có cộng đồng người Sán Dìu chiếm gần 11% trong tổng số 48% đồng bào dân tộc thiểu số của toàn xã. Trải qua quá trình định cư lâu đời, người Sán Dìu nơi đây luôn có ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc, trong đó Sấng Cọ là một giá trị văn hóa tiêu biểu.

Đưa chúng tôi đến buổi sinh hoạt của Câu lạc bộ (CLB) Sấng Cọ xã Phú Thịnh, bà Trần Thị Trọng, Chủ nhiệm CLB, không giấu được niềm tự hào khi nói về di sản của dân tộc mình: Sấng Cọ chủ yếu là hình thức hát đối đáp nam nữ theo lối giao duyên; mỗi bài thường được dịch từ lời cổ viết bằng chữ Nôm. Nội dung bài hát khéo léo mượn hình ảnh thiên nhiên, các điển tích văn học để bày tỏ tình yêu đôi lứa, ca ngợi Đảng, đất nước và công cuộc đổi mới quê hương...

Làn điệu Sấng Cọ rộn ràng mà tha thiết thường được cất lên trong các dịp lễ, Tết, hội hè, lễ vào nhà mới, đám cưới hoặc những ngày nông nhàn. Qua những câu hát giàu hình ảnh và ý nghĩa, người Sán Dìu gửi gắm tình yêu quê hương, đất nước, cuộc sống, đồng thời trao truyền những giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác. Chính cái tình, cái nghĩa mặn mòi ẩn chứa trong từng câu chữ Nôm cổ đã nuôi dưỡng tâm hồn nhiều thế hệ người Sán Dìu, trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng bền chặt qua năm tháng.

Để Sấng Cọ không chỉ được lưu giữ trong ký ức của những người cao tuổi, các thành viên CLB Sấng Cọ xã Phú Thịnh đã sưu tầm từng quyển sách cổ, ghi chép lại những lời hát tưởng như đã thất truyền. Đều đặn hằng tuần, các hội viên lại tụ họp tại Nhà văn hóa xóm Tân Quy để cùng tập hát, chỉnh từng hơi thở, uốn nắn từng câu điệu và trao đổi kinh nghiệm. Sự kiên trì ấy đã đem lại những kết quả đáng mừng.

Từ 5 thành viên khi mới thành lập, đến nay, CLB đã phát triển lên 30 thành viên. Đặc biệt, Sấng Cọ đang có sự tiếp nối giữa các thế hệ: hội viên cao tuổi nhất năm nay đã ngoài 80, trong khi thành viên nhỏ tuổi nhất mới 7 tuổi. Là một trong những hạt nhân trẻ của CLB, em Hoàng Thị Lan, học sinh lớp 10, Trường THPT Nguyễn Huệ, bộc bạch: Em yêu Sấng Cọ từ lâu nhưng trước đây chưa có cơ hội được học bài bản. Nhờ lớp học truyền dạy của CLB, em không chỉ biết hát những điệu hát khó mà còn hiểu rõ ý nghĩa sâu xa trong mỗi lời ca. Điều đó giúp em thêm tự hào về dân tộc mình và tự tin hơn mỗi khi đứng trên sân khấu biểu diễn.

Người dân xã Bản Ngoại tham gia họp bàn, đóng góp ý kiến nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Sức sống của Sấng Cọ hôm nay không chỉ được nuôi dưỡng từ tình yêu của người dân mà còn có sự đồng hành, tiếp sức của chính quyền địa phương. Với mục tiêu gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc, xã Phú Thịnh đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực, tạo môi trường để làn điệu truyền thống được trao truyền và phát huy trong đời sống.

Trao đổi với chúng tôi, bà Dương Thị Dung, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Phú Thịnh, cho biết: Công tác tuyên truyền, vận động đồng bào giữ gìn những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc, đặc biệt là làn điệu Sấng Cọ, luôn được xã chú trọng. Hằng năm, xã thường xuyên tổ chức các hoạt động hát Sấng Cọ ở từng thôn, xóm; đồng thời khuyến khích đưa các tiết mục Sấng Cọ vào biểu diễn trong những dịp kỷ niệm, Ngày hội Đại đoàn kết, lễ hội của thôn, xã và trong đời sống sinh hoạt của mỗi gia đình...

Rời Phú Thịnh khi chiều muộn, lời hát Sấng Cọ thiết tha của các nghệ nhân và thế hệ trẻ vẫn còn vương vấn trong chúng tôi. Sự chung sức của cộng đồng cùng định hướng của chính quyền đang giúp làn điệu dân ca Sấng Cọ được gìn giữ, tiếp tục lan tỏa trong đời sống văn hóa hôm nay.