Gỡ điểm nghẽn chính sách, mở đường cho doanh nghiệp tư nhân đổi mới sáng tạo

Sáng 9/1, Báo Nhân Dân phối hợp Ban Chính sách Chiến lược Trung ương tổ chức Hội thảo với chủ đề: “Nghị quyết số 57-NQ/TW và 68-NQ/TW: Nền tảng để doanh nghiệp tư nhân đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về tăng trưởng nhanh, bền vững và tự chủ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang ngày càng khẳng định vai trò là động lực then chốt của nền kinh tế. Hai nghị quyết quan trọng của Trung ương – Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng, mà còn đặt ra yêu cầu mang tính thực tiễn sâu sắc nhằm khơi thông các nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp tư nhân, để khoa học và công nghệ thực sự đi vào sản xuất, thị trường và trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân cho biết, một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn tới đã được Đảng ta khẳng định là kinh tế tư nhân - động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, để cùng kinh tế nhà nước tạo sự đột phá trong đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tham gia sâu chuỗi giá trị toàn cầu để thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Đặc biệt, tinh thần dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng thấm đậm ý chí, quyết tâm thực hiện chuyển đổi số quốc gia, coi đây là “cuộc cách mạng toàn diện” để đưa quy mô kinh tế số chiếm hơn 40% GDP vào năm 2035, hình thành 10-15 tập đoàn công nghệ số “Make in Vietnam” dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nhiều doanh nghiệp tư nhân lĩnh ấn tiên phong trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, blockchain, fintech để bứt phá năng suất, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Thực tiễn cho thấy, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế tư nhân có tác động bổ trợ lẫn nhau. Nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn đã đầu tư nhiều tỷ USD vào nghiên cứu, triển khai công nghệ mới, tích cực hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng trong chuyển đổi số quốc gia, chuyển đổi năng lượng, tạo ra hàng triệu việc làm”, ông Lê Quốc Minh nói.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, theo khảo sát của VCCI, có 59,3% doanh nghiệp dự kiến có lãi trong năm 2025. Tuy nhiên, chỉ có 11,2% doanh nghiệp đạt mức lãi theo kế hoạch, 40,7% doanh nghiệp không tạo ra tích lũy vốn, hoạt động hòa vốn hoặc thua lỗ, 69% doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm, 51% doanh nghiệp dự kiến giữ nguyên quy mô trong 2 năm tới, thể hiện tâm lý thận trọng.

Toàn cảnh hội thảo

Trong bối cảnh đó, đầu tư cho khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo - vốn đòi hỏi nguồn lực lớn, thời gian dài và rủi ro cao - chưa thể trở thành ưu tiên của đa số doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đáng chú ý, 93% doanh nghiệp cho biết họ khó dự đoán thay đổi chính sách pháp luật. Khi chính sách thay đổi nhanh, thiếu ổn định và khả năng dự báo, doanh nghiệp rất khó xây dựng chiến lược công nghệ và đầu tư R&D trung, dài hạn. Đây là rào cản vô hình nhưng rất lớn đối với đổi mới sáng tạo.

Lý giải nguyên nhân của tình trạng trên, đại diện VCCI thẳng thắn chỉ rõ một số điểm nghẽn như: thể chế thiên về quản lý - kiểm soát hơn là khuyến khích - chia sẻ rủi ro khiến doanh nghiệp đầu tư đổi mới sáng tạo phải tự chịu gần như toàn bộ rủi ro; cơ chế bảo lãnh, đồng đầu tư, thí điểm chính sách (sandbox) còn hạn chế. Chính sách ưu đãi cho R&D và đổi mới công nghệ chưa đủ hấp dẫn và khó tiếp cận. Bên cạnh đó, khung pháp lý cho công nghệ và mô hình kinh doanh mới chưa theo kịp thực tiễn.

“Trong năm 2025, có 10 luật khoa học công nghệ được thông qua như: Luật khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật công nghiệp công nghệ số, Luật chuyển đổi số, Luật trí tuệ nhân tạo, sửa đổi bổ sung luật sở hữu trí tuệ, Luật chuyển giao công nghệ, nhưng để thẩm thấu và vận dụng được trong doanh nghiệp và người dân nắm được thì cần phải có thời gian, trong khi công nghệ thì thay đổi từng ngày”, Phó Chủ tịch VCCI nêu thực tế.

Phó Chủ tịch VCCI cho rằng, việc khơi thông đầu tư vào khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo cần bắt đầu từ đổi mới thể chế, với các định hướng lớn: Chuyển từ tư duy “quản lý KHCN” sang “kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo”. Quản lý theo kết quả đầu ra, chấp nhận rủi ro hợp lý trong nghiên cứu và đổi mới.

“Cần tạo động lực tài chính đủ mạnh cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ. Mở rộng ưu đãi thuế cho chi phí R&D, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; cải tiến cơ chế Quỹ đổi mới công nghệ Quốc gia, Quỹ phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia theo hướng linh hoạt, dễ sử dụng, sát với thực tiễn. Bảo đảm môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo”, đại diện VCCI nêu ý kiến.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng tập trung thảo luận về các khía cạnh hoàn thiện thể chế, gỡ bỏ rào cản cho doanh nghiệp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tài chính cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khu vực tư nhân; kinh nghiệm doanh nghiệp tư nhân chuyển đổi số thành công; phát triển nguồn nhân lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; kết nối chính sách - thị trường trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo...

Đồng thời, đề xuất giải pháp cụ thể, hợp lý, sát với tình hình, góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn phát triển của nền kinh tế nói chung, đặc biệt là khu vực tư nhân đang đặt ra bởi vì phải có những đột phá, thực hiện đầy đủ, trọn vẹn quan điểm, chủ trương của Đảng, thực thi nghiêm túc chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thì mới có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng liên tục hai con số trong những năm tới.

Cẩm Tú/VOV.VN