Gốm sứ kể chuyện lịch sử

Ông Vũ Đình Mạnh (bên trái) giới thiệu tác phẩm cho khách tham quan.

Những câu chuyện về nguồn cội, dựng nước và giữ nước của dân tộc được thể hiện bằng ngôn ngữ gốm qua hình khối, đường nét và màu men, giúp công chúng tiếp cận lịch sử bằng hình thức gần gũi hơn.

Ông Vũ Đình Mạnh, người sáng lập Thương hiệu Không gian gốm Bát Tràng cho biết, ý tưởng thực hiện bộ tác phẩm “Gốm sứ kể chuyện lịch sử” xuất phát từ mong muốn dùng chính chất liệu cổ truyền của cha ông để kể lại những trang sử hào hùng của dân tộc. Đây là dự án đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và kinh phí, nhưng những người thực hiện vẫn quyết tâm theo đuổi bởi niềm tự hào về truyền thống dân tộc. Theo họ, khi lịch sử được thể hiện trên tác phẩm gốm, những sự kiện sẽ trở nên gần gũi và trực quan hơn. Để tái hiện câu chuyện ấy trên gốm một cách chính xác, ê-kíp thực hiện đã nghiên cứu nhiều nguồn tư liệu, phải tìm đọc hàng nghìn trang tài liệu để lựa chọn chi tiết sao cho phù hợp.

Cùng tham gia xây dựng ý tưởng và phát triển bộ tác phẩm, ông Vũ Văn Đức, Giám đốc Công ty cổ phần Sứ Việt cho rằng, để chuyển tải một câu chuyện lịch sử sang ngôn ngữ gốm đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng. Người làm phải lựa chọn những hình ảnh có điểm nhấn, phù hợp đặc tính của chất liệu.

“Làm gốm về lịch sử không đơn giản là vẽ lại một câu chuyện, mà phải làm sao để tác phẩm gây được ấn tượng và truyền tải được tinh thần của thời kỳ lịch sử đó”, ông Đức chia sẻ.

Có một số sản phẩm phải chỉnh sửa nhiều lần mới đạt yêu cầu và có những chi tiết phải làm lại tới 10 lần, mất tới 12 ngày đêm mới hoàn thiện. Do trải qua nhiều công đoạn từ tạo hình, chỉnh sửa, hoàn thiện chi tiết đến xử lý men và nung đốt, mỗi sản phẩm thường mất hằng tháng, thậm chí vài tháng mới hoàn thành.

Bộ “Gốm sứ kể chuyện lịch sử” trải dài từ huyền sử về nguồn cội dân tộc đến các cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập, chủ quyền và công cuộc thống nhất đất nước. Các tác phẩm tiêu biểu như “Con Rồng cháu Tiên” tái hiện huyền tích về nguồn gốc dân tộc; “Ngô Quyền đại thắng Bạch Đằng”, “Nam Quốc Sơn Hà”, “Hịch tướng sĩ”, “Quang Trung đại phá quân Thanh”, “Hai Bà Trưng khởi nghĩa” khắc họa những chiến công tiêu biểu của cha ông trên các thạp, bình gốm lớn, tái hiện lại những khoảnh khắc hào hùng trong hành trình dựng nước, giữ nước của dân tộc.

Đặc biệt, bức tranh gốm panorama “Đất nước trọn niềm vui” là điểm nhấn nổi bật với kích thước cao 2m, dài 8m, được ghép từ nhiều mảnh gốm. Bằng những nét vẽ thủ công, lớp men mộc mạc và sự đầu tư công phu của những người thực hiện, tác phẩm tái hiện dấu mốc hào hùng về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Hình ảnh Hà Nội 12 ngày đêm chiến đấu chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ, giải phóng Thành cổ Quảng Trị, giải phóng Huế hay khoảnh khắc xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập được thể hiện sinh động qua từng chi tiết.

Nghệ nhân Phạm Minh Quang, người trực tiếp vuốt gốm và thực hiện phần điêu khắc chính cho nhiều tác phẩm, chia sẻ điều khó nhất là chuyển những ý tưởng thành hình khối trên gốm. Với kinh nghiệm gần 40 năm làm nghề, ông hiểu rằng mỗi nhân vật lịch sử không chỉ cần đúng về hình dáng mà còn phải thể hiện được thần thái, tinh thần của thời đại. Vì vậy, trước khi tạo hình, người nghệ nhân phải nghiên cứu, tìm hiểu kỹ về nhân vật, bối cảnh lịch sử. Bên cạnh kỹ thuật tạo hình, xử lý màu men cũng là công đoạn đặc biệt quan trọng. Với gốm, màu sắc trước và sau khi nung sẽ có sự thay đổi, vì vậy người làm nghề phải có kinh nghiệm để tính toán sắc độ cuối cùng của tác phẩm. Việc phục hồi nhiều loại men cổ, đồng thời nghiên cứu thêm dòng men mới cùng kỹ thuật chế tác công phu trong bộ tác phẩm cũng góp phần tạo nên bước phát triển mới cho gốm sứ Việt.

Trong khi đó, theo họa sĩ, nhà nghiên cứu lịch sử cổ Trịnh Quang Vũ, giá trị đặc biệt của bộ gốm lịch sử nằm ở việc mở rộng không gian sáng tạo của gốm Việt Nam. Trước đây, việc làm những sản phẩm gốm có kích thước lớn rất khó, nhưng lần này các nghệ nhân đã mạnh dạn thực hiện những tác phẩm thạp gốm, tượng gốm, bình gốm quy mô lớn, kết hợp giữa gốm với điêu khắc và hội họa, giúp lịch sử hiện lên trực quan, sinh động qua từng hình ảnh về trang phục, vũ khí…

Với những giá trị độc đáo, bộ tác phẩm đã được lựa chọn giới thiệu tại nhiều sự kiện văn hóa, nghệ thuật quan trọng thời gian qua, góp phần lan tỏa những câu chuyện lịch sử, văn hóa Việt Nam đến với công chúng trong nước và bạn bè quốc tế.