Gỡ 'nút thắt' hướng nghiệp cho học sinh THPT

Những “nút thắt” trong hoạt động hướng nghiệp

Chỉ hơn 1 tháng nữa là đến kỳ thi tốt nghiệp THPT Quốc gia nhưng em Vũ Thanh Mai, học sinh lớp 12 ở phường Yên Sở, Hà Nội vẫn chưa biết chọn thi vào ngành nào.

Lý do mà em đưa ra là, các môn em học tốt lại không nằm trọn trong khối nào nên em thực sự rất bối rối khi chọn ngành, chọn nghề. Em cho biết dự định chủ yếu sẽ chọn nghề dựa theo năng lực của bản thân và gợi ý của gia đình.

Vũ Thanh Mai cho biết, nhà trường cũng làm công tác hướng nghiệp cho học sinh nhưng chủ yếu về một số lĩnh vực đang “hot” như trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin, kinh doanh, du học. Trong khi đó, thực tế mỗi học sinh có lợi thế và hạn chế riêng, không phải bạn nào cũng chọn được ngành nghề theo xu hướng, hoặc cũng như có những bạn lại không thấy hứng thú với những ngành này.

Công tác hướng nghiệp trong nhà trường nếu làm tròn vai sẽ đóng vai trò khá quan trọng. Ảnh: CTV

Chị Vũ Tuyết Nhung, phụ huynh học sinh có con học tại Trường THPT Việt Nam – Ba Lan cho biết, chị chưa nghĩ đến việc định hướng cho con thông qua các chương trình hướng nghiệp mà chủ yếu sẽ thông qua bạn bè của gia đình - những người đã có kinh nghiệm chọn trường cho con trước đây.

Rõ ràng, chọn ngành nghề cho tương lai là một việc rất quan trọng trong hành trình trưởng thành của học sinh. Công tác hướng nghiệp trong nhà trường nếu làm tròn vai sẽ đóng vai trò khá quan trọng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, tại các trường học, công tác hướng nghiệp còn không ít vướng mắc và “nút thắt” cần tháo gỡ.

Thầy Nguyễn Thành Long, Hiệu trưởng Trường THPT Bất Bạt, xã Bất Bạt cho rằng, công tác phân luồng, hướng nghiệp cho học sinh hiện nay vẫn còn “độ vênh” nhất định so với nhu cầu thực tế của thị trường lao động và điều này không chỉ riêng ở xã Bất Bạt.

Theo thầy Nguyễn Thành Long, “nút thắt” lớn nhất trong công tác hướng nghiệp nằm ở nhận thức và thông tin từ các bên liên quan.

“Nhiều học sinh chưa thực sự hiểu rõ năng lực, sở trường của bản thân, trong khi đó phụ huynh lại có xu hướng định hướng con theo những ngành nghề mang tính ổn định, hoặc theo “xu hướng xã hội” mà chưa căn cứ vào nhu cầu nhân lực thực tế”, thầy Nguyễn Thành Long chia sẻ từ thực tế triển khai các chương trình hướng nghiệp tại nhà trường.

Bên cạnh đó, việc kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề dù đã được quan tâm nhưng chưa thật sự sâu rộng, dẫn đến thông tin về thị trường lao động đến với học sinh còn hạn chế, thiếu tính cập nhật.

Ngoài ra, tâm lý coi trọng bằng cấp, đặc biệt coi trọng việc vào đại học quá mức vẫn còn khá phổ biến, khiến cho công tác phân luồng sau tốt nghiệp THPT gặp không ít khó khăn.

Cùng quan điểm, cô Lò Thị Kiều Oanh, giáo viên đang dạy tại một trường THPT ở nội thành Hà Nội cho biết tình trạng tương tự tại các trường học, công tác hướng nghiệp còn không ít vướng mắc. Cô Kiều Oanh làm rõ, nội dung và thời lượng dành cho hoạt động hướng nghiệp còn hạn chế, chưa được triển khai một cách hệ thống, liên tục và phù hợp với đặc điểm từng học sinh.

Trong khi đó, đội ngũ giáo viên làm công tác hướng nghiệp chủ yếu kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu, tài liệu và nguồn thông tin hướng nghiệp còn thiếu và chưa cập nhật kịp thời.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong công tác hướng nghiệp chưa chặt chẽ, thiếu thường xuyên và chưa thống nhất, còn mang tính hình thức dẫn đến hiệu quả tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh chưa thực sự cao.

Tăng tính trải nghiệm và định hướng thực tế

Tại xã Bất Bạt - một địa bàn bán sơn địa đang trong quá trình chuyển mình - công tác hướng nghiệp cho học sinh phổ thông đang được triển khai với nhiều nỗ lực.

Thầy Nguyễn Thành Long, Hiệu trưởng Trường THPT Bất Bạt cho biết, trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động, Trường THPT Bất Bạt đã đổi mới công tác hướng nghiệp theo hướng giảm lý thuyết, tăng tính trải nghiệm và định hướng thực tế.

Học sinh Trường THPT Bất Bạt, xã Bất Bạt hứng thú với chương trình hướng nghiệp vào tháng 1-2026. Ảnh: CTV

“Cụ thể, chúng tôi tổ chức các chuyên đề hướng nghiệp theo từng nhóm ngành, lồng ghép thông tin về nhu cầu nhân lực, cơ hội việc làm cũng như các kỹ năng cần thiết, giúp học sinh có cái nhìn rõ ràng hơn về ngành nghề. Đồng thời, nhà trường phối hợp với các trường đại học, cao đẳng, trung tâm du học và các đơn vị liên quan để tổ chức các buổi tư vấn, hướng nghiệp, mang đến cho học sinh nguồn thông tin đa dạng và cập nhật”, thầy Nguyễn Thành Long chia sẻ.

Bên cạnh đó, nhà trường cũng đẩy mạnh các câu lạc bộ, hoạt động dự án và sân chơi học thuật, qua đó rèn luyện kỹ năng mềm và năng lực thực hành cho học sinh. Công tác tư vấn cũng được thực hiện theo hướng phù hợp với năng lực, sở trường của từng em, giúp học sinh lựa chọn đúng đắn và bền vững hơn cho tương lai.

Thầy Nguyễn Thành Long kỳ vọng, thời gian tới, công tác hướng nghiệp của nhà trường sẽ có sự chuyển biến rõ nét theo hướng thực chất, hiệu quả và gắn chặt với nhu cầu xã hội.

“Học sinh không chỉ được cung cấp thông tin mà còn hiểu rõ năng lực bản thân, có định hướng nghề nghiệp phù hợp, từ đó giảm tình trạng lựa chọn theo phong trào. Đồng thời, tỷ lệ phân luồng sau tốt nghiệp THPT sẽ hợp lý hơn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường lao động”, thầy Nguyễn Thành Long khẳng định.

Theo thầy Nguyễn Thành Long để công tác hướng nghiệp ngày càng hiệu quả, các nhà trường rất cần sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các cấp, ngành trong việc tăng cường kết nối với các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và tổ chức giáo dục, tạo điều kiện để học sinh được tiếp cận thông tin chính thống và cập nhật nhất.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế phối hợp đồng bộ giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong công tác hướng nghiệp; cũng như đầu tư thêm về nguồn lực, tài liệu, đội ngũ tư vấn chuyên sâu, hoạt động hướng nghiệp ngày càng bài bản, chuyên nghiệp hơn.

Khi có sự chung tay của các bên, một hệ sinh thái hướng nghiệp bền vững sẽ từng bước hình thành giúp học sinh tự tin lựa chọn con đường phù hợp với tương lai của mình.