Gỡ rào cản, đưa trẻ vùng cao đến trường

Bài toán gian nan nơi đỉnh dốc Pà Cò

Xã Pà Cò có địa bàn đồi núi phức tạp, diện tích hơn 115 km2, với 7.145 nhân khẩu, trong đó dân tộc Mông chiếm 67%. Tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo vẫn ở mức 63,24%; sinh kế của người dân chủ yếu phụ thuộc vào sản xuất nông, lâm nghiệp. Cuộc sống mưu sinh khiến nhiều cha mẹ phải đi làm nương xa hoặc làm xa nhà, trẻ trong độ tuổi mầm non, đặc biệt là nhà trẻ chủ yếu do ông bà chăm sóc. Nhận thức của một bộ phận phụ huynh về vai trò của giáo dục mầm non, nhất là giáo dục sớm còn hạn chế.

Cơ sở vật chất, phòng học tại các điểm trường mầm non xã Pà Cò được chỉnh trang, kiên cố hóa, sẵn sàng đón trẻ vào năm học mới.

Đồng chí Hà Văn Tín - Phó Chủ tịch UBND xã Pà Cò cho biết: “Do địa hình chia cắt, giao thông cách trở, mùa mưa đi lại khó khăn khiến việc đưa đón trẻ hằng ngày trở thành áp lực lớn. Một trong những nguyên nhân gây khó khăn cho công tác huy động trẻ ra lớp còn liên quan đến tình trạng xâm canh, xâm cư. Một số trẻ chưa có đầy đủ giấy tờ nhân thân do cha mẹ chưa đăng ký kết hôn hoặc chưa đủ điều kiện kết hôn, gây khó khăn cho công tác quản lý dân cư và lập hồ sơ đi học”.

Tại một số khu vực như Suối Rằm, Táu Nà, tình trạng mù chữ, tái mù chữ vẫn còn. Một bộ phận phụ huynh không giao tiếp được bằng tiếng phổ thông, trong khi trẻ chủ yếu sử dụng tiếng Mông. Khi chưa được tiếp cận môi trường giáo dục mầm non, việc phát triển tiếng Việt, hình thành những kỹ năng cần thiết và chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 gặp nhiều trở ngại.

“Đi từng ngõ, gõ từng nhà” huy động trẻ tới trường

Nhận thức rõ giáo dục mầm non là nền tảng đầu tiên của quá trình hình thành nhân cách, phát triển trí tuệ, cấp ủy, chính quyền xã Pà Cò xác định huy động trẻ đến trường không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của ngành giáo dục, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.

Cô và trò Phân hiệu Hang Kia (Trường Mầm non Pà Cò) tại Hội thi “Cô và bé vui khỏe”, tạo môi trường giáo dục thân thiện, thu hút trẻ vùng cao đến trường.

Đảng ủy xã đưa chỉ tiêu huy động trẻ vào nghị quyết hằng năm; UBND xã cụ thể hóa bằng việc giao chỉ tiêu cho từng thôn, bản, từng trường học. Cán bộ xã được phân công phụ trách địa bàn, bám sát cơ sở để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Thay vì thống kê chung, xã rà soát từng hộ, lập danh sách cụ thể những trẻ chưa ra lớp và phân loại nguyên nhân. Lực lượng công an, y tế, các đoàn thể và nhà trường phối hợp chia sẻ dữ liệu dân cư, hạn chế bỏ sót đối tượng.

Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, bên cạnh giáo viên mầm non, xã huy động lực lượng nòng cốt ở cơ sở cùng tham gia vận động. Việc tuyên truyền ý nghĩa của giáo dục mầm non, đặc biệt là giáo dục sớm được thực hiện bằng tiếng Mông để phụ huynh dễ hiểu, dễ tiếp cận.

Cô giáo Hà Thị Liêm- Hiệu trưởng Trường Mầm non xã Pà Cò cho biết: “Để vận động trẻ đến lớp, có khi thầy cô phải đi bộ hơn 15 km, mất 2 - 3 giờ vượt dốc, đèo đến từng hộ gia đình. Với những trường hợp phụ huynh còn chưa đồng thuận, giáo viên kiên trì vận động trong nhiều tháng mới đưa được trẻ đến lớp”.

Cùng với công tác tuyên truyền, chính quyền địa phương phối hợp giải quyết thủ tục đăng ký khai sinh, cư trú cho những trường hợp đặc biệt; huy động nguồn lực xã hội hóa để cải thiện bữa ăn bán trú, nâng cấp cơ sở vật chất và bảo đảm các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đến đúng, đủ với từng trẻ.

UBND xã cũng lấy kết quả huy động trẻ làm một trong những tiêu chí đánh giá cán bộ. Những địa bàn có tỷ lệ trẻ ra lớp chưa cao, cán bộ phụ trách phải giải trình và tiếp tục vận động đến khi có chuyển biến.

Quả ngọt từ sự bền bỉ

Nhờ sự kiên trì, quyết liệt của cả hệ thống chính trị, bước vào năm học 2026 - 2027, toàn xã có 805/1.066 trẻ ra lớp, đạt khoảng 75,5%. Dù vẫn còn khoảng cách so với mặt bằng chung toàn tỉnh, kết quả này cho thấy sự nỗ lực, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và ngành giáo dục địa phương.

Các bé Trường Mầm non Pà Cò hứng thú tham gia Hội thi “Rung chuông vàng”, hoạt động giúp trẻ vùng đồng bào DTTS nâng cao vốn tiếng Việt và phát triển kỹ năng.

Mỗi đứa trẻ đến trường ở những bản xa xôi, khó khăn như khu vực Suối Rằm, xóm Táu Nà không đơn thuần là một con số trong thống kê, mà còn là dấu hiệu cho thấy nhận thức của gia đình đang thay đổi, mở ra cơ hội về một tương lai tốt đẹp hơn cho trẻ.

Trẻ mầm non cần hai điều cốt lõi: được đến trường và được bảo đảm an toàn. Đây cũng là những yếu tố quan trọng phản ánh hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của chính quyền cơ sở.

Với phương châm “Không để trẻ em nào vì hoàn cảnh khó khăn, khoảng cách địa lý hay rào cản ngôn ngữ mà đứng ngoài cánh cửa nhà trường”, hành trình đưa trẻ đến lớp tại xã Pà Cò đang tiếp tục được triển khai bằng những việc làm cụ thể, góp phần bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng cho trẻ em vùng cao.