Gỡ điểm nghẽn thông quan, mở đường cho nông sản Việt tăng tốc xuất khẩu

Theo các chuyên gia, để nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản, cần cải cách đồng bộ từ thủ tục hành chính, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc đến kết nối dữ liệu liên ngành. Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính), cho rằng chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong toàn bộ chuỗi sản xuất, xuất khẩu nông sản.

Ông Âu Anh Tuấn: Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính)

Đối với nông sản xuất khẩu, đặc biệt là nông sản được sản xuất thuần túy ở trong nước, ví dụ như hoa quả hoặc sầu riêng gần đây, chuỗi sản xuất, bao gồm từ con giống, sản xuất, thu hoạch, ghi nhật ký trong toàn bộ quá trình sản xuất, tiếp đến thu hoạch, chế biến, đóng gói, xuất khẩu, và cuối cùng là hải quan thực hiện thủ tục thông quan. Tuy nhiên, một số ngành hàng, ví dụ như thủy sản, đại diện VASEP đã chia sẻ rằng kim ngạch xuất khẩu tăng, nguồn nguyên liệu trong nước không đáp ứng được, phải nhập khẩu rất nhiều từ nước ngoài. Rồi một mặt hàng là hạt điều. Chúng ta nhập rất nhiều điều từ châu Phi, từ Campuchia. Do vậy, chúng ta không chỉ đơn giản hóa các thủ tục ở trong nước mà còn đơn giản hóa cả các thủ tục ở khâu nhập khẩu nguyên liệu để hình thành nguồn nguyên liệu đủ cung ứng, đáp ứng nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp trong nước và xuất khẩu ra nước ngoài.

Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính)

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Cục Hải quan, chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với việc rà soát, cắt giảm và chuẩn hóa thủ tục. Nếu quy trình còn chồng chéo, nhiều khâu trung gian và phát sinh giấy phép không cần thiết thì việc số hóa chỉ là "đưa thủ tục giấy lên môi trường điện tử", chứ chưa thể giúp doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí.

Ông Âu Anh Tuấn: Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính)

Trước khi áp dụng khoa học công nghệ vào hoạt động xuất nhập khẩu, việc đầu tiên là phải rà soát để đơn giản hóa, chuẩn hóa, cũng như cắt giảm các thủ tục không cần thiết trong các khâu. Cơ quan hải quan đang rà soát lại toàn bộ các quy định, đặc biệt liên quan đến việc kiểm dịch động vật, kiểm dịch thực vật, kiểm dịch y tế, kiểm tra an toàn thực phẩm và kiểm soát chất lượng đối với hàng hóa nhập khẩu cũng như xuất khẩu. Chúng tôi nhận thấy rằng nếu không đơn giản hóa sẽ phát sinh rất nhiều thủ tục, chi phí tuân thủ và thời gian cho doanh nghiệp.

Trên thực tế, ngành Hải quan đã triển khai số hóa toàn bộ hồ sơ, chứng từ và áp dụng quản lý rủi ro trong toàn bộ quy trình thông quan. Theo đó, hồ sơ hải quan hiện cơ bản được xử lý trên môi trường điện tử, hạn chế tối đa việc sử dụng chứng từ giấy. Việc số hóa giúp hệ thống tự động đối chiếu dữ liệu, cảnh báo các nội dung chưa phù hợp trong khai báo của doanh nghiệp, qua đó rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả kiểm soát.

Dù vậy, một điểm nghẽn lớn khác vẫn nằm ở sự phân tán trong quản lý.Từ thực tế này, ông Đặng Kim Sơn, chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn, cho rằng cần thành lập một tổ công tác hoặc tổ điều hành ở cấp Chính phủ, do lãnh đạo Chính phủ trực tiếp chỉ đạo, để tháo gỡ các điểm nghẽn trong toàn bộ chuỗi xuất khẩu nông sản.

Ông Đặng Kim Sơn - Chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn:

Điều tôi muốn nói thêm là một trong những nhân tố quan trọng nhất của hoạt động này chính là người nông dân, đặc biệt là doanh nhân và các hiệp hội. Từ trước đến nay, cách làm việc của các tổ công tác là làm việc chặt chẽ, trao đổi, xin ý kiến, tìm hiểu tình hình khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp thông qua hiệp hội để tháo gỡ. Tôi hy vọng rằng trong tổ công tác này có sự hiện diện của đại diện các hiệp hội, doanh nghiệp hoặc nông dân để trực tiếp góp ý, trao đổi luôn với tổ công tác.

Ông Đặng Kim Sơn - Chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn

Có thể thấy, để nông sản Việt Nam tăng tốc xuất khẩu, bài toán không chỉ nằm ở nâng cao chất lượng sản phẩm hay mở rộng thị trường, mà còn ở việc tháo gỡ những điểm nghẽn trong khâu thông quan và tổ chức lại cơ chế phối hợp liên ngành. Khi thủ tục được cắt giảm, quy trình được số hóa, dữ liệu được liên thông và có một đầu mối điều phối đủ mạnh ở cấp Chính phủ, nông sản Việt sẽ có thêm dư địa để rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh và bứt tốc bền vững trên thị trường quốc tế.