Hội nghị của IMF và WB: Nhiều câu hỏi của các nước đang phát triển bị bỏ ngỏ

Một cuộc họp báo trong khuôn khổ hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) diễn ra tại Bangkok, Thái Lan, tháng 10/2026 - Ảnh: Xinhua.

Theo hãng tin Reuters, đây không phải là lần đầu tiên các quốc gia có thu nhập thấp phải hứng chịu hệ lụy từ những gì diễn ra tại các nước giàu hơn, gồm lãi vay tăng cao, lạm phát leo thang, cùng nguy cơ ngày càng tụt hậu xa hơn về kinh tế trong bối cảnh bùng nổ AI. Đứng trước thực tế này, các định chế tài chính chính toàn cầu tiếp tục đưa ra cho các nước đang phát triển những khuyến nghị quen thuộc như cắt giảm thâm hụt ngân sách và đẩy nhanh cải cách kinh tế để thu hút thêm vốn đầu tư từ khu vực tư nhân.

Bà Kristalina Georgieva - người Bulgaria, là vị Tổng giám đốc IMF đầu tiên đến từ một quốc gia đang phát triển - chỉ ra rằng chính các nền kinh tế phát triển mới là những nước có mất cân bằng ngân sách nghiêm trọng nhất hiện nay. Bà lưu ý rằng mức nợ của các nước đang phát triển thực tế đã giảm trong những năm gần đây, nhưng lợi suất trái phiếu tăng mạnh ở những nước phát triển lại đẩy lãi vay của các quốc gia đang phát triển lên cao.

Theo bà Georgieva, chi phí trả lãi nợ công bình quân tại các nước đang phát triển đã tăng hơn gấp đôi so với một thập kỷ trước, chiếm tới 14% tổng thu ngân sách chính phủ, làm hạn chế dư địa chi cho giáo dục, y tế và những lĩnh vực thiết yếu khác.

Tại một phiên thảo luận hôm thứ Bảy (17/10), bà Georgieva cho biết vẫn còn rất nhiều vấn đề chưa có lời giải, đặc biệt là liên quan đến AI: "Chúng ta đang ở trong tình thế có nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời. Tôi muốn cảnh báo mọi người rằng đừng tin vào những ai tỏ ra như thể họ đã có sẵn câu trả lời”.

Ông Josh Lipsky, Phó chủ tịch phụ trách kinh tế quốc tế tại tổ chức tư vấn Atlantic Council, nhận định rằng các cuộc họp này đã bỏ lỡ cơ hội đưa ra những định hướng hoặc phương thức hỗ trợ thiết thực cho các nền kinh tế đang phát triển trước những thách thức hiện nay.

Ông nói: "Thật khó để bàn về các quốc gia đang phát triển khi chính các nền kinh tế phát triển còn chưa ổn định và đang đối mặt với nguy cơ khủng hoảng tài khóa. Chưa kể, tình hình chính trị tại nhiều quốc gia này cũng khiến viện trợ phát triển không còn là ưu tiên hàng đầu vào thời điểm hiện tại”.

Ông Mauricio Cardenas - cựu Bộ trưởng Tài chính Colombia, hiện là nhà nghiên cứu tại Đại học Columbia ở New York - cho rằng nhiều nhà hoạch định chính sách đang lo ngại sâu sắc rằng "một điều gì đó thực sự tồi tệ có thể sắp xảy ra", nhưng họ lại thiếu một lộ trình cụ thể để định hướng cho tương lai.

"IMF và WB chưa thực sự chuẩn bị tốt cho giai đoạn mới này. Họ hiểu rằng có điều gì đó đang diễn ra và đã mời các chuyên gia về trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia. Tuy nhiên, xét cho cùng, vẫn thiếu những lời khuyên cụ thể, thiết thực về cách chuẩn bị cho một tình huống mà chính họ cũng chưa thực sự hiểu rõ sẽ diễn ra như thế nào”, ông Cardenas nhận xét về hội nghị lần này.

Bà Kate Pickett, giáo sư tại Đại học York, kêu gọi các nhà hoạch định chính sách tập trung vào sự tăng trưởng bao trùm hơn, thay vì hối thúc các quốc gia đang phát triển phải thực hiện những cải cách cơ cấu khắc nghiệt. "Nếu bất bình đẳng gia tăng và nghèo đói trở nên trầm trọng hơn, điều đó sẽ làm tăng những tổn thất mà các quốc gia này phải gánh chịu trong dài hạn. Việc mô tả một nền kinh tế là 'có khả năng chống chịu' là chưa đủ, bởi sự chống chịu đó có lẽ chỉ dành cho người giàu và những nhóm có đặc quyền”, bà nói.

Ông Ayhan Kose, Phó chuyên gia kinh tế trưởng tại WB, nhận định nền kinh tế toàn cầu đã chống chịu tốt hơn dự báo trước cú sốc năng lượng do chiến tranh Mỹ - Iran gây ra. Nhưng dù thế giới đã tránh được một cuộc suy thoái kinh tế, ông lưu ý rằng triển vọng tăng trưởng ở cả các nền kinh tế đang phát triển lẫn các nền kinh tế phát triển đều kém khả quan hơn trước.

Tăng trưởng kinh tế đã sụt giảm ở một nửa số nền kinh tế phát triển, trong khi tại các quốc gia đang phát triển nói chung, tốc độ tăng trưởng cũng chậm lại đáng kể, từ 4,4% xuống còn khoảng 3,6%. "Mọi người thực sự lo ngại, bởi khả năng chống chịu của ngày hôm nay không đảm bảo cho sự chống chịu của ngày mai. Hiện họ đang lo ngại về cú sốc tiếp theo, bởi cứ mỗi 6 tháng, thậm chí 3 tháng, lại xuất hiện một cú sốc mới’, ông Kose nói.

Dù không có sáng kiến cụ thể nào được công bố, ông Kose cho biết WB vẫn tập trung hỗ trợ các quốc gia đang phát triển chuẩn bị cho những tiến bộ trong lĩnh vực AI, một phần thông qua việc huy động thêm vốn từ khu vực tư nhân - hiện đã tăng gấp ba lần so với mức của năm 2022. Tuy nhiên, WB cũng phải đối mặt với sự sụt giảm mạnh trong nguồn viện trợ phát triển chính thức (ODA), cùng những thách thức dai dẳng trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào các quốc gia đang phát triển.