Gỡ khó bài toán thiếu công chức chuyên môn giáo dục ở cấp xã

Từ tháng 7/2025, khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước trước đây thuộc cấp huyện được chuyển về cấp xã. Trong lĩnh vực giáo dục, khối lượng công việc và yêu cầu chuyên môn đặt ra không nhỏ, khi các nhiệm vụ trước đây do phòng giáo dục và đào tạo cấp huyện đảm nhiệm nay được giao cho phòng văn hóa - xã hội cấp xã tham mưu, thực hiện.

Trong khi khối lượng công việc tăng, đội ngũ công chức ở nhiều địa phương lại chưa được đào tạo chuyên môn phù hợp, thiếu kinh nghiệm quản lý giáo dục. Điều này gây áp lực cho người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu và hiệu quả quản lý giáo dục tại cơ sở.

Từ tháng 7/2025, nhiệm vụ quản lý giáo dục trước đây thuộc cấp huyện được chuyển về cấp xã.

Trước yêu cầu kiện toàn đội ngũ, ngày 24/8/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn số 8683/VPCP-TCCV, truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu về việc bảo đảm 100% xã, phường có công chức phụ trách lĩnh vực giáo dục; rà soát, sắp xếp nhân sự phù hợp với vị trí việc làm, hạn chế tình trạng kiêm nhiệm quá nhiều nhiệm vụ. Đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng công chức chưa có chuyên môn phù hợp; xem xét bố trí người có kinh nghiệm trong ngành giáo dục theo quy định.

Tại Hà Tĩnh, ngành chuyên môn và chính quyền các địa phương đã chủ động tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn về nhân lực quản lý giáo dục ngay từ những ngày đầu vận hành mô hình mới. Trong điều kiện chưa thể bố trí đồng bộ công chức có chuyên môn phù hợp, các địa phương vừa chú trọng bổ sung kiến thức, kinh nghiệm cho đội ngũ hiện có, vừa tăng cường phối hợp với các nhà trường để nâng cao chất lượng tham mưu. Bản thân những công chức được giao nhiệm vụ trái chuyên ngành cũng phải chủ động học hỏi, từng bước thích ứng với yêu cầu công việc.

Trường hợp chị Trịnh Thị Hà, công chức Phòng Văn hóa – Xã hội, UBND xã Hương Xuân, là một ví dụ. Được đào tạo chuyên ngành Luật, nhưng từ tháng 7/2025, chị được phân công phụ trách lĩnh vực giáo dục. Chưa có nền tảng chuyên môn trong lĩnh vực này, chị phải đảm nhiệm công tác tham mưu nhiều nhiệm vụ liên quan đến hoạt động của các nhà trường, từ quản lý chuyên môn đến thực hiện chế độ, chính sách đối với giáo viên, học sinh.

Chị Trịnh Thị Hà (áo đen) thường xuyên trao đổi công việc chuyên môn với những người có kinh nghiệm trong công tác quản lý giáo dục để thực hiện tốt hơn công việc được giao.

Trong bối cảnh nhiều nhiệm vụ, quy định về quản lý giáo dục được điều chỉnh theo mô hình mới, khó khăn đối với chị Hà không chỉ là nắm bắt văn bản mà còn phải hiểu đặc thù của từng cấp học để tham mưu sát thực tiễn. Để khắc phục hạn chế về chuyên môn, chị chủ động phân nhóm công việc để nghiên cứu, thường xuyên trao đổi, học hỏi kinh nghiệm từ công chức phụ trách giáo dục ở các địa phương khác. Nhờ đó, chị từng bước nắm bắt nhiệm vụ, nâng cao chất lượng tham mưu cho lãnh đạo xã.

“So với thời gian đầu, đến nay tôi đã chủ động hơn trong việc tiếp nhận, xử lý các nhiệm vụ về giáo dục, nhất là những vấn đề liên quan đến hoạt động của các nhà trường và chế độ, chính sách đối với giáo viên, học sinh. Khi có khó khăn, vướng mắc, tôi cũng biết cách xác định vấn đề, đối chiếu quy định để đề xuất hướng giải quyết phù hợp. Nhờ vậy, việc tham mưu cho lãnh đạo xã ngày càng kịp thời, sát với thực tế và yêu cầu của các nhà trường” – chị Trịnh Thị Hà chia sẻ.

Từ tháng 7/2025, khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, ông Nguyễn Văn Hải – Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội, UBND xã Hương Đô được giao phụ trách lĩnh vực giáo dục, dù được đào tạo chuyên ngành Công tác xã hội. Việc chưa có nền tảng chuyên môn về giáo dục khiến ông gặp không ít khó khăn khi tham mưu các vấn đề liên quan đến hoạt động của nhà trường, nhất là công tác quản lý chuyên môn ở từng cấp học. Để khắc phục hạn chế này, bên cạnh nghiên cứu các quy định, ông chủ động trao đổi với cán bộ quản lý, giáo viên để nắm bắt thực tiễn, tìm hiểu kỹ các vấn đề chuyên môn trước khi tham mưu ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn.

Ông Hải (giữa) thường xuyên đến các nhà trường trao đổi công việc với cán bộ quản lý, giáo viên để có sự tham mưu sát, đúng.

“Bên cạnh tự nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp ở các địa phương khác, tôi thường xuyên trao đổi với cán bộ quản lý, giáo viên các trường để hiểu rõ hơn những khó khăn, vướng mắc và đề xuất từ cơ sở. Qua đó, việc tham mưu cho lãnh đạo xã không chỉ bảo đảm đúng quy định mà còn sát thực tiễn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu quản lý, phát triển giáo dục trên địa bàn” – ông Nguyễn Văn Hải chia sẻ.

Không chỉ trông chờ vào nỗ lực tự học của công chức, xã Hương Đô còn chủ động tìm giải pháp bổ sung chuyên môn từ đội ngũ nhà giáo. Từ tháng 9/2025, UBND xã phối hợp với Trường THCS Hương Trà (nay là Trường Tiểu học và THCS Hương Đô) bố trí thầy giáo Võ Quang Tân - người có nhiều năm công tác tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Hương Khê (cũ), hỗ trợ công tác tham mưu về giáo dục ngoài giờ giảng dạy. Nhà trường sắp xếp lịch dạy vào buổi sáng để thầy Tân có thời gian phối hợp với công chức xã vào buổi chiều. Giải pháp này giúp địa phương tận dụng kinh nghiệm quản lý, kiến thức chuyên ngành của giáo viên, từng bước bù đắp khoảng trống chuyên môn trong công tác quản lý giáo dục ở cấp xã.

Thầy giáo Võ Quang Tân cùng trao đổi nhiệm vụ về quản lý giáo dục với công chức phụ trách lĩnh vực của xã.

Thầy giáo Võ Quang Tân cho biết: “Từng công tác nhiều năm tại phòng giáo dục và đào tạo, tôi có điều kiện vận dụng kinh nghiệm để hỗ trợ xã trong những nhiệm vụ như phát triển đội ngũ, phổ cập giáo dục, xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia và thực hiện chế độ, chính sách đối với giáo viên, học sinh. Việc phối hợp trực tiếp với các nhà trường giúp xã nắm chắc tình hình, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh. Đặc biệt, các chủ trương, chỉ đạo về giáo dục được xây dựng trên cơ sở tìm hiểu kỹ thực tiễn nên phù hợp hơn với điều kiện của từng trường, tạo sự yên tâm cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên”.

Nhận thấy quản lý giáo dục là lĩnh vực có tính đặc thù, khối lượng công việc lớn, từ tháng 3/2026, UBND xã Hương Bình đã chủ động phân công 2 công chức Phòng Văn hóa – Xã hội xã cùng phụ trách, thay vì tập trung toàn bộ nhiệm vụ vào một người. Theo đó, chị Phan Thị Duyên - được đào tạo chuyên ngành Công tác xã hội, đảm nhận các nội dung về phát triển giáo dục mầm non, tiểu học, THCS; phổ cập giáo dục, xóa mù chữ; tuyển sinh và tham mưu việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các cơ sở giáo dục trên địa bàn. Trong khi đó, chị Nguyễn Thị Trang - được đào tạo chuyên ngành Quản lý nhà nước, phụ trách công tác tổ chức bộ máy, nhân sự và thực hiện chế độ, chính sách trong lĩnh vực giáo dục.

Chị Duyên (bên trái), chị Trang (bên phải) cùng được lãnh đạo UBND xã Hương Bình phân công phụ trách lĩnh vực giáo dục của xã.

Dù cả hai công chức đều chưa được đào tạo chuyên sâu về quản lý giáo dục, việc phân chia nhiệm vụ theo từng nhóm công việc, có tính đến chuyên ngành đào tạo, đã giúp giảm áp lực kiêm nhiệm, tạo điều kiện để mỗi người tập trung nghiên cứu, nắm chắc lĩnh vực được giao. Qua đó, từng bước nâng cao tính chủ động và chất lượng tham mưu, bảo đảm các nhiệm vụ quản lý giáo dục tại địa phương được triển khai kịp thời, sát thực tiễn.

Chị Phan Thị Duyên – công chức Phòng Văn hóa – Xã hội, UBND xã Hương Bình chia sẻ: “Việc phân công nhiệm vụ cụ thể, phù hợp hơn với chuyên ngành đào tạo giúp chúng tôi có điều kiện tìm hiểu sâu từng lĩnh vực, chủ động hơn trong xử lý công việc và tham mưu cho lãnh đạo xã. Tuy nhiên, quản lý giáo dục có nhiều nội dung chuyên môn đặc thù, đòi hỏi phải được trang bị kiến thức bài bản. Vì vậy, chúng tôi mong muốn được tham gia các lớp bồi dưỡng, tập huấn chuyên sâu để nâng cao năng lực, bảo đảm việc tham mưu không chỉ đúng quy định mà còn sát với thực tiễn hoạt động của các nhà trường”.

Chị Duyên và chị Trang đang nỗ lực khắc phục sự thiếu hụt về chuyên môn để hoàn thành nhiệm vụ được phân công liên quan đến lĩnh vực quản lý giáo dục của xã Hương Bình.

Xác định giáo dục là lĩnh vực có tính đặc thù, ngay từ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Hà Tĩnh đã chỉ đạo 100% xã, phường bố trí công chức phụ trách lĩnh vực này. Đến nay, 50/69 xã, phường có công chức được đào tạo chuyên môn phù hợp hoặc từng có kinh nghiệm công tác trong ngành giáo dục. Tại 19 địa phương còn lại, công chức được giao nhiệm vụ chưa có chuyên môn, kinh nghiệm phù hợp, gây khó khăn cho công tác tham mưu, quản lý. Trước thực tế đó, bên cạnh sự chủ động của đội ngũ công chức và việc linh hoạt bố trí nhân sự tại cơ sở, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh đang triển khai các giải pháp hỗ trợ trước mắt, đồng thời từng bước kiện toàn đội ngũ, đáp ứng yêu cầu lâu dài.

Ông Nguyễn Hồng Cường – Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh cho biết: “Trước mắt, Sở tập trung bồi dưỡng nghiệp vụ, hướng dẫn, hỗ trợ công chức cấp xã tháo gỡ khó khăn, nhất là các vấn đề chuyên môn giáo dục. Về lâu dài, cần rà soát, bố trí nhân sự phù hợp với vị trí việc làm, ưu tiên người có chuyên môn, kinh nghiệm trong ngành và duy trì bồi dưỡng thường xuyên. Quản lý giáo dục không chỉ đòi hỏi nắm chắc quy định mà còn phải hiểu đặc thù từng cấp học, hoạt động của nhà trường để tham mưu đúng, kịp thời, nâng cao hiệu quả quản lý ngay từ cơ sở”.

Sau hơn 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, lĩnh vực giáo dục - đào tạo ở Hà Tĩnh tiếp tục đạt nhiều kết quả nổi bật.

Những giải pháp linh hoạt đang giúp các địa phương từng bước tháo gỡ khó khăn, bảo đảm quản lý giáo dục không bị gián đoạn. Tuy nhiên, về lâu dài, kiện toàn đội ngũ công chức có chuyên môn, năng lực phù hợp vẫn là yêu cầu then chốt. Khi cấp xã được giao thêm thẩm quyền quản lý giáo dục, không chỉ cần có người đảm nhận nhiệm vụ mà còn phải có người đủ năng lực thực hiện hiệu quả. Đây là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, hỗ trợ các nhà trường phát triển, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục ngay từ cơ sở.