Góc nhìn chiến sự Trung Đông: Hormuz thứ hai?

Ngày 5-4, ông Ali Akbar Velayati, cố vấn của lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei, đã cảnh báo trên trang mạng xã hội X: Các lực lượng thân Iran ở Trung Đông coi “eo biển Bab al-Mandeb giống như eo biển Hormuz”.

Lời cảnh báo ấy đồng nghĩa, eo biển Bab al-Mandeb sẽ bị đóng cửa, nếu những hoạt động quân sự của Mỹ và Israel không giảm nhiệt.

Eo biển Bab al-Mandeb có vai trò như thế nào đối với thương mại toàn cầu? Iran có khả năng đóng eo biển này?

Vị trí eo biển Hormuz và các quốc gia xung quanh. Đồ họa: NASA

Eo biển Bab al-Mandeb là một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới. Các tàu đi từ Ấn Độ Dương phải đi qua đây để vào Biển Đỏ, rồi tiếp tục tới kênh đào Suez - một trong những tuyến đường nhanh nhất nối hai châu lục. Trước khi xảy ra xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran, khoảng 12% lượng dầu vận chuyển toàn cầu đi qua Bab al-Mandeb. Khi Iran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, lưu lượng tàu chở dầu qua khu vực Biển Đỏ - bao gồm cả eo biển Bab al-Mandeb - đang có xu hướng tăng lên.

Iran không tiếp giáp eo biển Bab al-Mandeb. Tuy nhiên, lực lượng Houthi ở Yemen - đồng minh thân thiết của Tehran - có các cơ sở quân sự và vũ khí đặt ở ven bờ Biển Đỏ đủ khả năng vươn tới hầu hết các mục tiêu ở eo biển Bab al-Mandeb. Trong quá khứ gần, vào tháng 10-2023, sau khi Israel mở chiến dịch tấn công dải Gaza, lực lượng Houthi đã nhiều lần tập kích các tàu thuyền có liên quan đến Israel di chuyển trên Biển Đỏ để thể hiện sự đoàn kết với người Palestine. Từ các căn cứ trên vùng núi ở Yemen, lực lượng Houthi có khả năng làm gián đoạn hoạt động hàng hải bằng UAV và tên lửa.

Tuần trước, lực lượng Houthi đã trực tiếp tham gia vào cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran. Vì thế, việc lực lượng này “vì Iran” mà đóng cửa eo biển Bab al-Mandeb là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Trong trường hợp đó, theo giới quan sát, kinh tế toàn cầu sẽ đối mặt với một cú sốc mới, với tình trạng thiếu hụt dầu mỏ nghiêm trọng. Các tàu sẽ buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực Nam châu Phi. Việc chuyển hướng hành trình như vậy có thể kéo dài thêm nhiều tuần và làm chi phí của chuỗi cung ứng toàn cầu tăng mạnh.

Hơn 1 tháng qua, việc eo biển Hormuz bị kiểm soát đã khiến giá dầu thô tăng vọt, ảnh hưởng tiêu cực tới toàn thế giới. Tuy nhiên, bằng nhiều cách khác nhau, dù giá tăng nhưng lượng cung ứng xăng dầu cho các nền kinh tế cơ bản vẫn bảo đảm. Nhưng nếu hoạt động vận tải qua eo biển Bab al-Mandeb bị gián đoạn, câu chuyện sẽ rất khác.

Không chỉ đẩy giá dầu thô tăng mạnh lên một mức mới, có thể tới 150-170 USD/thùng, khả năng cung ứng cũng sẽ sụt giảm mạnh, buộc các nền kinh tế phải “thắt lưng buộc bụng”. Trong kịch bản xấu nhất, điều đó có thể khiến mức tiêu thụ năng lượng quay trở lại như thời kỳ phong tỏa do đại dịch Covid-19. Tức là, nền kinh tế thế giới sẽ tê liệt!

Lần lượt tung từng “đòn”, bắt đầu từ phong tỏa eo biển Hormuz, đến việc lực lượng Houthi tham chiến, nay là cảnh báo làm gián đoạn eo biển Bab al-Mandeb, dù là “cửa dưới” về sức mạnh quân sự, nhưng Iran lại dường như đang nắm thế chủ động trong cuộc xung đột. Trong khi, Mỹ và đồng minh chỉ có giải pháp duy nhất là leo thang các cuộc không kích và ráo riết đẩy nhanh khả năng tấn công trên bộ.

Việc sử dụng quân bài chiến lược - eo biển Bab al-Mandeb - của Iran có thể mang lại hiệu quả trong việc gây sức ép khiến Mỹ và đồng minh phải hạ nhiệt tấn công, từ đó đi đến một giải pháp lâu dài cho cuộc xung đột. Tuy nhiên, cũng có thể gây ra tác dụng ngược. Đó là thúc đẩy Washington và đồng minh gia tăng hơn nữa hoạt động quân sự, nhằm đẩy nhanh quá trình thay đổi chính phủ Iran.

Dù diễn biến theo hướng nào, thì khi eo biển Bab al-Mandeb bị gián đoạn, nền kinh tế toàn cầu sẽ phải gánh chịu những hậu quả khủng khiếp, kéo lùi mọi thành tựu tăng trưởng. Thậm chí, không loại trừ khả năng suy thoái!