Từ vụ việc học sinh hành hung cô giáo: Góc nhìn của nhà giáo đã nghỉ hưu

Ảnh cắt từ clip vụ việc.

Đau lòng cho người giáo viên bị tổn thương cả thể chất lẫn tinh thần; suy nghĩ về mối quan hệ thầy trò, về kỷ cương học đường và cả cách chúng ta đang giáo dục thế hệ trẻ hôm nay.

Trước hết, phải khẳng định rằng không có lý do gì có thể biện minh cho hành vi đánh giáo viên. Không làm bài tập về nhà là một thiếu sót của học sinh, giáo viên có quyền nhắc nhở, yêu cầu khắc phục và áp dụng những biện pháp giáo dục phù hợp. Nhưng từ việc không đồng tình với hình thức phạt đến hành động dùng tay đánh cô giáo là một khoảng cách rất lớn. Đó không chỉ là sự thiếu kiềm chế mà còn là hành vi xâm phạm thân thể người khác, xúc phạm người đang thực hiện nhiệm vụ giáo dục mình.

Truyền thống tôn sư trọng đạo của dân tộc không phải là điều gì xa vời, càng không có nghĩa người thầy luôn đúng hay học sinh phải phục tùng vô điều kiện. Đó là sự tôn trọng lẫn nhau, là biết kính trọng người dạy dỗ mình, biết phân biệt đúng sai và chịu trách nhiệm về hành vi của bản thân. Một xã hội văn minh phải bảo vệ danh dự, nhân phẩm và sự an toàn của người thầy. Việc xử lý học sinh vi phạm đến đâu thuộc thẩm quyền của cơ quan chức năng, căn cứ vào pháp luật và những tình tiết cụ thể. Cá nhân tôi không có ý định can thiệp vào quá trình ấy, chỉ mong sự việc được giải quyết nghiêm minh, đúng pháp luật.

Từ miền Tây Nguyên xa xôi, tôi xin gửi đến cô giáo Lê Thị Hòa lời thăm hỏi chân thành. Mong cô sớm bình phục, vượt qua những tổn thương về thể chất và tinh thần để trở lại với mái trường, tiếp tục công việc mà mình đã lựa chọn và gắn bó. Không một người giáo viên nào đáng phải chịu cảnh bị hành hung khi đang đứng lớp.

Tuy nhiên, lên án hành vi sai trái không có nghĩa là chúng ta chỉ dừng lại ở việc lên án. Từ vụ việc này, tôi nghĩ những người làm công tác giáo dục cũng nên bình tâm nhìn lại một vấn đề: Làm thế nào để giữ được kỷ cương mà vẫn giúp học sinh nhận ra lỗi lầm? Làm thế nào để sự nghiêm khắc của người thầy trở thành động lực sửa đổi, chứ không đẩy một học trò đang nóng nảy vào sự chống đối?

Tôi vẫn nhớ những năm tháng đang theo học ở trường sư phạm, chúng tôi được tiếp thu kỹ càng môn Tâm lý học để hiểu đặc điểm tâm sinh lý của từng lứa tuổi. Học sinh THCS, THPT, nhất là ở tuổi 16–18, đang trong giai đoạn “khủng hoảng” có nhiều biến đổi về thể chất, cảm xúc và nhận thức. Các em muốn được công nhận là người lớn, muốn khẳng định bản thân, đôi khi rất tự ái, dễ nóng giận, bướng bỉnh, thích thể hiện trước bạn bè hoặc người khác giới mình có cảm tình. Có em biết mình sai nhưng vẫn cố chống đối chỉ vì không muốn mất mặt trước đám đông.

Hiểu những đặc điểm ấy không phải để bao che cho lỗi lầm, càng không phải để hạ thấp vai trò của kỷ luật. Hiểu là để lựa chọn cách giáo dục phù hợp. Bởi cùng một lời phê bình, có em tiếp thu ngay, nhưng cũng có em cảm thấy bị xúc phạm và phản ứng tiêu cực. Cùng một hình thức xử phạt, có thể khiến em này nhận ra khuyết điểm, nhưng lại khiến em khác càng thêm chống đối.

Đôi khi, việc bắt học sinh đứng trước lớp, đứng ở góc lớp, trước chào cờ đầu tuần, la mắng nặng lời hoặc phê bình trước bạn bè có thể khiến các em xấu hổ, tổn thương lòng tự trọng. Nếu không cân nhắc hoàn cảnh và tính cách của từng em, biện pháp vốn nhằm giáo dục lại có nguy cơ phản tác dụng. Dĩ nhiên, không thể chỉ từ một vụ việc mà kết luận hình thức phạt của cô giáo là nguyên nhân dẫn đến hành vi bạo lực. Người học sinh vẫn phải chịu trách nhiệm về hành động của mình. Nhưng đây cũng là dịp để chúng ta suy ngẫm về cách nhắc nhở, kỷ luật sao cho vừa nghiêm minh, vừa có tính giáo dục.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng: Thấu hiểu học sinh không đồng nghĩa với nuông chiều; nghiêm khắc không đồng nghĩa với làm tổn thương. Một nền giáo dục tốt phải có cả tình thương lẫn nguyên tắc, cả sự bao dung lẫn giới hạn rõ ràng. Sai thì phải sửa, vi phạm thì phải chịu trách nhiệm, nhưng mục đích cuối cùng của giáo dục vẫn là giúp con người trưởng thành hơn, chứ không chỉ làm cho người mắc lỗi sợ hãi.

Từ vụ việc đau lòng này, tôi mong các em học sinh hãy nhớ rằng người thầy có thể nghiêm khắc, có thể nhắc nhở, phê bình khi các em mắc lỗi, nhưng không vì thế mà các em được phép xúc phạm hay hành hung thầy cô. Nếu thấy cách xử lý chưa thỏa đáng, các em có quyền trình bày, trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu hoặc gia đình bằng những cách phù hợp.

Và tôi cũng mong những người đang đứng trên bục giảng hãy luôn giữ trong mình sự công tâm, lòng kiên nhẫn và sự tỉnh táo của một nhà giáo. Bởi phía sau mỗi học sinh có thể là một hoàn cảnh, một tính cách, một nỗi niềm mà chúng ta chưa hiểu hết. Một lời nói đúng lúc có thể giúp học trò nhận ra sai lầm; một cách ứng xử không phù hợp đôi khi lại làm mâu thuẫn thêm sâu sắc.

Nghề giáo chưa bao giờ là nghề dễ dàng. Người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn góp phần hình thành nhân cách cho học trò. Muốn làm được điều ấy, chúng ta phải vừa giữ vững nguyên tắc, vừa biết lắng nghe; vừa bảo vệ kỷ cương, vừa tìm cách cảm hóa con người.

Phạt để học sinh biết mình sai, nhưng dạy bằng cách nào để các em muốn sửa sai, đó mới là điều đáng suy ngẫm. Đó là đôi điều tâm sự của một giáo viên đã nghỉ hưu. Không nhằm bênh vực người sai, cũng không nhằm quy trách nhiệm cho người bị hại, mà chỉ mong từ một sự việc đáng tiếc, chúng ta cùng nhìn lại để việc dạy và học ngày càng tốt đẹp hơn, để mái trường thực sự là nơi có kỷ cương, có tình thương và có sự tôn trọng lẫn nhau.