Gỡ vướng cơ chế cho điện mặt trời mái nhà

 Nhiều nhà máy, nhà xưởng ở TP. Huế lắp đặt điện mặt trời mái nhà để phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Nâng tỷ lệ điện dư được bán lên 50%

Điện mặt trời mái nhà ngày càng được người dân, doanh nghiệp quan tâm đầu tư nhờ khả năng chủ động nguồn điện, giảm chi phí và góp phần sử dụng năng lượng sạch.

Theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025, điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được bán sản lượng điện dư lên hệ thống điện quốc gia với tỷ lệ tối đa 20% tổng sản lượng điện phát. Quy định này phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư, nhất là với các hệ thống có công suất tương đối lớn, dư thừa điện nhiều.

Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 57/2025/NĐ-CP và Nghị định 58/2025/NĐ-CP. Đáng chú ý, tỷ lệ sản lượng điện dư được bán lên lưới đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được nâng lên tối đa 50%. Quy định mới tạo thêm dư địa để người dân, doanh nghiệp lựa chọn quy mô hệ thống phù hợp với nhu cầu sử dụng, đồng thời tận dụng hiệu quả diện tích mái nhà, mái xưởng và nguồn năng lượng mặt trời.

Ông Nguyễn Đại Phúc, Giám đốc Công ty Điện lực Huế cho rằng, những thay đổi từ Nghị định 243 có ý nghĩa tích cực đối với bài toán đầu tư điện mặt trời mái nhà hiện nay. Khi lượng điện dư được phép bán tăng, người dân, doanh nghiệp có thêm cơ sở lựa chọn công suất phù hợp. Với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, điện mặt trời phát nhiều vào ban ngày, trùng với thời điểm nhu cầu sử dụng điện cao. Phần lớn sản lượng có thể được dùng trực tiếp, phần dư được bán lên lưới theo quy định.

Gia đình anh Nguyễn Trung Lập ở phường Phú Xuân đang sử dụng điện mặt trời mái nhà để phục vụ sinh hoạt. Anh cho hay, khi có thông tin Nhà nước cho phép nâng tỷ lệ điện dư được bán tối đa lên 50%, gia đình anh đang cân nhắc về đầu tư nâng công suất hệ thống điện mặt trời mái nhà để vừa bảo đảm sinh hoạt, vừa có thể tận dụng điện dư.

Nghị định 243/2026/NĐ-CP cũng tiếp tục hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện và khách hàng sử dụng điện lớn, qua đó mở thêm phương thức đưa nguồn điện tái tạo đến những nơi có nhu cầu cao.

Ông Võ Đức Tình, đại diện Công ty Năng lượng Quang Phú tại Khu Công nghiệp Phú Bài cho biết, quy định mới góp phần giải quyết tình trạng sản lượng điện mặt trời dư thừa vào những thời điểm nhu cầu sử dụng tại chỗ thấp. Đặc biệt vào ngày nghỉ, sản lượng điện vẫn được tạo ra trong khi khả năng sử dụng trực tiếp giảm, còn tỷ lệ điện dư được bán lên lưới trước đây khá hạn chế.

Khai thác hiệu quả

Không chỉ nâng tỷ lệ điện dư được bán lên lưới, Nghị định 243 còn tạo thêm cơ sở phát triển điện mặt trời mái nhà tại các công trình có kết cấu mái phù hợp theo quy định. Đây là dư địa đáng chú ý đối với các cụm, khu công nghiệp, khu kinh tế - nơi tập trung nhiều nhà xưởng và cơ sở sản xuất có nhu cầu sử dụng điện lớn.

Khi được thiết kế phù hợp với phụ tải, điện mặt trời có thể trở thành nguồn điện bổ sung ngay tại nơi sản xuất, giúp doanh nghiệp giảm lượng điện mua từ hệ thống, khai thác hiệu quả diện tích mái nhà xưởng.

Đại diện lãnh đạo Công ty Phenikaa Huế tại Khu Công nghiệp Phong Điền thông tin, lợi ích lớn nhất của điện mặt trời đối với doanh nghiệp là khả năng sử dụng điện tại chỗ. Điện được tạo ra vào ban ngày, trùng với thời gian sản xuất, kinh doanh nên giúp giảm lượng điện mua từ hệ thống.

Đầu năm 2026, Công ty Phenikaa Huế đầu tư hơn 13 tỷ đồng lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất trên 928 kWp trên mái nhà xưởng, diện tích khoảng 6.200m². Khi vận hành, hệ thống góp phần giúp công ty chủ động nguồn điện phục vụ sản xuất, kinh doanh và dự kiến tránh phát thải khoảng 13.429 tấn CO₂ trong toàn bộ thời gian hoạt động.

Từ năm 2020, Công ty Năng lượng Quang Phú cũng đã đầu tư hơn 12 tỷ đồng lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất trên 1 MWp trên mái nhà xưởng. Hệ thống vừa phục vụ nhu cầu sử dụng điện, vừa đưa phần sản lượng được phép lên lưới, mang lại nguồn thu bình quân khoảng 1 tỷ đồng/năm.

Thời điểm đầu tư, doanh nghiệp dự kiến trong vòng khoảng 10 năm sẽ thu hồi vốn. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của dịch COVID-19 và nhiều yếu tố khách quan khiến kế hoạch nêu trên chưa hoàn thành.

Đại diện Công ty Năng lượng Quang Phú chia sẻ, những quy định bổ sung từ Nghị định 243 tạo thêm cơ sở để đơn vị tính toán phương án đầu tư phù hợp. Tuy nhiên, đơn vị cũng lưu ý, dù với chính sách thuận lợi nhưng người dân, doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ thông tin trước khi đầu tư điện mặt trời mái nhà. Việc lựa chọn thiết bị đạt chuẩn, nhà cung cấp và đơn vị thi công uy tín sẽ giúp hệ thống vận hành ổn định, bền bỉ và đạt hiệu suất phát điện tốt hơn.

Dù vậy, các doanh nghiệp thi công điện mặt trời mái nhà cho rằng, những hệ thống quy mô lớn vẫn còn một số vướng mắc liên quan đến thủ tục, đấu nối, yêu cầu kỹ thuật và an toàn. Riêng các hạng mục giám sát, an toàn điện, phòng cháy, chữa cháy và kỹ thuật liên quan có thể làm chi phí đầu tư tăng thêm khoảng 50 - 80 triệu đồng/dự án. Do đó, họ kiến nghị Nhà nước tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, rà soát các yêu cầu kỹ thuật theo quy mô công trình, qua đó giảm chi phí và tạo thuận lợi hơn cho việc phát triển điện mặt trời mái nhà.