Giữ lửa nghề dệt thổ cẩm giữa đại ngàn Lâm Đồng

Thắp lửa nghề dệt nơi bon Pi Nao

Nghệ nhân H’Yon (ở giữa), Bí thư Chi bộ bon Pi Nao, xã Nhân Cơ truyền dạy nghề dệt cho người trẻ trong bon

Những ngày này, khi nắng cuối chiều trải vàng trên những mái nhà ở bon Pi Nao, xã Nhân Cơ, tiếng lách cách của khung cửi vẫn đều đặn vang lên từ nhà văn hóa cộng đồng. Âm thanh ấy không chỉ báo hiệu những tấm vải mới đang thành hình mà còn thể hiện sức sống bền bỉ của nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người M’nông.

Người đang giữ vai trò “truyền lửa” cho nghề dệt nơi đây là nghệ nhân H’Yon, Bí thư Chi bộ bon Pi Nao. Hơn 40 năm gắn bó với khung cửi, bà được xem là một trong những người am hiểu sâu sắc các kỹ thuật dệt và ý nghĩa của từng hoa văn truyền thống.

Theo nghệ nhân H’Yon, dệt thổ cẩm không đơn thuần là tạo ra một sản phẩm để sử dụng mà còn là cách lưu giữ lịch sử, phong tục, tập quán của dân tộc M’nông. Mỗi hoa văn trên tấm vải đều mang một ý nghĩa riêng, phản ánh đời sống lao động, thiên nhiên và tín ngưỡng của cộng đồng.

Nghệ nhân H’Yon kết hợp giữa truyền nghề và truyền văn hóa giúp các bạn trẻ hiểu hơn về văn hóa dân tộc mình

Nghệ nhân H’Yon đã đứng ra thành lập Tổ hợp tác dệt thổ cẩm bon Pi Nao nhằm duy trì nghề và tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận với nghề dệt truyền thống. Không chỉ truyền dạy kỹ thuật dệt, nghệ nhân H’Yon còn kể cho lớp trẻ nghe những câu chuyện đằng sau từng họa tiết, giúp các em hiểu hơn về văn hóa dân tộc mình. Chính sự kết hợp giữa truyền nghề và truyền văn hóa đã tạo nên sức hút đặc biệt đối với người học.

Chị H’Hoa, một người trẻ đang tham gia học nghề dệt cho biết, ban đầu nhìn nghề dệt tưởng đơn giản nhưng khi thực hành mới thấy đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ. Mỗi hoa văn đều có quy luật riêng, nếu không cẩn thận sẽ rất dễ sai sót.

Bên cạnh những tấm vải, bộ trang phục truyền thống, chị em còn sáng tạo ra các sản phẩm như: túi xách, ví, khăn quàng, cà vạt, dép hay đồ lưu niệm mang họa tiết thổ cẩm. Những sản phẩm này không chỉ phục vụ nhu cầu sử dụng mà còn trở thành quà tặng được nhiều du khách yêu thích khi đến tham quan bon Pi Nao. Đây cũng là hướng đi giúp nghề dệt gắn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm thu nhập cho người dân địa phương.

Giữ sắc màu thổ cẩm dưới chân núi Lang Biang

Tại thôn Đăng Gia Dềt B và thôn Păng Tiêng, phường Lang Biang - Đà Lạt, nghề dệt vẫn hiện diện trong đời sống thường nhật của người dân tộc, trở thành niềm tự hào của cộng đồng địa phương.

Tại thôn Đăng Gia Dềt B, phường Lang Biang - Đà Lạt, nghề dệt vẫn hiện diện trong đời sống thường nhật của người dân tộc Cil

Theo bà Bon Yô Liên, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Lang Biang - Đà Lạt, hiện nay có khoảng 80 người tại 2 thôn là dệt thành thạo các loại hoa văn truyền thống. Đây là lực lượng quan trọng giúp gìn giữ và trao truyền nghề dệt cho thế hệ sau.

Một trong những người gắn bó lâu năm với nghề là chị Rơ Ông K Grô ở thôn Đăng Gia Dềt B. Từ nhỏ, chị đã được mẹ và bà hướng dẫn cách dệt vải cũng như truyền dạy văn hóa người dân tộc Cil. Qua nhiều năm, nghề dệt trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của chị.

Theo chị Rơ Ông K Grô, hiện nay người dân chủ yếu dệt theo đơn đặt hàng. Để hoàn thành một tấm thổ cẩm cần khoảng 3 ngày làm việc liên tục. Mỗi sản phẩm có giá bán từ 650.000 đến 700.000 đồng tùy kích thước và độ phức tạp của hoa văn.

Có khoảng 80 người tại 2 thôn Đăng Gia Dềt B và Păng Tiêng, phường Lang Biang - Đà Lạt là dệt thành thạo các loại hoa văn truyền thống

Nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường, ngoài các sản phẩm truyền thống, người dân còn phát triển nhiều mặt hàng mới như: băng đô, túi xách, dây đeo tay, cà vạt, kẹp sách, khăn choàng hay ứng dụng họa tiết thổ cẩm trên áo dài. Sự đa dạng về sản phẩm đã giúp nghề dệt tiếp cận nhiều đối tượng khách hàng hơn.

Nguồn thu nhập từ nghề dệt hiện đạt khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng đối với những người làm nghề thường xuyên. Dù chưa phải mức thu nhập cao, nhưng đây là nguồn kinh tế ổn định, góp phần cải thiện đời sống cho nhiều gia đình.

Nghề dệt không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn trở thành sinh kế giúp nâng cao thu nhập cho phụ nữ và người dân địa phương

Điều đáng quý là nghề dệt tại Lang Biang - Đà Lạt vẫn được duy trì theo hình thức truyền nghề trong gia đình. Những người bà, người mẹ tiếp tục hướng dẫn con cháu cách dệt, cách tạo hoa văn và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Nhờ đó, tiếng khung cửi vẫn vang lên trong nhiều ngôi nhà giữa vùng đất dưới chân núi Lang Biang.

Giữa dòng chảy của thời gian, những người phụ nữ vẫn kiên trì bên khung cửi, dệt nên những sắc màu truyền thống của dân tộc mình. Và chính họ đang góp phần để nghề dệt thổ cẩm tiếp tục sống, tiếp tục phát triển, trở thành cầu nối đưa văn hóa các dân tộc Lâm Đồng lan tỏa xa hơn trong đời sống hôm nay.

Theo bà Bon Yô Liên, để nghề dệt thổ cẩm tiếp tục được duy trì và phát triển, bên cạnh sự tâm huyết của các nghệ nhân và người dân, cần tăng cường các hoạt động hỗ trợ quảng bá sản phẩm, kết nối với du lịch cộng đồng và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hội Liên hiệp Phụ nữ phường sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức các lớp truyền dạy nghề, khuyến khích phụ nữ và thanh thiếu niên tham gia học dệt, đồng thời, hỗ trợ chị em phát triển các sản phẩm thổ cẩm phù hợp với nhu cầu thị trường.

"Chúng tôi mong muốn nghề dệt không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn trở thành sinh kế bền vững, giúp nâng cao thu nhập cho phụ nữ và người dân địa phương", bà Liên chia sẻ.