Gỡ nút thắt vật tư nông nghiệp hữu cơ - Kỳ 1: Những rào cản từ thực tiễn

Ảnh minh họa

Nhu cầu tăng, nguồn cung còn những hạn chế

Ngày 17/10/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) tổ chức hội nghị thảo luận “Vật tư đầu vào cho sản xuất hữu cơ - Thực trạng, nhu cầu và giải pháp thúc đẩy sử dụng phân bón hữu cơ”.

Hội nghị tập trung vào tiêu chuẩn vật tư đầu vào, thực trạng sản xuất phân bón hữu cơ, nhu cầu sử dụng của doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, cùng những giải pháp thúc đẩy sản xuất hữu cơ.

Theo báo cáo của ông Nguyễn Văn Út, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, trong 9 tháng đầu năm 2026, thành phố ghi nhận 1.092,11 ha trồng trọt áp dụng một số phương pháp canh tác hữu cơ; 24 cơ sở có sản phẩm được chứng nhận hữu cơ với tổng diện tích 249,01 ha. Các sản phẩm gồm rau, sen, nấm, bưởi, dừa, hồ tiêu, ca cao và một số cây trồng khác.

Thành phố đã tổ chức hai hội nghị tập huấn về quy định pháp luật, tiêu chuẩn và kỹ thuật canh tác hữu cơ; khảo sát điều kiện sản xuất tại bảy vùng trồng, đồng thời lấy mẫu đất, nước để đánh giá khả năng phát triển sản xuất hữu cơ.

Việc mở rộng các vùng sản xuất đặt ra yêu cầu bảo đảm nguồn vật tư phù hợp tiêu chuẩn. Tuy nhiên, không phải loại phân bón hữu cơ hay chế phẩm sinh học nào trên thị trường cũng đáp ứng điều kiện sử dụng trong một hệ thống sản xuất hữu cơ có chứng nhận.

Đây là vấn đề cần được người sản xuất quan tâm ngay từ khi lựa chọn phân bón, chế phẩm cải tạo đất và các biện pháp phòng trừ dịch hại.

Doanh nghiệp phân bón gặp khó từ nguyên liệu đến thị trường

Trong tham luận gửi hội nghị, Công ty Cổ phần Quốc tế Hải Dương cho rằng: Việt Nam có nguồn nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ khá phong phú, nhất là phụ phẩm trồng trọt, chăn nuôi như rơm rạ, trấu và các nguồn chất hữu cơ khác.

Sự phát triển của công nghệ sinh học cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp ứng dụng vi sinh vật vào xử lý nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu hiện còn phân tán, khó thu gom và kiểm soát đồng đều. Một số nguồn nguyên liệu có nguy cơ chứa tạp chất, kim loại nặng hoặc các thành phần không mong muốn, buộc doanh nghiệp phải tăng chi phí kiểm tra, xử lý.

Bên cạnh đó, việc đầu tư dây chuyền, công nghệ và hệ thống kiểm soát chất lượng đòi hỏi nguồn vốn lớn, ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm. Một khó khăn khác được doanh nghiệp phản ánh là tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng và sản phẩm tự phối trộn được quảng bá không đúng bản chất. Những sản phẩm có giá bán thấp nhưng không bảo đảm chất lượng gây bất lợi cho doanh nghiệp đầu tư bài bản, đồng thời ảnh hưởng đến niềm tin của nông dân.

Từ thực tế trên, Công ty Cổ phần Quốc tế Hải Dương đề xuất xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nguyên liệu tại các vùng sản xuất; hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và tăng cường quản lý chất lượng phân bón trên thị trường.

Thiếu giải pháp phòng trừ sâu hại phù hợp canh tác hữu cơ

Ở góc độ doanh nghiệp sử dụng vật tư, báo cáo của Thạc sĩ Nguyễn Văn Hùng, đại diện Hasa Bio Foods, cho thấy những khó khăn cụ thể trong sản xuất lúa hữu cơ.

Theo tài liệu doanh nghiệp cung cấp, Hasa Bio Foods có vùng nguyên liệu lúa hữu cơ 200 ha tại Vĩnh Long, áp dụng tiêu chuẩn EU và USDA. Quy trình canh tác được doanh nghiệp giới thiệu sử dụng phân hữu cơ bón gốc, chế phẩm cải tạo đất, humic và các sản phẩm phục vụ phòng trừ dịch hại.

Đối với phân hữu cơ bón gốc HD Nutri, doanh nghiệp áp dụng ba lần bón trong một vụ, mỗi lần 1.000 kg/ha, vào thời điểm làm đất, sau gieo sạ 30–40 ngày và 60–70 ngày. Đây là quy trình của doanh nghiệp tại vùng nguyên liệu, không phải khuyến cáo chung cho các vùng sản xuất khác.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, các loại vật tư phục vụ canh tác hữu cơ hiện đã đa dạng hơn, tạo thêm lựa chọn cho người sản xuất. Tuy nhiên, số lượng sản phẩm đáp ứng yêu cầu tiêu chuẩn vẫn còn hạn chế, một số loại có giá cao. Đặc biệt, doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm các chế phẩm sinh học có hiệu quả phòng trừ sâu hại và phù hợp yêu cầu canh tác hữu cơ.

Thực tế này cho thấy, ngoài vấn đề chất lượng và nguồn gốc, hiệu quả sử dụng vật tư trên đồng ruộng cũng cần được quan tâm. Sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn nhưng giá thành cao hoặc hiệu quả chưa phù hợp với điều kiện canh tác sẽ ảnh hưởng đến khả năng áp dụng của người sản xuất.

Từ phía doanh nghiệp cung ứng đến đơn vị trực tiếp canh tác, những khó khăn được nêu tại hội nghị cho thấy việc phát triển nông nghiệp hữu cơ cần có sự kết nối chặt chẽ hơn giữa sản xuất vật tư, nghiên cứu kỹ thuật và nhu cầu thực tế.

Bảo đảm nguồn vật tư phù hợp tiêu chuẩn, có chất lượng ổn định và giá thành hợp lý là một trong những điều kiện để nâng cao hiệu quả sản xuất, duy trì chứng nhận và phát triển thị trường nông sản hữu cơ.