Giữ 'nét Mường' ở Xuân Du

Phụ nữ Mường thôn 12 trong trang phục truyền thống mỗi dịp hội họp, lễ tết.

Đến Xuân Du vào các dịp lễ, tết hay ngày hội đại đoàn kết, người ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh người phụ nữ Mường duyên dáng trong trang phục truyền thống. Với họ, bộ váy áo Mường không chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ mà còn là biểu tượng của cội nguồn, của niềm tự hào dân tộc được trao truyền qua bao thế hệ. Trong đời sống hôm nay, việc gìn giữ và tôn vinh trang phục truyền thống trong các sinh hoạt văn hóa, lễ hội chính là cách để người Mường Xuân Du khẳng định bản sắc, nuôi dưỡng ý thức gắn bó cộng đồng.

Bên cạnh những giá trị được gửi gắm trong trang phục dân tộc, đời sống văn hóa của đồng bào Mường nơi đây còn được bồi đắp bởi âm vang cồng chiêng, những làn điệu dân ca và các nghi lễ gắn bó mật thiết với sinh hoạt cộng đồng. Ở thôn 12 - nơi có tới 98% đồng bào dân tộc Mường sinh sống, đội cồng chiêng và văn nghệ quần chúng thường xuyên duy trì hoạt động tập luyện, biểu diễn. Khi tiếng chiêng vang lên trong ngày hội đại đoàn kết hay các sự kiện văn hóa của địa phương, khi ấy không khí trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết và đó cũng là “sợi dây” gắn kết cộng đồng, kết nối các thế hệ với nhau. Trưởng thôn 12, Bùi Thị Tuyết chia sẻ: “Bây giờ điều kiện sống đã khác trước, nhà sàn không còn, nhưng bà con trong thôn luôn ý thức phải giữ lấy bản sắc Mường. Từ sự thống nhất trong cộng đồng, hầu hết các hộ dân trong thôn đều dựng tường rào có hình hoa văn phụ nữ Mường trong trang phục truyền thống đánh cồng chiêng. Trong đời sống hàng ngày, người dân trong thôn vẫn sử dụng tiếng “mẹ đẻ”, đánh cồng chiêng mỗi dịp lễ, tết. Chính sự đồng thuận và niềm tự hào của người dân là yếu tố then chốt giúp văn hóa Mường vẫn được bảo tồn và tiếp tục trao truyền trong đời sống hôm nay”.

Một nét nổi bật trong đời sống văn hóa của người Mường ở Xuân Du là tiếng nói dân tộc vẫn được sử dụng khá phổ biến. Trong giao tiếp hàng ngày của người dân với nhau, tiếng Mường được sử dụng một cách tự nhiên, tạo sự thân thiết, gần gũi. Đó không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là nơi lưu giữ tri thức dân gian, phong tục, tập quán và cách ứng xử của cộng đồng qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, cho đến nay nhiều gia đình trên địa bàn xã vẫn luôn chú trọng dạy tiếng Mường cho con cháu ngay từ nhỏ, coi đây là cách quan trọng để giữ lấy gốc văn hóa. Khi tiếng nói dân tộc còn được sử dụng thường xuyên, các hình thức sinh hoạt văn hóa khác như dân ca, nghi lễ, phong tục truyền thống cũng có thêm điều kiện để bảo tồn và tiếp nối.

Bên cạnh các sinh hoạt văn hóa trong cộng đồng, đời sống tín ngưỡng của người dân xã Xuân Du cũng vô cùng phong phú, góp phần quan trọng trong việc gìn giữ “nét Mường”. Trong đó, lễ hội Phủ Na diễn ra vào dịp đầu xuân là một không gian văn hóa - tín ngưỡng đặc sắc, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương tham gia. Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, thể hiện những giá trị văn hóa truyền thống. Trong không gian văn hóa ấy, hình ảnh người dân mặc trang phục truyền thống, tiếng cồng chiêng vang lên hòa cùng không khí linh thiêng đã tạo nên bức tranh văn hóa đậm bản sắc. Đây cũng là dịp để đồng bào Mường Xuân Du thể hiện sự gắn bó với tín ngưỡng dân gian, đồng thời lan tỏa những giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương.

Nhận thức rõ vai trò của văn hóa trong đời sống cộng đồng, chính quyền xã Xuân Du xác định bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đồng bào các dân tộc, trong đó có đồng bào Mường là nhiệm vụ lâu dài, gắn với xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Xuân Du, Bùi Đức Chính cho biết, địa phương luôn chú trọng gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đồng bào Mường. Trong đó, việc duy trì các đội cồng chiêng, khuyến khích sử dụng trang phục truyền thống, tiếng nói cùng với các sinh hoạt văn hóa - tín ngưỡng được xem là nền tảng để bản sắc văn hóa Mường tiếp tục được bồi đắp. “Việc bảo tồn văn hóa không thể tách rời đời sống hiện đại mà cần đặt người dân vào vị trí trung tâm. Khi người dân hiểu, trân trọng và tự hào về bản sắc của mình, việc gìn giữ văn hóa sẽ trở thành ý thức tự giác và là nhu cầu của cả cộng đồng” - ông Chính nhấn mạnh.

Với người dân xã Xuân Du, giữ “nét Mường” trong đời sống hôm nay không phải là “níu kéo” những hình thức đã không còn phù hợp, mà là gìn giữ tinh thần, cốt cách văn hóa của một cộng đồng. Khi tiếng cồng chiêng vẫn vang trong ngày hội, khi trang phục truyền thống vẫn được trân trọng, khi tiếng Mường vẫn được sử dụng trong đời sống hàng ngày và khi các sinh hoạt tín ngưỡng vẫn được duy trì... khi ấy bản sắc văn hóa Mường vẫn được tiếp thêm sức sống - lặng lẽ nhưng bền bỉ, góp phần làm giàu thêm bức tranh văn hóa đa dạng của xứ Thanh.

Bài và ảnh: Hoài Anh