Gỡ 'nút thắt' mặt bằng, thúc tiến độ nhiều dự án

Cần nhanh chóng khắc phục tình trạng chậm bàn giao mặt bằng thi công. Ảnh: N.LỘC

Hệ lụy từ việc chậm giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng (GPMB) từ lâu được xem là một trong những “nút thắt” lớn nhất đối với tiến độ đầu tư công. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, không ít dự án trọng điểm dù đã có vốn, có nhà thầu nhưng vẫn “đắp chiếu” hoặc thi công cầm chừng vì vướng mặt bằng.

Theo kế hoạch, toàn tuyến cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng và Đồng Đăng - Trà Lĩnh phấn đấu hoàn thành 93,35km theo quy mô nền đường rộng 22m vào tháng 4/2027 và hoàn thành toàn bộ dự án vào tháng 3/2028.

Tuy nhiên, đại diện doanh nghiệp dự án cho biết, công tác GPMB tại một số vị trí thuộc tỉnh Lạng Sơn vẫn chưa hoàn tất, gây khó khăn cho việc tổ chức thi công đồng bộ. “Phải khó khăn lắm các nhà thầu xây dựng mới huy động được nhân công. Thế nhưng, nhiều thời điểm không thể thi công do không có mặt bằng” - đại diện doanh nghiệp cho biết; đồng thời đề nghị tỉnh bàn giao dứt điểm diện tích mặt bằng còn lại trước ngày 31/10/2026. 

Nhiều nhà thầu đang thi công các dự án giao thông cho biết, tình trạng thiếu mặt bằng, mặt bằng “xôi đỗ” dù đã được cải thiện, song vấn đề này vẫn đang là thách thức đối với quá trình triển khai dự án những năm gần đây. Không chỉ gây ảnh hưởng đến tiến độ dự án, việc không đảm bảo mặt bằng thi công còn để lại nhiều hệ lụy với chính các đơn vị thi công, nhất là trong bối cảnh huy động nhân lực rất khó khăn; nguyên, vật liệu tăng cao làm phát sinh thêm nhiều chi phí liên quan - đại diện một nhà thầu cho biết.

“Đây là một trong những vấn đề nổi cộm nhất, xảy ra tại hầu hết các dự án. Trong đó, trách nhiệm thuộc về địa phương, nơi có dự án và do đó, rất cần sự vào cuộc quyết liệt, sâu sát để tạo ra chuyển biến” - lãnh đạo KTNN khu vực V cho biết.

Theo KTNN khu vực I, nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng này là do việc định giá chưa phù hợp với thị trường; công tác tuyên truyền vận động chưa tốt; bố trí nhà tái định cư có lúc chưa hợp lý, thiếu công bằng.

Kiểm toán kiến nghị đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng

Tổng hợp kết quả kiểm toán về một số bất cập trong triển khai các dự án đầu tư xây dựng, KTNN đã kiến nghị các Bộ, ngành, địa phương chỉ đạo các đơn vị chức năng đẩy nhanh tiến độ GPMB.

Đơn cử, qua kiểm toán Dự án xây dựng tuyến đường bộ trên cao dọc đường Vành đai 2 đoạn từ cầu Vĩnh Tuy đến Ngã Tư Sở, kết hợp với mở rộng theo quy hoạch phần đi bằng đoạn từ Vĩnh Tuy đến Ngã Tư Vọng theo hình thức Hợp đồng BT năm 2025, liên quan đến nội dung hỗ trợ khi tự lo tái định cư, KTNN chỉ rõ: “Quá trình thực hiện có sự không bình đẳng tại một số hộ dân: Hộ dân có diện tích đất bị thu hồi và số nhân khẩu lớn nhưng lại được hỗ trợ số tiền tự lo tái định cư nhỏ hơn hộ khác có diện tích đất bị thu hồi nhỏ hơn và số nhân khẩu ít hơn”. Trên cơ sở đó, KTNN kiến nghị Ủy ban nhân dân (UBND) TP. Hà Nội chỉ đạo cơ quan chuyên môn kiểm tra rà soát, chấn chỉnh việc thực hiện chính sách hỗ trợ đền bù. 

Tại TP. Hồ Chí Minh năm 2025, qua kiểm toán hoạt động xây dựng và việc quản lý, sử dụng vốn đầu tư Dự án xây dựng nút giao thông An Phú, thành phố Thủ Đức, KTNN kiến nghị UBND TP. Hồ Chí Minh chủ trì, chỉ đạo các cơ quan đơn vị liên quan có phương án xử lý, giải quyết dứt điểm vướng mắc về GPMB đối với phần diện tích thuộc phạm vi Dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật chính khu đô thị phát triển phường An Phú đảm bảo theo quy định để đáp ứng tiến độ thi công dự án.

Qua kiểm toán Dự án cầu Phước An, thị xã Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (nay là TP. Hồ Chí Minh) và tỉnh Đồng Nai, KTNN kiến nghị các địa phương có biện pháp giải quyết dứt điểm vướng mắc trong công tác GPMB, sớm bàn giao mặt bằng các vị trí còn lại cho các đơn vị thi công đáp ứng tiến độ thực hiện dự án.

Khi địa phương “vào cuộc”

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng TP. Hà Nội, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026, Thành phố xác định việc đẩy nhanh tiến độ GPMB là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách. Trong đó, đối với các dự án trọng điểm như đường sắt đô thị; các dự án nhóm A, Thành phố sẽ có cơ chế đặc thù dành cho người dân khi GPMB. “Với Thủ đô, chính sách đột phá sẽ giúp tháo gỡ nút thắt trong vấn đề GPMB và tạo được sự đồng thuận đối với hộ thuộc diện giải tỏa” - chuyên gia Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Cùng với TP. Hà Nội, nhiều địa phương cũng nêu cao quyết tâm đẩy nhanh tiến độ GPMB thời gian tới. Trong đó, điều quan trọng trước tiên là bảo đảm sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở; tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp, đặc biệt phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu. Cùng với đó, lấy kết quả thực hiện GPMB là tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ; đẩy mạnh tuyên truyền, tạo sự đồng thuận của người dân; thực hiện công khai, minh bạch phương án bồi thường, tái định cư…

Tại buổi làm việc với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 của tỉnh mới đây, ông Nguyễn Mạnh Quyền - Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên – khẳng định: GPMB là khâu then chốt, quyết định tiến độ triển khai dự án và khả năng giải ngân vốn.

Từ đó, ông yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương phải làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể đối với từng dự án chưa hoàn thành GPMB. Đối với 24 dự án trọng điểm chuẩn bị được triển khai, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên yêu cầu các địa phương, Sở, ngành tập trung tháo gỡ từng điểm nghẽn, phấn đấu bàn giao 100% mặt bằng sạch tại các vị trí đủ điều kiện trước ngày 30/9/2026.

Trong bối cảnh nhiều dự án trọng điểm được triển khai đồng loạt, việc các địa phương cùng vào cuộc tháo gỡ “nút thắt” GPMB, bảo đảm mặt bằng sạch sẽ là yếu tố then chốt, mở đường cho các dự án về đích đúng tiến độ, phát huy hiệu quả nguồn vốn đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế./.