Gỡ nút thắt vật tư nông nghiệp hữu cơ - Kỳ 2: Giải pháp từ chính sách đến thị trường

Ảnh minh họa

Kiểm soát chất lượng từ khâu đầu vào

Một trong những nội dung trọng tâm của hội nghị ngày 17/10/2026 tại TP. Hồ Chí Minh là tiêu chuẩn vật tư sử dụng trong nông nghiệp hữu cơ.

Theo chương trình, bà Từ Thị Tuyết Nhung, Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, nguyên Trưởng ban Điều phối PGS Việt Nam, phụ trách nội dung giới thiệu tiêu chuẩn đầu vào theo tiêu chuẩn cơ sở của VOAA và bộ tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041.

Việc lựa chọn vật tư trong sản xuất hữu cơ không chỉ căn cứ vào tên gọi sản phẩm mà còn phải xem xét nguồn gốc, thành phần, phương pháp sản xuất và điều kiện sử dụng theo tiêu chuẩn áp dụng.

Phân bón được phân loại là phân hữu cơ không đồng nghĩa với việc mặc nhiên được phép sử dụng trong mọi hệ thống canh tác hữu cơ. Tương tự, các chế phẩm có nguồn gốc sinh học cũng cần được xem xét về tính phù hợp trước khi đưa vào quy trình sản xuất.

Đối với doanh nghiệp và hợp tác xã, việc kiểm soát vật tư ngay từ đầu giúp hạn chế nguy cơ sử dụng sản phẩm không phù hợp, ảnh hưởng đến quá trình chứng nhận và tiêu thụ nông sản.

Vì vậy, cùng với quản lý chất lượng sản phẩm lưu hành trên thị trường, cần tăng cường hướng dẫn người sản xuất nhận diện, lựa chọn và sử dụng vật tư đúng yêu cầu kỹ thuật.

Hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết khó khăn về nguyên liệu và công nghệ

Từ thực tiễn sản xuất phân bón hữu cơ, Công ty Cổ phần Quốc tế Hải Dương đề xuất phát triển hệ thống thu gom và xử lý nguyên liệu tại các vùng nông nghiệp, kết hợp với các cơ sở sản xuất để hình thành nguồn cung ổn định. Đề xuất này xuất phát từ tình trạng phụ phẩm nông nghiệp phân tán, khó kiểm soát chất lượng và chi phí thu gom, xử lý còn cao.

Việc tổ chức thu gom theo vùng nguyên liệu có thể giúp doanh nghiệp chủ động nguồn đầu vào, đồng thời tạo điều kiện tận dụng phụ phẩm trồng trọt, chăn nuôi phục vụ sản xuất phân bón. Tuy nhiên, nguyên liệu đưa vào sản xuất cần được kiểm soát về nguồn gốc, tạp chất và các yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

Bên cạnh nguyên liệu, doanh nghiệp kiến nghị có cơ chế hỗ trợ nghiên cứu, phát triển công nghệ, kết nối chuyên gia và đào tạo nhân lực vận hành. Đây là những nội dung cần được quan tâm bởi chất lượng phân bón hữu cơ không chỉ phụ thuộc vào nguyên liệu mà còn liên quan trực tiếp đến công nghệ xử lý, quy trình sản xuất và năng lực kiểm soát chất lượng.

Đối với thị trường, doanh nghiệp đề xuất tăng cường quảng bá lợi ích của phân bón hữu cơ, phát triển hệ thống phân phối và kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm.

Việc xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, kinh doanh phân bón giả, phân bón kém chất lượng hoặc quảng cáo sai bản chất sản phẩm sẽ góp phần bảo vệ người sử dụng và tạo môi trường cạnh tranh công bằng.

Gắn chính sách phát triển hữu cơ với nhu cầu sản xuất

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, thành phố đang triển khai Kế hoạch số 4051/KH-SNMT-KHCN ngày 11/5/2026 về phát triển nông nghiệp hữu cơ năm 2026. Các hoạt động tập trung vào phổ biến quy định pháp luật, tập huấn kỹ thuật, đánh giá điều kiện vùng sản xuất, xây dựng mô hình và thúc đẩy liên kết sản xuất, tiêu thụ.

Trong ba tháng cuối năm 2026, thành phố dự kiến tiếp tục tập huấn, tham quan mô hình sản xuất hữu cơ và triển khai mô hình sản xuất lúa theo phương pháp hữu cơ quy mô 2 ha tại Hợp tác xã An Nhứt, xã Long Điền.

Cùng với đó là hoàn thiện kết quả đánh giá mẫu đất, nước tại các vùng khảo sát và xây dựng kế hoạch phát triển nông nghiệp hữu cơ năm 2027. Những hoạt động này cần được gắn với nhu cầu vật tư cụ thể của từng vùng sản xuất.

Đối với vùng đang chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ, cần chú trọng đánh giá điều kiện đất, nước, nguồn phân bón, biện pháp cải tạo đất và quản lý dịch hại. Đối với vùng đã được chứng nhận, yêu cầu quan trọng là duy trì quy trình sản xuất, bảo đảm vật tư phù hợp tiêu chuẩn và kiểm soát chi phí.

Từ đó, các chương trình hỗ trợ có thể tập trung hơn vào những khó khăn thực tế của người sản xuất, tránh tình trạng xây dựng mô hình nhưng thiếu điều kiện duy trì hoặc nhân rộng.

Tăng liên kết giữa doanh nghiệp cung ứng và người sử dụng

Những khó khăn của Hasa Bio Foods trong việc lựa chọn vật tư, đặc biệt là chế phẩm phòng trừ sâu hại, cho thấy nhu cầu nghiên cứu và thử nghiệm các giải pháp phù hợp với điều kiện canh tác hữu cơ tại Việt Nam.

Để giải quyết vấn đề này, cần tăng cường phối hợp giữa doanh nghiệp sản xuất vật tư, đơn vị nghiên cứu, hợp tác xã và các vùng sản xuất hữu cơ. Các sản phẩm mới cần được đánh giá về chất lượng, hiệu quả sử dụng, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và chi phí trong điều kiện thực tế trước khi khuyến cáo áp dụng rộng rãi.

Hợp tác xã có thể đóng vai trò tập hợp nhu cầu vật tư của thành viên, tổ chức sử dụng theo quy trình thống nhất và phối hợp với doanh nghiệp trong hoạt động hướng dẫn kỹ thuật. Về phía doanh nghiệp cung ứng, ngoài việc bảo đảm chất lượng sản phẩm, cần chú trọng tư vấn sử dụng, theo dõi hiệu quả và tiếp nhận phản hồi từ người sản xuất.

Sự phối hợp này sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn nhu cầu thị trường, đồng thời tạo điều kiện để nông dân tiếp cận vật tư phù hợp, hạn chế rủi ro trong quá trình canh tác. Phát triển nông nghiệp hữu cơ đòi hỏi sự đồng bộ giữa tiêu chuẩn, công nghệ, chính sách và thị trường. Trong đó, vật tư đầu vào là một khâu quan trọng, tác động trực tiếp đến chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế.

Từ những vấn đề được nêu tại hội nghị, có thể thấy việc thúc đẩy sản xuất và sử dụng phân bón hữu cơ cần đi đôi với kiểm soát chất lượng, phát triển nguồn cung và hỗ trợ người sản xuất sử dụng đúng kỹ thuật. Khi doanh nghiệp có điều kiện sản xuất vật tư đạt yêu cầu, người nông dân tiếp cận được sản phẩm phù hợp với chi phí hợp lý và thị trường được quản lý minh bạch, nông nghiệp hữu cơ mới có thêm nền tảng để phát triển ổn định, lâu dài.