Gỡ 'điểm nghẽn' cho những siêu dự án điện gió tỷ USD

Ngày 26/5, Báo Tài chính - Đầu tư, phối hợp với Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu (GWEC) tổ chức họp báo thông tin về Hội nghị Năng lượng gió châu Á - Thái Bình Dương.

Mục tiêu điện gió Việt Nam dẫn đầu khu vực

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, mục tiêu đến năm 2030 của Việt Nam là phát triển khoảng 26.066-38.029 MW điện gió trên bờ và gần bờ, cùng khoảng 6.000-17.032 MW điện gió ngoài khơi (vận hành giai đoạn 2030-2035).

Ông Alessandro Antonioli, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của CIP.

Đánh giá về mục tiêu này, ông Bùi Vĩnh Thắng, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của Hội đồng Năng lượng Gió Toàn cầu (GWEC) nhận định, nếu nhìn rộng ra các nước trong khu vực (ngoại trừ Trung Quốc và Ấn Độ), Việt Nam hoàn toàn có thể coi là quốc gia dẫn đầu về cả điện gió trên bờ lẫn ngoài khơi.

Đồng quan điểm, ông Alessandro Antonioli, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của CIP - tập đoàn năng lượng tái tạo lớn từ Đan Mạch chỉ ra rằng, Việt Nam đang sở hữu lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ nhờ đường bờ biển dài cùng nguồn tài nguyên thiên nhiên ưu đãi có tốc độ gió cao và chất lượng ổn định.

Một động lực quan trọng khác thúc đẩy ngành này chính là nhu cầu nội địa. Theo ông Alessandro Antonioli, là một nền kinh tế đang phát triển, Việt Nam rất cần nguồn năng lượng ổn định, bền vững với giá cả phải chăng. Đặc biệt, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng sản xuất từ châu Âu và Mỹ sang Việt Nam càng đòi hỏi nguồn năng lượng phải đáp ứng các tiêu chuẩn xanh.

"Đây là thách thức nhưng cũng là cơ hội nếu có chính sách hỗ trợ, khung thương mại rõ ràng và nâng cao được chuỗi cung ứng địa phương", đại diện CIP nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, Giám đốc Phát triển Kinh doanh IPC E&C.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, Giám đốc Phát triển Kinh doanh IPC E&C cũng nhận định, nhu cầu phụ tải tại Việt Nam hiện rất lớn, đòi hỏi ngành điện phải đi trước một bước nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP và gia tăng dân số. Cũng theo ông Tú, nước ta hiện có đủ hệ sinh thái để đáp ứng đà phát triển này, đồng thời khẳng định Việt Nam đang đi đúng hướng trong bối cảnh xanh hóa trở thành xu thế tất yếu toàn cầu.

"Điểm nghẽn" phát triển điện gió

Mục tiêu lớn, lợi thế lớn, thế nhưng ông Alessandro Antonioli thừa nhận, sự đình trệ trong việc hoạch định chính sách trong 3 năm qua khiến niềm tin của nhà đầu tư đã bị suy giảm, đặc biệt là việc chậm thanh toán tiền điện cho một số đơn vị sản xuất năng lượng tái tạo (với 173 dự án vướng mắc về văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu).

Ông cho rằng, Việt Nam đang ở vị thế tốt để thúc đẩy mạnh mẽ các dự án năng lượng tái tạo. Vì vậy, cần có chính sách rõ ràng về cấp phép dự án, khung giá bán điện. Và quan trọng nhất là mẫu hợp đồng mua bán điện (PPA). Mẫu PPA hiện tại đang thiếu các yêu cầu cơ bản cho khả năng vay vốn quốc tế. Nhà đầu tư không thể rót thêm vốn nếu không biết điều kiện bán điện của mình là gì.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tuấn, Trưởng ban Thương mại, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) nhấn mạnh, mẫu hợp đồng PPA hiện nay rất khó để thu xếp vốn quốc tế, do thiếu các điều khoản cốt lõi như chuyển đổi ngoại tệ.

"Cần lưu ý rằng các dự án điện gió ngoài khơi đều là những siêu dự án có quy mô hàng tỷ USD; nếu chính sách không đảm bảo khả năng vay vốn ngân hàng thì không thể nào triển khai được. Đây chính là một điểm nghẽn chính sách lớn", ông Tuấn nói.

Đại diện PTSC cũng chỉ ra một rào cản khác nằm ở bài toán giải tỏa công suất. Theo ông, điểm nghẽn này không chỉ bó hẹp trong lĩnh vực điện gió mà là thách thức chung của toàn ngành.

Thực tế cho thấy nhu cầu tiêu thụ điện đang tăng cao, kéo theo tình trạng thiếu hụt cục bộ vẫn diễn ra tại khu vực miền Bắc. Dù Chính phủ đã vạch ra lộ trình xây dựng các tuyến đường dây truyền tải trục Bắc - Nam từ nay đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, song ông Tuấn cho rằng, tiến độ triển khai thực tế đòi hỏi phải nhanh chóng và đồng bộ hơn nữa.

"Có như vậy mới giải quyết triệt dứt điểm bài toán công suất, bằng không, thị trường sẽ tiếp tục rơi vào nghịch lý: nơi này nguồn phát bị ùn ứ, nơi khác lại thiếu điện cục bộ", ông Tuấn nói.

Ông Bùi Vĩnh Thắng, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của Hội đồng Năng lượng Gió Toàn cầu (GWEC).

Ông Bùi Vĩnh Thắng, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của GWEC nhìn nhận, hiện tại, khung cơ chế chính sách dù chưa hoàn thiện hoàn toàn, nhưng bước đầu đã tạo điều kiện cho một số dự án bắt đầu khởi động. Ngay cả với phân khúc điện gió ngoài khơi, Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng đã bàn giao mặt biển để khảo sát công suất cho một số dự án cụ thể.

Chính vì vậy, theo ông, những nhà đầu tư nhạy bén và bám sát thị trường đều đã sớm nhận diện được cơ hội, khi năm 2025 hàng loạt chính sách mới được ban hành như: Quy hoạch điện VIII điều chỉnh; các Nghị định 56, 57, 58 về hướng dẫn thi hành Luật Điện lực và cơ chế mua bán điện trực tiếp; gần đây nhất là Nghị quyết 253 của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030…

"GWEC nhìn nhận đây là giai đoạn khởi đầu của một chu kỳ phát triển mới. Đây cũng là thời điểm thích hợp để các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quay trở lại thị trường. Riêng các nhà sản xuất thiết bị, nhà thầu và đơn vị cung ứng dịch vụ có thể đã chủ động đi trước một bước khi nhìn thấy tiềm năng tiêu thụ rõ rệt từ thị trường", ông Thắng nói và cho biết Hội nghị Năng lượng gió khu vực Châu Á - Thái Bình Dương 2026 sẽ đi tìm lời giải cho những điểm nghẽn trên.