Gỡ 'nút thắt' cho không gian di sản Kinh thành Huế

Dự án được thực hiện từ năm 2019 nhằm di dời các hộ dân sinh sống ở Thượng thành, Eo bầu, Hộ thành hào, Tuyến phòng lộ, đàn Xã Tắc, hồ Tịnh Tâm, hồ Học Hải, Khâm Thiên Giám, Thượng thư đường Bộ Công… ở bên trong Kinh thành Huế (thuộc địa bàn phường Phú Xuân, TP Huế).

Trong giai đoạn 1, dự án triển khai giải phóng mặt bằng tại 11 khu vực với tổng diện tích hơn 25ha và ảnh hưởng, di dời 2.233 hộ dân. Tuy nhiên dự án đang chậm tiến độ mà nguyên nhân chủ yếu do nhiều hộ dân chưa chịu bàn giao mặt bằng cùng một số trường hợp liên quan đến nhà đất thuộc sở hữu Nhà nước.

Tại khu vực di tích đàn Xã Tắc bên trong Kinh thành Huế, nhiều hộ dân di dời để trả lại khu vực bảo vệ di tích

Sẽ cưỡng chế nếu không bàn giao mặt bằng

Theo số liệu đến tháng 5.2026, đã có 2.213 hộ được phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đạt hơn 99%. Tổng kinh phí phê duyệt khoảng 1.902 tỉ đồng, trong đó hơn 1.638 tỉ đồng đã được chi trả cho người dân. Tuy nhiên, số hộ bàn giao mặt bằng là 1.771, hiện đạt gần 80%, còn lại 462 hộ chưa chấp hành. Riêng khu vực Eo bầu còn 37 hộ chưa bàn giao, trong đó 26 trường hợp đã có quyết định cưỡng chế.

Ông Bùi Ngọc Chánh, Trưởng phòng Giải phóng mặt bằng (Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng khu vực 1 TP Huế) cho biết, phần lớn các hồ sơ tồn đọng đều bị vướng mắc liên quan lịch sử sử dụng đất, nhà thuộc sở hữu nhà nước hoặc nhiều thế hệ cùng sinh sống trong một căn nhà.

Theo cơ quan chức năng, “nút thắt” lớn nhất hiện nay là chính sách tái định cư cho hộ phụ và các trường hợp phát sinh. Quá trình triển khai đề án với khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được Chính phủ thông qua từ cuối năm 2018, hàng nghìn hộ dân đã được hỗ trợ và tái định cư, ổn định cuộc sống tại khu quy hoạch phường Hương Sơ, nay là phường Hương An.

Tuy nhiên vẫn còn nhiều trường hợp khó xử lý thuộc nhóm phát sinh sau thời điểm ban hành chính sách nhưng trước khi có thông báo thu hồi đất. Ngoài ra, hơn 60 trường hợp sử dụng nhà thuộc sở hữu nhà nước tại các khu vực Xã Tắc, Lục Bộ và Quốc Tử Giám cũng chưa được giải quyết dứt điểm.

Mới đây, Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ tái định cư phường Phú Xuân đã thống nhất xem xét bố trí tái định cư cho các hộ phụ có nhà ở bị ảnh hưởng toàn bộ nhưng không còn nhà, đất khác trên địa bàn. Chính sách này áp dụng với các trường hợp thừa kế nhà ở hoặc nhà xây dựng trên đất không đủ điều kiện bồi thường, nhưng trước thời điểm Chính phủ ban hành khung chính sách (tức trước ngày 10.12.2018).

Cùng với việc tháo gỡ “nút thắt” về chính sách, phường Phú Xuân cũng phối hợp với các đơn vị hoàn thiện hồ sơ cưỡng chế đối với những trường hợp không chấp hành bàn giao mặt bằng. Theo kế hoạch, nhiều trường hợp sẽ bị cưỡng chế trong tháng 6 - 7.2026 nếu tiếp tục chậm di dời. Thống kê cho thấy có nhiều hộ đã nhận đủ tiền hỗ trợ, bồi thường và đất tái định cư nhưng chưa chịu bàn giao mặt bằng theo quy định.

Theo tiến độ được phê duyệt, dự án di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực I Kinh thành Huế giai đoạn 1 phải hoàn thành trong năm 2026. Ngoài việc di dời dân cư, dự án còn phải dọn dẹp và hoàn trả mặt bằng sạch ở khu vực các di tích cho Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế nhằm triển khai công tác tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích Kinh thành Huế.

Mong muốn sớm được di dời

Trong khi nhiều hộ dân ở các di tích bên trong Kinh thành Huế đang chậm bàn giao mặt bằng thì hàng trăm hộ dân tại 15 khu vực di tích khác thuộc giai đoạn 2 Kinh thành Huế mong muốn sớm di dời để ổn định cuộc sống. Ghi nhận của phóng viên tại di tích lăng Dục Đức (An Lăng), hơn 140 hộ dân đang sống trong khu vực sẽ giải phóng mặt bằng; trong đó, có nhiều hộ dân đã sinh sống hơn 40 năm.

Bà Nguyễn Thị Tươi, 80 tuổi, sinh sống ở dãy nhà đất tập thể do ngành giáo dục cấp từ cuối những năm 1970. Gia đình bà sinh sống trên khu đất rộng hơn 300m2, cạnh khu vực di tích lăng Dục Đức. Qua nhiều năm, nhà xuống cấp nhưng không thể xây dựng mới mà chỉ nâng cấp, sửa chữa nhiều lần để đảm bảo nhu cầu sinh hoạt. Bà Tươi cho hay, gia đình có nghe chủ trương di dời dân cư ở khu vực di tích khá lâu rồi và cũng mong sớm thực hiện để ổn định.

“Nhiều năm qua, con cháu của vợ chồng tôi đều sinh sống và lập nghiệp ở miền Nam, chỉ còn lại tôi và chồng đã 92 tuổi. Chúng tôi mong muốn sớm thực hiện dự án để ổn định và có được tái định cư gần đây để hai vợ chồng già đỡ đi lại vất vả”, bà Tươi bày tỏ.

Ông Mai Hiền, 58 tuổi, trú tại kiệt 12 đường Duy Tân (phường An Cựu) cho biết, các đơn vị chức năng đã về đo đạc đất đai, nhà cửa của gia đình để chuẩn bị cho công tác di dời. Nhà ông sinh sống ở đây đã hơn 40 năm, trước khi di tích lăng Dục Đức được quy hoạch và công nhận là di sản văn hóa thế giới. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ gia đình đến sinh sống sau, có nhiều trường hợp có hoàn cảnh khó khăn. Mong nhà nước có những chính sách hỗ trợ nhân văn để bà con có nơi an cư lạc nghiệp.

Theo đại diện UBND phường An Cựu, thực hiện giai đoạn 2 của dự án di dời dân cư khu vực I Kinh thành Huế, trên địa bàn phường có hai di tích là lăng Dục Đức và lăng Vạn Vạn với 165 hộ bị ảnh hưởng. Hiện nay, các hộ dân ở lăng Vạn Vạn đã hoàn thành phê duyệt hồ sơ và giá trị đền bù, hỗ trợ định cư nhưng nhiều hộ dân ở lăng Dục Đức đang còn vướng mắc do mua bán đất giấy tay và sinh sống trong thời gian sau này.

Phường đã có báo cáo đến UBND TP Huế để có phương án xử lý nhân văn và phù hợp với các quy định hiện hành. Giai đoạn 2 của dự án di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực I Kinh thành Huế được triển khai ở 16 khu vực với diện tích 44,4ha và kinh phí hơn 367 tỉ đồng. Trong đó, TP Huế thống nhất không lập phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư đến khi hết thời gian thuê đất ở khu vực lăng Cơ Thánh; còn lại triển khai di dời dân cư ở 15 khu vực di tích. Trong đó, khu vực lăng Thiệu Trị (phường Thủy Xuân) và lăng Dục Đức (phường An Cựu) có số hộ dân bị ảnh hưởng lớn nhất.